Trà chiều

Đừng nhờn với văn nhân!

Published

on

Vì khi những con người văn hay chữ tốt ấy nổi máu cục súc lên, tất cả những gì bạn có thể làm là im lặng nghe và chịu trận.

1. Bức thư nửa nạc nửa mỡ, khịa như không khịa của John Steinbeck

Tương truyền rằng, sau khi vở kịch Của chuột và người (do đạo diễn George Kaufman chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của John Steinbeck) chiến thắng giải thưởng của Hiệp hội Phê bình Kịch New York, Steinbeck đã gửi đi bức điện tín với nội dung lược dịch như sau (bản dịch giữ nguyên phong cách ngắt câu của ông):

Các quý ông thân mến: Tôi đây lúc nào cũng coi giới phê bình là kẻ thù tự nhiên của tác gia và giờ thì tôi cảm thấy hơi quan ngại khi phải hòa hợp với bầy sói sự nhiễu loạn cân bằng tự nhiên này sẽ tạo điều kiện cho một bầy biên kịch gia sinh sôi tôi rất chi là vinh hạnh khi đón nhận đánh giá tích cực của quý vị nhưng sự tự mãn của tôi đã tiêu tan bởi nỗi hoài nghi len lỏi rằng George Kaufman và dàn diễn viên mới là những người xứng đáng được khen ngợi hơn cả tôi. Tuy thế tôi vẫn đứng ra lãnh trách nhiệm nói lời cảm ơn quý vị.

John Steinbeck

*

Dĩ nhiên Hiệp hội Phê bình Kịch New York chẳng mấy vui vẻ gì. John Steinbeck lại hoàn toàn bất ngờ trước phản ứng này; ông phàn nàn với đại diện phát hành của mình rằng: Bức điện tín này có vấn đề gì sao? Tôi thấy nó ổn mà, tại sao các người lại cảm thấy ngượng mặt thay tôi vậy?

Chuyện còn chưa chấm dứt ở đó. Sau khi Chủ tịch Hiệp hội Phê bình Kịch New York gửi thư chúc mừng riêng kèm bằng khen chứng nhận, John Steinbeck bèn phúc đáp như sau:

“Một lần nữa tôi cảm ơn Hiệp hội. Tôi thích nghĩ rằng, mọi tình huống đều tồn tại một lối ứng xử lý tưởng. Tôi chưa bao giờ rơi vào trường hợp như thế này. Nhưng hẳn tôi còn nhớ bài diễn văn cảm kích do một tay đua phát biểu tại bữa ăn tối, khi anh ta vừa được trao một đôi cựa bạc cho chức vô địch giải xẻo tai và thiến bê. Đón nhận sự cổ vũ nồng nhiệt, tay đua ấy đứng lên, mặt đỏ dữ dội và phát biểu như sau – “Ow shit, mấy đứa ơi – Chúa ơi – ồ tại sao – chết tiệt – ôi! thôi bỏ mẹ nó đi,” và rồi ngồi xuống trước những tràng vỗ tay đầy phấn khích. Ngài đương nhiên nhận ra rằng, bố cục của bài diễn văn ngắn ngủi này chứa đầy đủ những yếu tố phi thường – mở bài, thân bài, kết bài, sự tự trào, chất lượng thăng hoa ở phần giữa và kết thúc không phải với sự hoài nghi hay chủ bại mà là nhận ra rằng anh ấy không có bất cứ ngôn từ nào để diễn tả đúng đắn tâm trạng của mình.

.

.

.

Tấm bằng chứng nhận đẹp đó, và tôi rất tự hào khi sở hữu nó.

Trân trọng,

John Steinbeck

2. Những lời “tâm tình” Dazai Osamu dành cho Kawabata Yasunari

Mối ân oán giữa hai văn hào Kawabata và Dazai Osamu bắt nguồn từ việc chọn tác giả để trao giải thưởng văn học Akutagawa lần đầu tiên vào năm 1935. Dazai Osamu rất kỳ vọng vào tác phẩm “Hoa hề” của mình nhưng giải thưởng lại được trao cho Ishikawa Tatsuzo 石川 達三 (1905-1985).

Kawabata phê phán Dazai là “Tác phẩm phảng phất cái mùi của một cuộc sống hạ đẳng do đó khiến tôi thấy tiếc cho tài năng tác giả không được phát huy một cách đúng đắn” làm cho Dazai nổi trận lôi đình. Dazai lập tức viết bài phản kích đăng trên tạp chí “Văn nghệ thông tín”, phê phán lại cách sống của Kawabata qua tác phẩm “Cầm thú” và “Cô vũ nữ xứ Izu”.

Nguyên văn bức thư Dazai gửi Kawabata được trích từ tác phẩm Trăng cười – Tuyển tập truyện ngắn hiện đại Nhật Bản với sự đồng ý của Phương Nam Book.

*

Trên tạp chí “Văn nghệ xuân thu” (文藝春秋) số tháng 9, ông đã viết về tôi với những lời ác ý “…Quả thực, tác phẩm “Hoa hề” (道化の華) chứa đầy quan niệm văn học và cuộc sống của tác giả. Thế nhưng theo ý kiến của tôi, tác phẩm phảng phất cái mùi của một cuộc sống hạ đẳng do đó khiến tôi thấy tiếc cho tài năng tác giả không được phát huy một cách đúng đắn”.

Chúng ta đừng nói ra những lời dối trá tệ hại nữa. Khi đọc bài viết của ông ở nhà sách, tôi cực kỳ khó chịu. Những lời này khiến tôi nghĩ dường như ông đã tự mình quyết định giải thưởng Akutagawa nhưng đây không phải là văn chương của ông. Chắc chắn đây là thứ văn chương được viết bởi một người nào khác. Thậm chí ông còn nỗ lực để thể hiện ra điều đó.

“Hoa hề” là tác phẩm tôi viết cách đây ba năm vào mùa hè năm tôi hai mươi bốn tuổi. Chủ đề của tác phẩm là viết về biển. Tôi đã đưa cho bạn mình là Konkan Ichi, Ima Uhei đọc, khi ấy bản thảo hãy còn rất sơ sài so với bây giờ, hoàn toàn không có lời độc thoại của chàng trai là “tôi” trong đó. Tác phẩm thuần túy chỉ là một bản tóm lược mà thôi. Mùa thu năm đó, tôi mượn được quyển “Luận về Dostoyevsky” của Gide từ nhà thơ Akamatsu Gessen gần nhà để đọc. Quyển sách này gợi cho tôi nhiều suy nghĩ nên tôi đã mang tác phẩm “Biển” nguyên sơ chân chất đó chia nhỏ ra, để cho nhân vật nam là “tôi” xuất hiện tùy chỗ trong tác phẩm và ra uy với bạn bè rằng đây là tác phẩm Nhật Bản chưa từng có. Các bạn tôi như Nakamura Chihei, Kubo Ryuichiro rồi ngay cả tiên sinh Ibuse đều đọc qua tác phẩm và nhận xét rất hay. Ðược tiếp thêm sinh lực, tôi tiếp tục sửa chữa, xóa bỏ rồi viết thêm, viết lại sạch đẹp đến lần thứ năm tôi mới cẩn thận bỏ vào trong túi giấy cất cẩn thận nơi chỗ để chăn đệm. Vào dịp Tết năm nay bạn tôi là Dan Kazuo đọc được mới nói: “Cậu này, đây là kiệt tác đấy, thử mang gửi cho tạp chí văn học nào hay là mang thử đến chỗ ngài Kawabata Yasunari xem sao”. Cậu ấy nói nếu là ngài Kawabata chắc chắn sẽ hiểu được tác phẩm này đấy.

Lúc đó tôi đang bế tắc trong việc viết truyện, có thể nói là một cuộc hành trình với tâm thế sẵn sàng phơi thây ngoài nội cỏ vậy. Thế nên lời khích lệ đó làm tôi hơi phấn chấn.

Dù cho anh tôi la mắng thế nào mặc kệ, tôi chỉ muốn mượn năm trăm yên. Rồi quay trở về Tokyo với tâm niệm thử làm lại một lần nữa xem sao. Cũng nhờ bạn bè tận lực mà từ lúc này trở đi tôi nhận được của anh mình năm mươi yên mỗi tháng trong khoảng 2, đến 3 năm tới. Trong khi tôi cuống cuồng tìm nhà thuê thì cơn viêm ruột thừa phát tác phải nhập viện Shinohara ở Asahaya. Mủ tràn ra thành ruột, suýt chút nữa thì tiêu đời nhà ma. Tôi nhập viện vào ngày 4 tháng 4 năm nay. Nhà văn Nakatani Takao đến thăm nói tôi gia nhập trường phái lãng mạn Nhật Bản đi rồi thì hãy xuất bản “Hoa hề” như một món quà lưu niệm.

Chuyện là như thế. “Hoa hề” đến tay Dan Kazuo. Dan chủ trương là nên mang đến chỗ ngài Kawabata xem thử. Tôi đau đớn vì bụng mới mổ xong, không thể nhúc nhích được chút nào. Phổi tôi lại yếu đi. Tôi trải qua những ngày không tỉnh táo. Sau này vợ tôi nói lại với tôi là bác sĩ cũng không thể đảm đương trách nhiệm nữa rồi. Tôi nằm li bì trong bệnh viện cả tháng trời, ngay cả việc ngẩng đầu lên cũng phải gắng sức lắm mới được. Vào tháng năm tôi được chuyển sang bệnh viện nội khoa ở Kyodo, khu Setagaya. Tôi nằm ở đó hai tháng. Vào ngày một tháng bảy, cơ cấu bệnh viện thay đổi, toàn thể bác sĩ y tá bị thay thế, tất cả bệnh nhân phải rời đi. Anh tôi cùng với một người quen làm nghề thợ may tên là Kita Hoshiro bàn bạc và quyết định đưa tôi về Funabashi, tỉnh Chiba. Cả ngày tôi nằm dài mà ngủ trên chiếc ghế mây, buổi sáng và chiều thì đi dạo một chút. Cứ một tuần thì có bác sĩ từ Tokyo xuống khám một lần. Tình trạng đó kéo dài hai tháng, và đến cuối tháng 8 tôi đọc được tạp chí “Văn nghệ xuân thu” ở nhà sách, trong đó có bài viết của ông. Bài viết có những câu như “Tác giả phảng phất cái mùi của một cuộc sống hạ đẳng và vân vân…”. Sự thật là tôi vô cùng phẫn nộ. Mấy đêm liền không thể nào ngủ ngon giấc được cả.

Nuôi con chim nhỏ, đi xem ca múa thì cuộc sống cao sang quý phái à? Ðau lòng thì có, tôi nghĩ vậy. Ðại ác nhân. Nhưng lúc đó từ sâu thẳm trong mình tôi không ngừng cảm thấy một thứ tình yêu mạnh mẽ nóng bỏng mà cũ kỹ già nua của ông dành cho tôi như thể Nellie trong “Những kẻ tủi nhục” của Dostoyevski vậy. Không phải đâu. Không phải. Tôi lắc đầu. Tuy nhiên cái thứ tình ái quá khích và thác loạn kiểu Dostoyevski dù bên ngoài tỏ ra lạnh lùng của ông thiêu đốt cơ thể tôi. Và ông chẳng mảy may biết gì về điều đó.

Bây giờ tôi không muốn so sánh trí tuệ với ông làm gì. Trong bài viết của ông tôi cảm nhận được thế nào là “thế gian” và đã ngửi thấy cái mùi đau đớn của “quan hệ kim tiền”. Tôi chỉ muốn thông báo điều này cho hai, ba độc giả nhiệt thành mà thôi. Ðó là điều tôi phải nói. Chúng ta bắt đầu nghi ngờ vẻ đẹp đạo đức của sự nhẫn nhục phục tùng rồi nhỉ.

Tôi nghĩ đến quang cảnh Kikuchi Kan vừa mỉm cười nói “Thôi thế cũng tốt. Bình an vô sự là hay rồi” vừa lấy khăn tay mà lau mồ hôi trán mà cũng mỉm cười chơi thôi. Mọi chuyện như vậy biết đâu lại hay, tôi nghĩ thế. Tôi cũng cảm thấy hơi tội nghiệp cho Akutagawa Ryunosuke nhưng gì nhỉ, đây cũng là “thế gian”. Ông Ishikawa thì có cuộc sống nghiêm túc đàng hoàng rồi. Về điểm đó thì ông ta nỗ lực rất nghiêm túc và bền bỉ.

Chỉ có điều tôi cảm thấy đáng tiếc mà thôi. Kawabata đã cố gắng hết sức che đậy sự dối trá vô tình của mình nhưng vẫn bị phát hiện. Ðó là điều tôi không ngừng cảm thấy đáng tiếc. Cũng chẳng cần phải làm thế. Chắc chắn chẳng cần phải làm thế. Ông cần phải ý thức rõ ràng hơn nữa (trong cách cư xử) rằng một tác gia luôn luôn sống giữa sự ngu ngốc và bất toàn.

3. Mark Twain “bình” sách của Jane Austen

Trong lá thư gửi Joseph Twichell, ngày 13 tháng Chín năm 1898, Mark Twain viết:

“Tôi không có quyền chỉ trích sách, và tôi thường không làm như vậy trừ phi tôi ghét cay ghét đắng quyển sách kia. Tôi thường muốn chỉ trích sách của Jane Austen, nhưng sách của cô ta thường làm tôi tức đến mức tôi không thể che giấu cơn điên tiết này trước độc giả. Vậy nên mỗi lần cầm bút lên thì tôi lại phải thả xuống. Mỗi lần tôi đọc Kiêu hãnh và định kiến, tôi lại muốn đào cô ta lên từ dưới ba tấc đất, cầm xương ống chân của cô ta mà táng vào quả sọ.”

Từ một bài viết không đầy đủ của Twain, tiêu đề “Jane Austen”

“Mỗi khi tôi đọc Kiêu hãnh và định kiến hay Lí trí và tình cảm, tôi cảm thấy như một người bán hàng rong đang bước vào Cánh cổng Thiên đường. Ý tôi là, tôi đồng cảm với cảm giác khả dĩ của anh ta. Tôi khá chắc tôi biết anh ta cảm giác như thế nào – và ý nghĩ sâu xa trong lòng anh ta. Anh ta chắc chắn sẽ cong môi lên, trào phúng nhìn những vị trong Giáo hội Trưởng lão trong nhà thờ đang tự mãn đi ngang dọc ở Thiên đường. Bởi vì anh ta nghĩ mình tốt, khinh thường các vị Trưởng lão sao? Không hề. Chỉ đơn giản là anh ta không khoái loại người như họ. Vậy thôi.”

4. Charles Dickens thực sự rất, rất, rất ghét Hans Christian Andersen

Charles Dickens và Hans Christian Andersen lần đầu tiên gặp nhau tại một bữa tiệc vào mùa hè năm 1847. Lúc bấy giờ, Andersen chưa mấy nổi tiếng ở Anh (những tác phẩm của ông đang trong quá trình chuyển ngữ từ tiếng Đan Mạch sang tiếng Anh). Với đôi mắt lấp lánh, ông tự giới thiệu mình với Charles Dickens, ca tụng Dickens là “văn hào vĩ đại nhất của thời đại chúng ta”. Thật là tử tế. Có hơi lố, nhưng hẳn nhiên là tử tế.

Tối hôm ấy, hai người đã có một cuộc trò chuyện thân thiện. Andersen viết một lá thư gửi đến bạn mình ở Đan Mạch, ngây ngất vì Dickens hoàn toàn giống với kỳ vọng của ông. Rõ ràng Andersen cũng gây ấn tượng tốt với Dickens, bởi vì vài tuần sau, Dickens gửi cho đối phương một kiện quà gồm sách của Dickens, kèm một bức thư nhắn riêng.

Được khích lệ bởi nghĩa cử trên, Andersen liên tục gửi thư cho Dickens trong suốt chín năm sau đó. Bực mình vì bị quấy rầy, năm 1856, trong một lá thư gửi đến Andersen (chứa đầy những lời tâng bốc kỳ quặc, che giấu sự xấu tính nhỏ nhen), Dickens mời Andersen ở tại nhà mình nếu ông có dịp thăm lại Anh Quốc. Một lời mời cộc lốc và không chút chân thành nào từ Dickens.

Nhưng vào tháng Ba năm 1857, Andersen tha thiết viết thư báo rằng mình thật sự sắp đến Anh, sẽ lưu lại không quá hai tuần, và ông đáp ứng lời mời của Dickens. Cứ thế, vào tháng Sáu năm đó, Andersen xuất hiện ở điền trang Gad’s Hill ở Higham, sẵn sàng để sống chung với “văn hào vĩ đại nhất” trong lòng ông. Andersen viết: “Chuyến thăm của tôi chỉ dành cho một mình ngài”; “Hơn tất cả, hãy để lại cho tôi một góc nhỏ trong trái tim ngài”.

Andersen — vụng về trong giao tiếp, không giỏi nắm bắt ám hiệu xã hội và không có khả năng duy trì phong thái cư xử đạo mạo — bằng cách này hay cách khác đòi hỏi bản thân phải là trung tâm của sự chú ý. Khi đến nơi, ông yêu cầu một trong những người con trai của Dickens phải giúp ông cạo râu hàng ngày, giải thích đây là phong tục tiếp đón nam khách quý ở Đan Mạch. Đáp lại, Dickens dẫn ông đến một tiệm cắt tóc gần đó.

Còn đêm nọ, trong bữa tiệc tối, khi Dickens đưa tay mời một quý cô, Anderson lăng xăng chạy tới và chộp lấy tay ông, đường hoàng khoác tay Dickens bước vào phòng ăn. Đó là chưa kể chuyện Andersen ở lại lâu hơn ba tuần so với dự định ban đầu.

Dickens oán thán rất nhiều về vị khách (nói theo lẽ nào đó là không mời) trong các bức thư, soi mói từng thói quen lập dị vô hại của Andersen. Là người nhà quê mới lên, Andersen quan ngại mình sẽ bị móc túi khi đi thăm thú trong thành phố. Dickens châm chọc kể rằng, có lần, khi tài xế taxi đi tuyến tường lạ qua London, Andersen hoảng sợ kết luận mình sắp bị cướp và thủ tiêu, vì thế ông nhét tất cả đồ đạc vào ủng (bao gồm đồng hồ, tiền, bảng giờ tàu, “một cuốn sách bỏ túi, một chiếc kéo, một con dao” cùng vài vật dụng khác, bao gồm hai cuốn sách nhỏ).

Lời vu khống tồi tệ nhất nhằm vào khả năng viết và nói của Andersen. Dickens nói với một người bạn: “Có lẽ Hans Christian Andersen đang ngồi cùng chúng ta, nhưng anh chẳng cần để tâm tới ông ta đâu – đặc biệt là khi ông ta chả nói được thứ ngôn ngữ nào ngoài tiếng Đan Mạch mẹ đẻ, và thậm chí còn bị nghi ngờ là đến thứ tiếng ấy còn chẳng rành.”

Dickens còn phàn nàn, “Ông ta thậm chí còn không thể phát âm tên cuốn sách do chính mình viết The Improvisatore, bằng tiếng Ý”. Và, “Ông ta phát âm tiếng Pháp như Cậu Bé Hoang Dã Peter và nói tiếng Anh như Trường Học Dành Cho Học Sinh Câm Và Điếc.”

Chậc, xấu tính thế.

Sau khi Andersen rời đi (ông cảm thấy mình không còn được chào đón nữa, và khóc rất nhiều khi chia ly), ông gửi đi một lá thư xin lỗi, van nài: “Xin hãy quên đi những hình ảnh không thiện chí của tôi trong thời gian chúng ta sống chung.” Còn Dickens dán một dòng ghi chú trên gương phòng khách: “Hans Andersen ngủ trong căn phòng này chỉ năm tuần — mà dường như với gia đình tôi là HÀNG THẾ KỈ TRỜI!”

Hết.

Mèo Heo lược dịch và tổng hợp.

Click to comment

Viết bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Trà chiều

Thư viện nhỏ nhất nước Ý

Published

on

By

Có một làn không khí mát lành thổi qua những ngọn đồi và những ghềnh đá ở Basilicata, vùng đất xa xôi ở phía nam nước Ý. Đó là một chiếc xe buýt thu nhỏ màu xanh lam nhạt, một chiếc xe nhỏ xíu chất đầy sách. Người thủ thư của thư viện đáng yêu này là Antonio La Cava, một giáo viên người Ý già đã về hưu. Kết thúc sự nghiệp dạy học sau 42, ông Antonio La Cava cảm thấy vẫn còn nhiều điều mình có thể để giúp trẻ em khám phá niềm vui với sách. Cũng chính từ suy nghĩ ấy, năm 2003, ông quyết định mua một chiếc xe Ape cũ và sửa nó thành một thư viện di động, đặt tên là Bibliomotocarro. Trên xe chứa khoảng 700 cuốn sách và có thể phát nhạc. Đây có lẽ là thư viện di động nhỏ nhất nước Ý. Mỗi khi chiếc thư viện di động ghé qua, âm thanh vui nhộn sẽ báo hiệu cho lũ trẻ biết. Ngay lập tức, chúng kéo đến vây quanh tủ sách độc đáo, háo hức như vây quanh chiếc xe bán kem yêu thích. Basilicata là vùng đất xa xôi và cằn cỗi của nước Ý, vùng đất này bị cô lập trong nhiều thế kỷ, cư dân ở đây đa số đã di cư đến Naples, Rome hoặc Mỹ. Trong hơn mười năm, Antonio La Cava đã lái xe qua nhiều ngôi làng nhỏ ở Basilicata, ông dừng lại, trò chuyện với người dân địa phương và cho lũ trẻ ở đó mượn sách, đôi tặng luôn những cuốn sách mà chúng thích. Đặc biệt, bên cạnh những cuốn sách thông thường, nơi đây còn có những cuốn sách trắng để cho trẻ em có thể vẽ và nói những suy nghĩ, mong muốn của mình. Trong một cuộc phỏng vấn năm 2013, ông La Cava chia sẻ rằng kinh nghiệm của bản thân cho thấy những năm tháng dạy ở trường đã giúp ông có thêm cách để giúp trẻ em yêu thích sách và việc đọc sách. Không chỉ là một thư viện nhỏ, chiếc xe Bibliomotocarro còn là một câu chuyện ý nghĩa về nước Ý, về sách, về trẻ em và tình bạn.

Có một làn gió mát lành thổi qua những ngọn đồi và ghềnh đá ở Basilicata, vùng đất xa xôi ở phía nam nước Ý. Đó là một chiếc xe màu xanh lam nhạt, một chiếc xe nhỏ xíu chất đầy sách. Người thủ thư của thư viện đáng yêu này là Antonio La Cava, một giáo viên người Ý già đã về hưu.

Kết thúc sự nghiệp dạy học sau 42, ông Antonio La Cava cảm thấy vẫn còn nhiều điều mình có thể để giúp trẻ em khám phá niềm vui với sách. Cũng chính từ suy nghĩ ấy, năm 2003, ông quyết định mua một chiếc xe Ape cũ và sửa nó thành một thư viện di động, đặt tên là IL Bibliomotocarro. Trên xe chứa khoảng 700 cuốn sách và có thể phát nhạc. Đây có lẽ là thư viện di động nhỏ nhất nước Ý.

Mỗi khi chiếc thư viện di động ghé qua, âm thanh vui nhộn sẽ báo hiệu cho lũ trẻ biết. Ngay lập tức, chúng kéo đến vây quanh tủ sách độc đáo, háo hức như vây quanh chiếc xe bán kem yêu thích.

Basilicata là vùng đất xa xôi và cằn cỗi của nước Ý, vùng đất này bị cô lập trong nhiều thế kỷ, cư dân ở đây đa số đã di cư đến Naples, Rome hoặc Mỹ. Suốt 19 năm qua, Antonio La Cava đã lái xe qua nhiều ngôi làng nhỏ ở Basilicata, ông dừng lại, trò chuyện với người dân địa phương và cho lũ trẻ ở đó mượn sách, đôi khi tặng luôn những cuốn sách mà chúng thích. Đặc biệt, bên cạnh việc cho và cho mượn sách, ông còn có những cuốn sách trắng để cho trẻ em có thể vẽ và nói những suy nghĩ, mong muốn của mình.

Trong một cuộc phỏng vấn năm 2013, ông Antonio La Cava chia sẻ rằng kinh nghiệm dạy học của mình ở trường đã giúp ông có thêm cách để giúp trẻ em yêu thích sách và việc đọc sách. Không chỉ là một thư viện nhỏ, chiếc xe IL Bibliomotocarro còn là một câu chuyện ý nghĩa về nước Ý, về sách, về trẻ em và tình bạn.

Hạnh
dịch và tổng hợp từ nhiều nguồn

Đọc bài viết

Trà chiều

Annyeong: Hơn cả một lời chào

Published

on

By

"Các bạn vẫn biết Annyeong là 'Xin chào' trong tiếng Hàn. Thế nhưng các bạn có biết từ gốc tiếng Hán của nó là gì không? Vốn dĩ câu chào này có một nghĩa hơi khác 'xin chào' một chút đấy."

Cô Linh đã hỏi cả lớp như thế vào ngày đầu tiên của lớp sơ cấp hai tại Trung tâm Ngôn ngữ tiếng Hàn. Khi nghe cô hỏi câu này, tôi hết sức ngạc nhiên vì tôi không nghĩ một câu chào cơ bản, đơn giản như annyeong lại có thể mang một ý nghĩa sâu xa nào đấy. Hơn nữa, tôi vốn tưởng rằng annyeong là từ thuần Hàn, không phải Hán Hàn. Cho đến khi học lớp sơ cấp hai ở thời điểm đó, tôi không quan tâm lắm việc tra gốc từ Hán của những chữ Hàn được học trong lớp. Khi ấy, cả lớp không ai trả lời được câu hỏi của cô. Mọi người im lặng chờ nghe cô giải đáp vì những "tiết lộ" về tiếng Hàn của cô luôn thú vị và khi nói về tiếng Hàn, lúc nào cô cũng tràn đầy sự đam mê, nhiệt huyết.

"Annyeong vốn dĩ xuất phát từ chữ Hán là 'An ninh' (安寧) đấy."

Khi cô vừa nói ra điều này, tôi không thể ngăn bản thân mình "ồ" lên một tiếng. Tôi hết sức ngỡ ngàng, tuy chỉ mỉm cười nhẹ ngoài mặt nhưng thực ra trong đầu tôi đang cười lớn tiếng, cảm giác vô cùng thỏa mãn, hài lòng vì mọi thứ như rơi vào đúng khớp của nó. Annyeong, annyeong, annyeong... Khi đã biết nó đi từ gốc chữ Hán là "An ninh" thì càng đọc càng thấy hợp lí, thấy cách người Hàn phát âm chữ Hán rất gần người Việt. Trong tám tháng ngắn ngủi tôi được học tiếng Hàn, đã không ít lần tôi ngỡ ngàng với việc này. Thế nhưng, trường hợp của chữ Annyeong có lẽ là khiến tôi ngỡ ngàng nhất. Cô Linh giải thích tiếp.

"Annyeonghaseyo là chia động từ sang thể mệnh lệnh của Annyeonghata thôi. Như các bạn đã biết seyo là hãy làm gì đó. Vậy, Annyeonghaseyo nghĩa gốc là, tôi nói từ tiếng Hán luôn nhé. 'Hãy làm cho bản thân mình an ninh'. Nghĩa là 'Hãy làm cho bản thân mình an toàn'. Vậy nên cũng có nghĩa là 'Hãy chú ý cẩn thận', 'Hãy giữ gìn sức khỏe'. Nó gần nghĩa với 'Bảo trọng' đó. Qua thời gian, dần dần người ta sử dụng nó thành câu chào luôn. Vì vậy, nó có đặc trưng là vừa dùng để chào lúc mới gặp mặt, vừa chào tạm biệt cũng được. Nghĩa là vừa Hello, vừa Goodbye được luôn."

Tôi thật sự rất rất thích phần giải thích của cô về Annyeonghaseyo. Lời giải thích này đã giúp tôi hiểu ra rất nhiều điều. Khi xem phim Hàn, quả thật tôi có nghe các nhân vật chào nhau lúc mới gặp, lúc tạm biệt đều là "Annyeong", tuy nhiên tôi cũng không mấy chú ý lắm tới chi tiết này.

Buổi học này đã diễn ra cách đây gần hai năm... Tôi luôn nghĩ rằng tôi sẽ mãi mãi ghi nhớ những điều hay, thú vị cô đã dạy về tiếng Hàn trong lớp. Tuy nhiên, khi thời gian ngày càng chồng từng tầng từng lớp dày đặc mà tôi ngày càng rời xa tiếng Hàn, tôi sợ rằng một lúc nào đó mình sẽ quên hết. Bây giờ, có lẽ cũng đã quá muộn rồi. Kí ức sau hai năm bị biết bao nhiêu câu chuyện từ sách vở, phim ảnh, báo chí, cuộc sống xung quanh ghi đè lên bộ nhớ ít ỏi nên có lẽ phần ghi nhớ về tiếng Hàn không còn nhiều nữa. Vì vậy, dù muộn nhưng tôi vẫn muốn ghi lại được bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu. Tôi tự trách mình rất nhiều vì ngày xưa sao không chịu ghi chép ngay khi về nhà sau mỗi buổi học. Hầu như, buổi học nào, cô cũng chỉ ra một điều gì đó thú vị.

Nhân vật Oh Sung Moo trong W - Ảnh: MBC

Kể từ khi biết nguồn gốc của Annyeong, khi xem phim hoặc nghe nhạc Hàn, tôi bỗng dưng vô tình chú ý đến chữ này hơn. Lí do khiến tôi nhớ đến Annyeong nhiều như vậy là vì tháng chín vừa qua, tôi rất nghẹn ngào khi nghe một nhân vật nói câu đơn giản này. Đó là Oh Sung Moo trong W. Có lẽ, cũng nên kể một chút về bộ phim, về tình huống ông nói Annyeong và vì sao nó khiến tôi nghẹn ngào như thế khi xem phim. W kể về chuyện tình giữa Kang Chul, một nhân vật truyện tranh và Oh Yeon Joo, con gái của chính tác giả bộ truyện đã tạo nên Kang Chul. Oh Sung Moo chính là người họa sĩ đã vẽ nên bộ truyện W và là bố của Oh Yeon Joo. Khi thế giới W đến hồi kết thúc, đòi hỏi chỉ có thể tồn tại hoặc Sung Moo hoặc Kang Chul, Sung Moo đã quyết định hi sinh để Yeon Joo đến được với Kang Chul. Khoảnh khắc cuối cùng, khi ông lái xe và dừng xe giữa đường để nhìn con gái từ đằng xa, trước lúc ông tan biến, ông đã nói: "Bố yêu con nhiều lắm. Annyeong." W có rất nhiều cảnh buồn nhưng tôi không khóc ở bất cứ cảnh nào, thế mà vào cảnh đó, tôi cảm thấy cổ họng như nghẹn lại, mắt ươn ướt nước. Bao nhiêu kí ức về chữ Annyeong khi học trong lớp ùa về. Tôi hiểu được rằng khi Sung Moo nói câu chào ấy với Yeon Joo, nó có rất nhiều nghĩa. Đó có thể là lời chào Yeon Joo vì ông đã phải rất cố gắng để chạy xe đến kịp thời nhìn con gái lần cuối. Đó đồng thời cũng là lời từ biệt con. Hơn nữa, còn có thể hiểu nó theo nghĩa "bảo trọng" như gốc của chữ này, rằng "hãy giữ sức khỏe nhé con gái yêu", "hãy bình yên nhé con gái yêu". Tuy nhiên, dù dịch sang tiếng Việt hay tiếng Anh thì cũng chỉ có một lựa chọn mà thôi và sẽ lớp mất đi ít nhất một lớp nghĩa. Trong bản dịch tiếng Việt mà tôi xem của phim14 thì subteam dịch là: "Chào con". Trong bản dịch tiếng Anh mà tôi thử tìm xem của trang Boxasian thì subteam dịch là: "Goodbye". Ở trường hợp này, tiếng Việt giữ được hai lớp nghĩa là hello, goodbye cùng lúc nhưng sang tiếng Anh thì chữ Goodbye chỉ còn một lớp nghĩa. Thực ra, nếu truy nguồn gốc của chữ Goodbye để ra nó là xuất phát từ chữ: "God be with you" thì ta cũng có thể thấy là bản thân chữ Goodbye có hai lớp nghĩa, nghĩa "God be with you" lại gần giống với nghĩa gốc "hãy chú ý an toàn" của Annyeong. Vậy là, trong cả tiếng Việt và tiếng Anh đều giữ được hai lớp nghĩa của chữ này, trong đó có một lớp nghĩa giống là "Goodbye" (đây cũng là lớp nghĩa chính yếu, quan trọng nhất ở ngữ cảnh này), và một lớp nghĩa khác ở mỗi ngôn ngữ (tiếng Việt thì giữ được thêm nghĩ Hello, tiếng Anh thì giữ được thêm lớp nghĩa Take care). Dù vậy, tôi vẫn nghĩ nếu thực sự hiểu hết các lớp nghĩa của Annyeong thì khi xem phim, đặc biệt là trong cảnh phim W ấy, sẽ rất thấm. Tôi nghĩ rằng nếu ngày hôm đó, cô Linh không giảng giải cho cả lớp biết nguồn gốc của chữ Annyeong, có lẽ khi xem W đến phân đoạn ấy, tôi đã không xúc động như vậy.

Ảnh từ phim You who came from the star

Gần đây, Annyeong lại khiến tôi xúc động trong một ngữ cảnh khác. Khoảng thời gian đọc Chiến tranh và Hòa bình khiến tôi rất nhức đầu. Vì vậy, khi đọc được phân nửa tiểu thuyết đồ sộ ấy, tôi quyết định dừng lại để xem một phim thuần giải trí nhằm xả stress. Tôi không nhớ mình đã suy nghĩ, tính toán thế nào, rốt cuộc tôi lại chọn phim You who came from the star để xem. Thực ra cũng dễ hiểu, đó là một trong những phim góp phần đẩy mạnh làn sóng Hallyu những năm gần đây khi mà phim truyền hình Hàn gây được ảnh hưởng lớn trên toàn châu Á càng ngày càng ít. Tôi rất thích phim You who came from the star ở khía cạnh giải trí, nó khiến tôi có những trận cười thỏa thuê và thực sự nạp lại được năng lượng để tiếp tục đọc Chiến tranh và Hòa bình. Trong You who came from the star, có một bài hát tôi rất thích: đó chính là bài Annyeong do Hyorin trình bày. Có lẽ, vì sợ mất đi lớp nghĩa đặc trưng của Annyeong nên nhà sản xuất phim đã dịch bài này sang tiếng Anh là Hello, Goodbye. Bài Annyeong trong phim là minh chứng rất rõ cho sự đa lớp nghĩa của chữ này. Lợi dụng sự đa lớp nghĩa này, người nhạc sĩ sáng tác đã tạo nên lời bài hát thật xúc động khi dùng phép chơi chữ trong lời. Dưới đây, tôi sẽ trích phần điệp khúc lời bài hát này:

"사랑이 왔는데
그댄 떠난대
기다렸는데
더 볼 수가 없대
늘 바보처럼
흐르는 눈물이 말해
안녕이젠 Goodbye
Hello Hello Hello
Hello Hello."

"Tình yêu đã đến rồi.
Vậy mà anh nói anh phải ra đi.
Em bảo em sẽ chờ anh.
Nhưng anh lại nói không thể gặp em nữa.
Em như một kẻ ngốc.
Những dòng lệ như muốn nói với em rằng:
Lời chào bây giờ là lời chia tay.
Hello Hello Hello
Hello Hello."
(tạm dịch từ các bản dịch tiếng Anh tham khảo trên mạng)

Ảnh từ phim You who came from the star

Trong đoạn này, hãy chú ý câu: "안녕이젠 Goodbye". Trong đó, 안녕 (Annyeong), 이젠 (Ijen là cách gọi tắt của 이제 + 는, có nghĩa: bây giờ). Như tôi đã trình bày ở trên, có thể tạm xem Annyeong có ba lớp nghĩa: Hello, Goodbye, Take care/To be peaceful. Lời bài hát này chính là chỉ định một lớp nghĩa cụ thể cho Annyeong trong ba lớp nghĩa đã biết đó. Tôi tự diễn dịch tâm trạng của cô gái như sau: "Trước đây, chúng ta nói Annyeong khi mới gặp nhau, khi chào tạm biệt nhau, khi dặn dò nhau hãy chú ý cẩn thân. Nhưng bây giờ, anh đã rời xa em rồi. Em hiểu rằng lúc này, giữa chúng ta, Annyeong chỉ có thể là lời chào tạm biệt mà thôi." Khi xem qua Vietsub bài hát này của những subteam khác nhau trên Youtube, tôi nhận thấy hầu như mọi người đều dịch là: "Lời chào bây giờ là lời chia tay." Tôi nghĩ rằng đây là một phương án hợp lí vì nó giữ lại được tinh thần gốc trong tiếng Hàn. Subteam dịch ra được tiếng Việt câu này chứng tỏ là dịch trực tiếp từ tiếng Hàn hoặc có am hiểu chút ít về tiếng Hàn chứ không phải dịch thông qua tiếng Anh. Bởi vì, khi đi một vòng dạo qua các trang dịch lời bài này sang tiếng Anh, ở đoạn ấy tôi thấy hầu như đều dịch là: "Goodbye now, goodbye." Tôi rất bất ngờ khi phát hiện những người dịch đoạn này sang tiếng Anh lại dịch như vậy vì nó không giống lắm tinh thần với câu gốc trong tiếng Hàn. Hơn nữa, thực ra để dịch gần giống nghĩa từ câu tiếng Hàn sang tiếng Anh cũng không phải là khó lắm. Tôi tự hỏi sao họ không dịch là: "Hello is now Goodbye" nhỉ. Sự nghịch lí trong câu này nghe sẽ thú vị hơn "Goodbye now, goodbye" mà. Tuy rằng, trong tiếng Hàn không có ý chỉ sự đối nghịch giữa chủ ngữ - vị ngữ mà chỉ có ý loại trừ bớt nghĩa của chủ ngữ thôi. Dù sao, dịch như thế nào cũng không bằng cảm nhận trực tiếp từ ngôn ngữ gốc.

Vậy là, bài viết của tôi đã đi đến hồi kết thúc. Tôi mong những ghi chép này của tôi không chỉ giúp ích bản thân mình mà còn phần nào giúp ích cho những bạn thích xem phim Hàn, thích nghe nhạc Hàn nhưng chưa thể thu xếp học tiếng Hàn được. Hi vọng, cũng như cô Linh đã truyền cảm hứng cho tôi, tôi cũng có thể truyền một chút cảm hứng cho bạn, giúp bạn thấu hiểu hơn về chữ Annyeong khi xem phim, nghe nhạc. Tôi đã muốn viết bài về chữ Annyeong từ lâu nhưng cứ lần lữa mãi. Hôm nay, nhân dịp đầu năm mới, tôi muốn viết bài này như một sự khởi đầu cho chuỗi bài tôi sẽ viết về tiếng Hàn trong thời gian sắp tới. Vì tôi chỉ học tiếng Hàn trong khoảng thời gian ngắn và đã ngừng học từ rất lâu nên số bài viết có lẽ chỉ rất ít, đếm trên đầu ngón tay mà thôi. Tuy vậy, tôi tự nhủ sẽ cố gắng ghi chép thật cẩn thận, cố lôi ra bằng hết những kiến thức đã được học trong khoảng thời gian vô cùng đáng nhớ ấy. Tôi muốn bằng cách nào đó, dù thật nhỏ bé, bày tỏ lòng biết ơn đối với Trung tâm Ngôn ngữ tiếng Hàn vì đã cho tôi được học tiếng Hàn miễn phí trong khoảng thời gian tám tháng, vì đã chọn tôi, vì đã tin vào những điều tôi hứa khi viết đơn xin học. Có lẽ, điều này với trung tâm, với những thầy cô dạy trong trung tâm không hề quan trọng chút nào; thế nhưng bây giờ, tôi muốn giữ lời hứa đó với chính mình dù đã rất muộn màng rồi. Tôi thật sự muốn một lần nữa sống lại khoảng thời gian vừa đẹp đẽ, vừa cô đơn, vừa vui, vừa buồn ấy khi học tiếng Hàn. Tôi muốn trân trọng đến từng giây phút có mặt tại lớp học dù chỉ là bằng việc viết. Qua từng con chữ tuôn ra khi viết bài này cho đến gần kết thúc, vào lúc này đây, tôi thực sự cảm thấy mình như vừa trải qua một tiết học của cô Linh. Có lẽ, như vậy là đủ rồi.


Vì Annyeong có ba lớp nghĩa như chúng ta đã biết; vậy nên, tôi có thể nói.
Annyeong, nỗi buồn.
Và hi vọng, có thể annyeong niềm vui. Đương nhiên, theo nghĩa là "Hello".
Annyeong.

Kodaki

Đọc bài viết

Trà chiều

Mọt sách vỉa hè

Published

on

By

Nếu một ngày bạn thất nghiệp, bạn – một người rất thích đọc sách, sẽ làm cách gì để kiếm tiền chỉ bằng việc đọc? Bạn đã bao giờ nghĩ đến việc đó chưa? Liệu điều đó có thể không? Với anh chàng Philani Dladla thì câu trả lời là có. Anh thất nghiệp và thay vì ăn xin, anh ngồi bên vỉa hè trên đường Empire Road ở Nam Phi, kể cho người qua đường biết cảm nhận của anh về những cuốn sách anh đã đọc. Người qua đường muốn nghe cảm nhận thì phải trả tiền. Sau đó, nếu họ cảm thấy thích quyển sách, anh sẽ bán sách cho họ. Đó là cách anh kiếm sống.

Philani Dladla có biệt danh là Pavement Bookworm (tạm dịch: Mọt sách vỉa hè). Anh sinh ra và lớn lên ở KwaZulu, thích đọc sách từ nhỏ. Nhưng sau khi chuyển đến Johannesburg để tìm công việc, anh bắt đầu dính đến thuốc phiện.

“Tôi thất nghiệp và không thể trả tiền thuê nhà được nữa – tôi mất tất cả mọi thứ. Khi sống vất vưởng trên đường, tôi để ý thấy có nhiều người ăn mày xin tiền trên đường phố mà chẳng làm gì cả. Tôi nghĩ tôi phải khác họ, tôi phải đem đến cho mọi người thứ gì đó có giá trị - như là một quyển sách hoặc cảm nhận về sách – để đổi lấy tiền.”

Vậy là anh bắt đầu bán sách trên đường phố - nhưng chỉ bán những quyển anh đã đọc xong và có thể yêu cầu người qua đường trả tiền nếu họ muốn biết review chi tiết. Anh có thể điều chỉnh giá tiền tùy theo mức độ anh đánh giá quyển sách. Với những quyển không thích, anh sẽ bán dưới 1 USD. Với những quyển anh thích, giá có thể lên đến khoảng 6 USD. Anh bắt đầu nổi tiếng với biệt danh “Mọt sách vỉa hè” và việc kinh doanh nhỏ xinh này trở nên khởi sắc.

“Nhờ bản thân có chút động lực và rất nhiều quyển sách kĩ năng, tôi quyết định từ bỏ thuốc phiện. Nhưng trong khi giúp bản thân mình, tôi cũng muốn giúp những người khác, những người đã sống cùng tôi trên vỉa hè. Vậy là tôi bắt đầu dùng tiền bán sách để mua súp và bánh mì cho mọi người mỗi ngày thay vì mua thuốc phiện. Khi nhìn những nụ cười của họ, tôi có thêm động lực để tiếp tục dùng số tiền nhỏ ấy đem lại hạnh phúc cho mọi người. Từ đó, tôi biết rằng mình sẽ chẳng bao giờ quay lại con đường của một kẻ nghiện nữa.”

Philani quyết định chia sẻ tình yêu đọc sách của anh với những đứa trẻ kém may mắn, vậy là anh thành lập câu lạc bộ Những người đọc sách (Book Reader’s Club) trong công viên lũ trẻ thường tập trung sau giờ học, đợi bố mẹ tan ca và đến đón.

“Tôi cho tụi nhỏ sách với điều kiện là chúng phải quay lại và kể cho tôi nghe chúng đã rút ra được bài học gì sau khi đọc sách. Một số đứa lấy luôn sách và không bao giờ trở lại nữa, nhưng tôi không để cho việc đó làm nản lòng mình bởi vì tôi biết rằng vẫn còn rất nhiều người thích đọc sách và sử dụng sách như công cụ chống lại cái nghèo đói. Quá nhiều đứa trẻ lạc lối sau khi tốt nghiệp trung học – nhiều đứa đâm ra nghiện thuốc phiện, rượu, phạm tội ác. Tôi muốn thay đổi điều này. Chúng tôi không chỉ cùng nhau đọc – chúng tôi nói về tương lai, ước mơ, thử thách đang chờ đợi phía trước và động viên nhau phải cố gắng đạt được những điều mình muốn.”

Hiện tại, Philani đã ra mắt quyển tự truyện The Pavement Bookworm: A True Story. Thế là anh lại có thêm một nguồn thu nhập nữa từ tiền viết sách.

Kodaki
dịch và tổng hợp từ nhiều nguồn

Đọc bài viết

Cafe sáng