Nối kết với chúng tôi

Trà chiều

Dịch bệnh là một phần tất yếu của lịch sử

Thế kỷ XXI vẫn còn đó nỗi lo về HIV, dịch tả hay những dịch cúm theo chu kỳ. Vũ Hán hôm nay là món quà tất yếu của sự phát triển mà chúng ta không thể tránh được.

Published

on

Dịch bệnh, nạn đói và chiến tranh đã từng là những kẻ thù đáng sợ nhất đe dọa tới cuộc sống con người. Ngày nay, khi mà toàn cầu hóa không chừa bất cứ một lỗ hổng nào cho sự khác biệt thì ngay đến nỗi sợ cũng trở nên đa phương hóa. Thế kỷ XXI chứng kiến sự lên ngôi của cô đơn và tự do, của tôichúng ta, của những nỗi sợ hiện hữu trong thế giới tinh thần. Dịch bệnh cùng nỗi đau xác thịt dần trở thành dĩ vãng, mang theo những hoài niệm cất giữ nơi viện bảo tàng, chỉ nhìn và không được sờ vào hiện vật. Cho tới khi ai đó vô tình làm dây giọt mực, rót vào bức tranh rồng đôi mắt của sự sống. Vũ Hán là bảo tàng như thế và coronavirus là con rồng như thế. Đó là bước chuyển quan trọng, song không phải độc nhất.

Vũ Hán chỉ là pha bẻ lái cuối cùng trong một truyện trinh thám đa tầng của tạo hóa. Ngay từ đầu sự thật đã luôn hiện hữu. Ngay từ đầu dịch bệnh đã luôn ở bên ta.

1. Có thể nói dịch bệnh là bạn đồng hành của nền văn minh.

Trong suốt mấy triệu năm lịch sử, hầu như loài người không phải đối mặt với dịch bệnh. Mọi thứ bắt đầu thay đổi kể từ khoảng sáu vạn năm trước, khi nhân loại mở rộng phạm vi phân bố của mình. Từ những thị tộc nhỏ vùng Đông Phi, con người tiến về phía các đồng bằng châu thổ trù phú ven các dòng sông lớn. Từ đây, hình thành các xã hội nông nghiệp dẫn đến bùng nổ dân số. Và cũng từ đây, những dịch bệnh đầu tiên đã xảy ra. Dịch bệnh được biết đến từ rất sớm, trong các sử thi của người Sumer ở Lưỡng Hà, trong kinh Vệ Đà ở Ấn Độ và đặc biệt là trên các văn tự giáp cốt ở Trung Quốc cổ đại khi dân cư mở rộng từ Hoàng Hà phía bắc xuống lưu vực sông Dương Tử phía nam. Không còn săn bắt, hái lượm, không còn đời sống du mục, cả nhân loại và bệnh tật đều đã tìm thấy miền đất hứa của mình. Dân cư đông đúc làm tăng khả năng lây nhiễm.

Ngày nay, nhìn lại từ Vũ Hán, không cần cách ly nếu chúng ta chẳng có thành phố nào, dịch bệnh không thể xảy ra nếu chỉ có vài người. Bên cạnh đó thì dòng chảy chậm, lưu thông kém của nước và không khí cùng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh dịch phát triển. Ngược lại, sự chia cắt địa lý cũng như khí hậu Địa Trung Hải giúp cho các thành bang Hy Lạp ít chịu nạn dịch tự nhiên. Như vậy, từ thuở ban sơ, dịch bệnh đã theo bước chúng ta khắp các ngả rẽ của nền văn minh.

2. Xã hội nông nghiệp không chỉ làm tăng dân số, mà còn làm tăng số lượng vật nuôi.

Trước khi làm bạn với cây lúa, chó đã là bạn của con người. Mười ngàn năm trước là heo, rồi trâu, bò, gà, cừu… Đàn vật nuôi tăng lên nhanh chóng và đến lúc này, chúng bắt đầu chịu chung số phận như loài người. Trước dịch bệnh, người và vật bình đẳng đến không ngờ, thậm chí loài vật còn ưu thế hơn khi bệnh tật có thể lây sang cả thượng đế của chúng, tức con người. Sán dây đã có từ thời Ai Cập cổ đại, và mặc cho sự linh thiêng của các vị thần, các pharaoh vẫn nhiễm như thường nếu ăn phải thịt bệnh.

Ngày nay, không khó để bắt gặp người bị giun đũa từ chó hay thậm chí là kangaroo. Tuy nhiên, đó chỉ là những ca bệnh đơn lẻ trong khi dịch bệnh thực sự thường do những sinh vật nhỏ hơn gây ra, như vi khuẩn và đặc biệt là virus. Và không phải chó hay bò, gà mới là nhân vật chính ở đây. Cúm gà hay cúm gia cầm là một loại bệnh cúm do virus gây ra cho các loài gia cầm (hay chim), và có thể xâm nhiễm một số loài động vật có vú. Virus này được phát hiện lần đầu tiên là tại Ý vào đầu thập niên 1900 và giờ đây phát hiện ở hầu hết các nơi trên thế giới. Sự thay đổi kháng nguyên làm cho virus cúm trở nên khó đối phó hơn bao giờ hết ngay cả trong thế kỷ XXI. H5N1 và H1N1 trở thành các mối đe dọa toàn cầu khi khiến hàng trăm người tử vong trong thập niên đầu thế kỷ này. Và một khi gần 8 tỷ người vẫn sống nhờ vào ngành chăn nuôi và với hơn 25 tỷ con gà thì đại dịch là điều khó có thể tránh khỏi.

3. Hoạt động nông nghiệp không phải yếu tố duy nhất gây ra dịch bệnh.

Dù cho nguy hiểm, cúm gia cầm chỉ giết chết vài ngàn người, không nhiều hơn sét đánh hay rắn cắn. Trên thực tế, thương mại mới chính là nguồn cơn của các thảm họa. Quay trở lại Hy Lạp cổ đại, khí hậu và cách ly địa lý không giúp họ miễn nhiễm với dịch bệnh. Mối giao thương giữa các thành bang đưa đến nhiều mầm bệnh, và khi điều kiện thuận lợi xảy đến, dịch bệnh sẽ nở rộ mà chiến tranh Peloponnese là một sự kiện tiêu biểu. Theo nghĩa rộng, chiến tranh cũng là một quá trình thương mại nơi máu và sắt đổi lại vàng bạc châu báu kèm theo dịch bệnh như là thuế VAT. Khi những đội quân đồng minh mang theo mầm bệnh trên các chiến thuyền hội về Athens kết hợp với tình trạng thiếu thốn lương thực đã vô tình tạo cho Athens thêm một kẻ thù hùng mạnh: liên minh giữa nạn đói, chiến tranh và dịch bệnh. Không khó nhận ra chuyện này đã vượt khỏi thẩm quyền của Athena, để rồi cuối cùng nữ thần chiến thắng buộc phải đứng nhìn quân Sparta đánh bại đô thành của mình. Đây chỉ là một phần rất nhỏ trong bức tranh giao thương – dịch bệnh. Giao thương càng mở rộng thì dịch bệnh càng có cơ hội phô diễn bản tính khó lường. Gần hai ngàn năm sau chiến tranh Peloponnese, vào giữa thế kỷ XIV, châu Âu đã phải đón nhận một món hàng vô tiền khoáng hậu.

Khởi đầu từ việc lên đường tìm viện binh chống lại Hung Nô, những tuyến đường nhỏ nối Trung Quốc với phía Tây nhanh chóng được các thương nhân tận dụng tối đa và về sau trở thành tuyến giao thương huyết mạch của thế giới, với tên gọi con đường tơ lụa. Vào giữa thế kỷ 14, những con chuột bí ẩn theo dấu chân các nhà lữ hành vượt Địa Trung Hải, mang theo Cái chết Đen đến với châu Âu. Ngày nay chúng ta biết rằng đây là bệnh dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis ký sinh trên bọ chét của các loài gặm nhấm gây ra.  Nhưng ở thế kỷ XIV, sự thiếu hiểu biết khoa học càng làm dịch bệnh trầm trọng. Và cũng phải thừa nhận rằng các điều kiện có sẵn như chiến tranh, nạn đói và thời tiết đã khiến đại dịch dịch hạch trở nên khủng khiếp hơn. Chỉ trong vòng vài năm, đại dịch lan ra khắp châu Âu và châu Á, giết chết hàng trăm triệu người và là một trong những lần hiếm hoi dân số thế giới sụt giảm. Thương mại không chỉ mang đến sự giàu có thịnh vượng cho con người, nó còn là kênh lây truyền dịch bệnh mạnh mẽ nhất. Ngày nay, không cần mất đến vài tháng trời băng qua sa mạc hay biển lớn như những con chuột đồng nghiệp xưa kia, chỉ cần một chuyến bay là quá đủ để virus xuất hiện tận bên kia bán cầu.

4. Dẫu sao Cái chết Đen cũng chỉ gói gọn trong các cựu lục địa, các loài động vật không đủ sức để mang bệnh dịch vượt đại dương.

Các loài động vật không đủ nguy hiểm bằng con người. Thế kỷ XVI chứng kiến sự bùng nổ của các phát kiến địa lý, và sau hàng ngàn năm cách biệt, các dân tộc bản địa đứng trước nguy cơ bị tuyệt diệt. Người da trắng bấy giờ như những con chuột vài thế kỷ trước và virus vài thế kỷ sau, đem theo mầm bệnh lan truyền khắp thế giới. Họ trở thành vật chủ trung gian lây truyền bệnh dịch từ châu Phi sang châu Mỹ, từ châu Âu sang châu Úc, đưa bệnh tật, cùng với nô dịch và bất công trở nên toàn cầu hóa. Nhờ đó, mà ngoài cần sa và ớt, tơ tằm và kim khí, giờ đây thế giới được hưởng chung ánh sáng chói lòa của giang mai và thổ tả.

5. Nhưng không phải chỉ lịch sử mới tác động đến dịch bệnh mà ở chiều ngược lại, dịch bệnh cũng làm xoay chuyển bánh xe lịch sử.

Sự tàn phá khủng khiếp của Cái chết Đen làm lung lay cả thánh thần, là tiền đề cho những cải cách tôn giáo của phái Tin lành sau này. Dịch bệnh cũng làm thay đổi trong thiết kế nhà cửa, và những phần mái được thay thế bằng ngói tranh cho chuột trú ẩn vẫn tồn tại đến bây giờ. Dịch bệnh hủy hoại nặng nề kinh tế nông nghiệp và nâng cao vị thế công nhân trước khi Karl Marx tuyên bố điều đó hàng trăm năm. Đối với người Hán, dịch bệnh là cơ hội để đánh đuổi những kẻ xâm lăng Mông Cổ ra khỏi đất nước còn với người Do Thái, họ phải sống trong cơn ác mộng bài xích tệ hại nhất. Đầu thế kỷ 20, cúm Tây Ban Nha thậm chí còn làm kết thúc sớm Thế chiến thứ nhất mặc cho số người chết vì nó tương đương với Thế chiến thứ hai và Nạn đói lớn ở Trung Quốc.

Tuy nhiên, trong phần lớn trường hợp, dịch bệnh hóa ra lại là động lực mạnh nhất giúp cho y tế phát triển. Nhờ có đậu mùa, chủng ngừa và vắc-xin ra đời và nhờ có chủng ngừa và vắc-xin, bệnh đậu mùa đã biến mất vĩnh viễn. Thế kỷ XX đánh dấu bước ngoặc của y học khi lần đầu tổng hợp thành công kháng sinh. Từ đây, mở ra cuộc chạy đua trường kỳ của vi khuẩn và kháng sinh mà chúng ta có phần lép vế. Ngày nay, cùng với chiến tranh hạt nhân, tình trạng kháng kháng sinh là một trong những điều quyết định vận mệnh chúng ta.

6. Dịch bệnh vẫn sẽ luôn tồn tại cho đến khi nào con người còn tồn tại.

Thế kỷ XXI vẫn còn đó nỗi lo về HIV, dịch tả hay những dịch cúm theo chu kỳ. Vũ Hán hôm nay là món quà tất yếu của sự phát triển mà chúng ta không thể tránh được. Chúng ta học cách chấp nhận, chúng ta học cách chống lại. Tất cả những điều chúng ta làm đều trở thành lịch sử. Dịch bệnh là một phần tất yếu của lịch sử.

Hết.

3V

Ảnh đầu bài: Minh họa The Divine Comedy (Dante) của Gustave Dore.


Đọc tất cả những bài viết của 3V.


Bài viết có thể bạn sẽ thích



Trà chiều

Cách nhìn thế giới qua lăng kính của Định luật Newton (Định luật II và III)

Published

on

Lần trước, chúng ta đã cùng nhau đi tìm một cái nhìn mới, cùng nhau nhìn nhận Định luật I của Newton qua lăng kính của cuộc sống sau khi đã tách rời nó khỏi các ý nghĩa vật lí ban đầu. Lần này, chúng ta hãy cùng nhau đi trên hành trình ấy một lần nữa, nhưng lần này là với Định luật II và III của Newton, hai định luật mà theo tôi về ý nghĩa và tầm quan trọng của nó có thể còn thú vị hơn cả Định luật I khi được đặt dưới một góc nhìn mới.

*

Định luật II Newton nói rằng:

Nếu một vật chịu tác dụng của một lực làm thay đổi vận tốc của vật thì véc tơ gia tốc luôn cùng hướng với lực tác dụng lên vật, độ lớn gia tốc sẽ tỉ lệ thuận với độ lớn của lực và tỉ lệ nghịch với khối lượng của vật.

Thật ra định luật này rất đơn giản và dễ hiểu, nhưng với cách phát biểu như trên thì có lẽ sẽ khiến nhiều người cảm thấy hơi choáng váng; bản thân tôi tuy đã hiểu khá rõ về định luật này mà khi đọc lại cũng cảm thấy như vậy. Nhưng dù là khó hay dễ hiểu thì hôm nay chúng ta vẫn sẽ tạm gác lại những ý nghĩa vật lí của định luật trên và thử nhìn nhận lại bằng một góc nhìn khác. Khi ấy, một lập luận cũng có phần đáng để suy ngẫm sẽ dần hiện ra:

Khi một “lực” - tức một việc gì đó xảy ra và tác động đến chúng ta - nếu như “lực” đó đủ mạnh nó sẽ làm con người chúng ta thay đổi. Chúng ta sẽ thay đổi theo chiều hướng của “lực” đã tác động vào ta, nhưng thay đổi đến mức nào, chúng ta sẽ “dịch chuyển” bao nhiêu xa so với con người mình trước đây thì lại phụ thuộc vào “khối lượng” và độ lớn của “lực” ban đầu.

Về phần “lực” thì khá là dễ hiểu, khi một “lực” mạnh, tức một sự việc nghiêm trọng xảy ra trong cuộc đời chúng ta thì hiển nhiên nó sẽ làm con người chúng ta thay đổi. Sự kiện đó càng tồi tệ, càng trầm trọng (theo chiều hướng xấu), hay thậm chí là càng tuyệt diệu (theo chiều hướng tốt) thì con người chịu tác động của sự kiện sẽ thay đổi càng nhiều.

Nhưng độ lớn của “lực” không phải là yếu tố duy nhất và quyết định tất cả, còn có “khối lượng” nữa. Trong trường hợp này, “khối lượng” có thể được hiểu là bản chất của con người chúng ta. Nó bao gồm những thứ như: cách chúng ta suy nghĩ về thế giới, cách chúng ta định nghĩa về bản thân mình, chúng ta kiên định hay dễ thay đổi đến mức nào, chúng ta trân trọng những giá trị nào, chúng ta tin vào những gì,…

Nói tóm lại là, khi con người chúng ta chịu sự tác động của thế giới, chúng ta sẽ thay đổi, còn thay đổi như thế nào, thay đổi nhiều hay ít thì lại phụ thuộc vào “lực” tác động của thế giới và bản thân mỗi người chúng ta.

Nghe qua thì có vẻ là một điều hiển nhiên nhỉ? Nhưng việc chúng ta có thể rút ra cái điều khá là hiển nhiên này khi đặt một định luật vật lí dưới một góc nhìn khác chẳng phải là rất thú vị ư?

Dưới sự tác động từ thế giới bên ngoài và những suy nghĩ nội tâm bên trong, theo dòng chảy của thời gian, con người sẽ thay đổi, cả về ngoại hình bên ngoài lẫn bản chất bên trong. Dù có muốn hay không, ai rồi cũng sẽ thay đổi, có người nhiều, có người ít, nhưng chắc chắn là sẽ có, bởi vì nó là tất yếu, như một quy luật cho vạn vật trên thế giới này. Bạn của 10 năm trước khác với bây giờ như thế nào? Liệu bạn có bao giờ tự hỏi 10 năm sau, bản thân bạn khi ấy sẽ có những nhận xét, những suy nghĩ gì về con người bạn lúc này?

Các định luật vật lí vốn được sinh ra để mô tả, để thấu hiểu cách mà vạn vật trong vũ trụ này vận hành, nhưng bằng một sự trùng hợp ngẫu nhiên nào đó, ít ra trong trường hợp này, khi ta sử dụng một góc nhìn mới, những quy luật về cuộc sống cũng dần hiện ta từ các định luật. Bây giờ chúng ta sẽ đến với Định luật III của Newton, một định luật vô cùng đơn giản, dễ hiểu, ai cũng có thể quan sát được, một quy luật cơ bản trong toàn vũ trụ nhưng đồng thời cũng lại rất thân thuộc, thậm chí là vì nó quá thân thuộc nên nhiều người đã vô thức xem nó là một lẽ hiển nhiên, nên đã vô tình bỏ qua và chưa bao giờ nhận ra.

Định luật III Newton nói rằng:

Khi một vật A tác dụng lên vật B một lực, thì vật B cũng sẽ tác dụng lên vật A một lực. Hai lực này cùng độ lớn, cùng phương nhưng lại ngược chiều.

Bản thân tôi thì thích cách phát biểu tiếng Anh của định luật này hơn:

For every Action, there is an equal and opposite Reaction.

Có thể tạm dịch là: Ứng với mỗi một “hành động”, sẽ có một “phản hành động” có cùng độ lớn nhưng lại ngược chiều.

Tại sao để bay lên thì tên lửa lại phải phóng ra một ngọn lửa về phía sau, tại sao để tung người nhảy lên thì chúng ta phải co chân lại, tại sao để bước đi thì bàn chân phải đạp xuống mặt đất, tại sao để chạy thì bàn chân lại càng phải đạp xuống mặt đất mạnh hơn nữa? Tất cả những điều đó đều là những biểu hiện của Định luật III Newton.

Để có thể bước đi, bạn sẽ phải dùng chân đẩy một lực xuống mặt đất, để rồi mặt đất sẽ đẩy bàn chân bạn tiến về phía trước. Để chạy, bạn sẽ phải đạp xuống mặt đất mạnh hơn nữa để mặt đất đẩy cơ thể bạn đi xa hơn nữa. Để nhảy, bạn phải co chân lại, vốn cũng là để đạp xuống mặt đất, để rồi nền đất đẩy bạn bay lên. Với tên lửa cũng như vậy, để bay lên cao tên lửa sẽ phải đốt cháy nhiên liệu và phóng chúng về phía sau.

Và khi chúng ta kết hợp Định luật II và Định luật III dưới góc nhìn mới này lại, một điều thú vị hơn nữa lại hiện ra: Khi thế giới làm bạn thay đổi thì bạn cũng sẽ làm thay đổi thế giới, ngược lại, khi bạn làm thay đổi thế giới thì thế giới cũng sẽ làm bạn thay đổi.

“Thế giới” ở đây có thể hiểu theo nghĩa hẹp: là cuộc sống của bạn, là thế giới nội tâm, cách bạn suy nghĩ, kể cả mọi người hay các đồ vật xung quanh cũng có thể được xem là “thế giới”. Không cần phải suy nghĩ quá sâu xa, cầm một quyển sách lên để đọc đã là một cách tác động vào “thế giới” rồi, chỉ cần dấu tay của bạn chạm vào một trang sách thì đã có thể nói là bạn vừa tác động và làm thay đổi “thế giới”. Ngay cả việc viết ra một dòng chữ cũng là làm thay đổi thế giới, vì chẳng phải là trước khi bạn viết ra dòng chữ đó thì nó chưa từng tồn tại hay sao? Và nếu có một ai đó khác hay thậm chí là chính bạn đọc lại dòng chữ ấy, thì dòng chữ, nó lại một lần nữa xuất hiện ở một nơi nó chưa từng tồn tại trước đó – nơi tâm trí của một con người.

“Thế giới” cũng có thể hiểu theo nghĩa rộng: đơn giản là thế giới, là thành phố, là núi đồi, là cả Trái Đất, là cả vũ trụ này. Bạn có bao giờ ngẫm nghĩ về những gì loài người đã làm được trên thế giới này, trên hành tinh này chưa? Người ta nói rằng nếu toàn bộ lịch sử Trái Đất chỉ xảy ra trong một ngày, tức 24 giờ hay 86.400 giây, thì nền văn minh nhân loại sẽ chỉ xuất hiện vào giây phút cuối cùng của ngày hôm đó. Tức là tới tận lúc 23h 59 phút 59 giây, tới tận giây phút cuối cùng của 24 giờ đặc biệt này, trong nền văn minh nhân loại mới chớm nở. Nếu cả hành tinh này chỉ vừa mới sinh ra và đã tồn tại được 86.399 giây, thì đến tận giây thứ 86.400 nền văn hóa của toàn thể nhân loại mới bắt đầu những bước đi đầu tiên.

Trong một giây đó, tức khoảng 50.000 năm qua, hãy xem loài người đã làm được những gì. Từ những sinh vật chỉ biết bước đi dưới bầu trời và ngắm nhìn những vì sao, chỉ là một phần của thế giới tự nhiên, với đôi bàn tay và trí tuệ của mình, loài người đã tách mình ra khỏi tự nhiên và trở thành những sinh vật thống trị hành tinh này. Chúng ta có mặt ở khắp mọi lục địa trên Trái Đất, biến đổi thế giới, xây dựng hàng nghìn thành phố, đẩy lùi và thu hẹp thiên nhiên hoang dã, dựng nên những tòa nhà thách thức cả bầu trời, đặt chân lên Mặt Trăng, hướng những ống kính hiện đại nhất vào không gian vũ trụ, đưa được thiết bị hạ cánh để thăm dò trên hành tinh khác. Dù là tốt hay xấu, thì có một điều là chắc chắn, mặc cho tuổi đời vô cùng ngắn ngủi, nhân loại đã thay đổi thế giới này, đã và vẫn đang để lại những dấu chân vững chãi trên nền cát của lịch sử Trái Đất.

Và dĩ nhiên là thế giới mới do chính con người tác động và tạo ra này cũng đã tác động ngược trở lại con người. Bạn có biết không, bộ não con người đã thu nhỏ đi khoảng 10% trong suốt 40.000 năm qua, không phải là vì chúng ta đang ngày càng kém thông minh, mà có lẽ là do chúng ta đã tự thuần hóa chính mình khi chúng ta tự tách khỏi thiên nhiên và sống trong những “khu rừng bê tông” do chính mình xây dựng nên. Một con người cổ đại thì luôn cần phải đấu tranh để sinh tồn, luôn phải ghi nhớ mọi thứ, từ phương hướng đến địa hình, đến vị trí và cách tìm kiếm những nguồn tài nguyên quý giá như nước và thức ăn; còn con người hiện đại với cuộc sống có phần nhẹ nhàng hơn thì không mấy ai có được những kĩ năng và kiến thức ấy cả.

Con người đã thay đổi, khai thác và cả hủy hoại thế giới. Thế giới cũng đã đáp trả lại bằng những tài nguyên thiết yếu đang dần cạn kiệt, bằng đủ mọi loại ô nhiễm đang tác động xấu đến chính cuộc sống của mỗi con người: từ ô nhiễm không khí, đất, nước, đến cả ô nhiễm ánh sáng và âm thanh, bằng những hiện tượng thời tiết ngày càng khắc nghiệt, bằng khí hậu biến đổi nhiều đến mức có thể không đảo ngược được nữa.

Đã là một con người, thì một điều là chắc chắn, mỗi ngày bạn đều đang tác động vào thế giới và mỗi ngày thế giới cũng đang tác động vào bạn, từ những chi tiết nhỏ nhặt nhất cho đến những điều vô cùng vĩ đại. Vậy còn bạn, bạn muốn để lại những dấu chân nào cho thế giới trong khoảng thời gian ngắn ngủi bạn nán lại nơi đây? Và bạn muốn thế giới sẽ khiến cho bản thân mình thay đổi đến mức nào so với thời điểm hiện tại trước khi bạn rời khỏi?

Câu trả lời cho hai câu hỏi trên, sẽ thay đổi như thế nào theo dòng chảy thời gian? Liệu bản thân mỗi người chúng ta có thể tự trả lời hoàn chỉnh hay không?

Hay sẽ là một ai đó khác, vào một ngày nào đó khác, sẽ trả lời đầy đủ hơn sau khi chúng ta đã rời khỏi?

Hết.

Stern

Ảnh đầu bài: The Wall Street Journal

*

Bài viết có liên quan



Đọc bài viết

Trà chiều

[Infographic] Hành trình 39 năm: Nỗ lực, dấn thân, cống hiến

Published

on

By

Trải qua một chặng đường dài hình thành và phát triển, Phương Nam chiếm một góc cố định trong tâm tưởng người Việt khi nhắc đến văn hóa, và rộng hơn, vượt biển khơi để trở thành đầu tàu giới thiệu văn hóa Phương Nam với bạn bè quốc tế.

39 năm - thời gian dài của những nỗ lực, dấn thân và cống hiến. Sinh nhật mỗi năm chỉ có một lần, cùng Ban Biên Tập Bookish.vn nhìn lại hành trình 39 năm hình thành và phát triển của Công ty Cổ phần Văn hóa Phương Nam qua từng cột mốc quan trọng mà trong đó, mỗi cột mốc đều mang ý nghĩa lớn, đánh dấu tâm huyết của nhiều con người, tập thể.

*

Hành trình 39 năm nhìn lại – Nỗ lực và tiếp tục nỗ lực

Ban Biên Tập thực hiện

*

Chuỗi bài Hành trình 39 năm nhìn lại

39 năm nhìn lại - Phương Nam trong chúng ta

Câu chuyện về Thành phố sách Phương Nam: Wonderland của các Alice yêu sách

Phương Nam Book City – “Nhà” của nhiều người trẻ mê văn hóa

Xuân, Hạ, Thu, Đông: Bốn mùa Phương Nam tại Đường Sách TP. HCM

Đọc bài viết

Trà chiều

39 năm nhìn lại – Phương Nam trong chúng ta

Ngày 24.02.2021 đánh dấu sinh nhật lần thứ 39 của Công ty CP Văn hóa Phương Nam.

Published

on

By

Tháng 2 lại đến, một mùa xuân nữa lại về sau 39 năm. Trải qua một chặng đường dài hình thành và phát triển, Phương Nam chiếm một góc cố định trong tâm tưởng người Việt khi nhắc đến văn hóa, và rộng hơn, vượt biển khơi để trở thành đầu tàu giới thiệu văn hóa Phương Nam với bạn bè quốc tế.

Xuất phát từ Công ty Văn hóa Dịch vụ Tổng hợp Quận 11 thành lập năm 1982 nhằm bồi dưỡng, vun đắp những nhu cầu về văn hóa, tinh thần cho bà con trong khu vực; đến năm 1992, nhân kỉ niệm 10 năm thành lập, công ty lập ra hãng phim Phương Nam. Cái tên "Phương Nam" gửi gắm kì vọng của cả tập thể, rằng vượt qua qui mô của một đơn vị cấp quận, chúng ta cùng nhau tạo ra những giá trị văn hóa hàng đầu ở toàn khu vực phía Nam, và rộng hơn nữa, toàn quốc.

Chặng đường dài 39 năm là công sức bền bỉ của cả tập thể, được kiến tạo từ nhiều cá nhân tâm huyết. Người có kinh nghiệm góp kinh nghiệm, người có tuổi trẻ góp tuổi trẻ. Tại Phương Nam, mọi cống hiến dù lớn hay nhỏ đều sẽ được nhìn thấy và trân trọng.

Sinh nhật mỗi năm chỉ có một lần, cùng Ban Biên Tập Bookish.vn ngồi lại, ôn chuyện xưa, nói chuyện nay, qua những lời tâm tình, tự sự, bộc bạch của những người bạn đường, những người đã sánh vai - đồng hành với Phương Nam trong chặng đường 39 mùa xuân.

*

Tiến sĩ Quách Thu Nguyệt

Nguyên phó giám đốc Đường sách Tp.HCM

Thành lập từ tháng 02.1981, với xuất phát ban đầu là Công ty Văn hóa Dịch vụ Tổng hợp Quận 11, trực thuộc Phòng Văn hóa Thông tin Quận 11, công ty Phương Nam đã vượt qua qui mô của một đơn vị làm văn hóa cấp quận, để vươn lên thành một thương hiệu mang tầm quốc gia với những giá trị cốt lõi được đình hình và vận hành trong suốt nhiều năm qua: sáng tạo ra những sản phẩm văn hóa có giá trị cao, mang tính nhân văn; Cung cấp chất lượng dịch vụ tốt nhất, hài lòng nhất cho khách hàng.

Chị Phan Mộng Thúy

Giám đốc Phương Nam Phim

Nếu Phương Nam kỉ niệm 39 năm, thì Phương Nam Phim cũng tròn 29 tuổi.

Những ngày đầu khó khăn, non nớt, vụng dại mà đầy háo hức, say mê. Nhớ lại cả một quãng đường đã qua, tôi thấy tự hào về những chương trình mình đã tham gia sản xuất. Vinh nhục đã từng, thắng thua đã trải,, tôi không thấy hối tiếc gì khi đã gắn bó gần như cả cuộc đời mình với công ty. Tôi thấy vui vì mình cũng đã đóng góp vào việc xây dựng PNF thành một thương hiệu có uy tín. Cuộc đời thay đổi, thăng trầm không nói trước được, nhưng tôi vẫn mong và tin rằng, với quan điểm, định hướng kinh doanh đúng đắn, PNF sẽ tiếp tục giữ được những truyền thống tốt đẹp, thích nghi với thời đại, vững vàng trước thử thách để hướng tới tương lai.


Bé Hồng Ân

Khách hàng nhí khu vực HCM

Cháu là Nguyễn Hồng Ân (tên tiếng Anh là Alex), hiện tại 6 tuổi rưỡi, đang học lớp 2. Từ khi mới được 1 tháng tuổi cháu đã “nghiện chữ”. Cháu cứ nhìn chằm chằm vào bất kỳ món đồ nào có chữ, từ chai phấn rôm đến chai dầu khuynh diệp. Lớn hơn một chút mẹ cháu mua cho cháu sách vải, rồi đến sách giấy. Mặc dù lúc bé tay chân còn vụng về nhưng chưa bao giờ cháu xé sách. Vì đam mê với con chữ nên cháu rất hay đi nhà sách và nhà sách yêu thích của cháu hiện tại là Nhà Sách Phương Nam ở Vincom Quang Trung ạ.

Mặc dù mỗi lần đi nhà sách là cháu lại lợi dụng mè nheo xin bố mẹ mua thêm đồ chơi nhưng chưa bao giờ bố mẹ từ chối cho cháu đi nhà sách cả. Cháu chúc tất cả mọi người luôn bình an, mạnh khoẻ và chúc Nhà Sách Phương Nam ngày càng to lớn hơn và có thêm thiệt nhiều nhà sách đẹp nữa ạ!

Bạn Minh Duy

Khách hàng khu vực HCM

Số là, sau gần một thời gian dài nằm một chỗ ở nhà do xui xẻo bị tai nạn giao thông, mình mới có thể xách xe ra đường để đi một vòng dạo chơi ngắm đường phố. Sài Gòn ba tháng không gặp lại cũng ít nhiều đổi thay, nhưng điều khiến mình chú ý nhất là ở góc đường Nguyễn Trãi – Cống Quỳnh nay lại có sự xuất hiện của Phương Nam Book City.

Những đầu sách được sắp xếp theo khu vực một cách rất khoa học và số lượng sách vô cùng phong phú và đa dạng, nhưng đồng thời cũng có những điểm rất riêng biệt: khu vực ghế ngồi rộng rãi với quầy cà phê và thức ăn nhẹ, với góc nhìn rất đẹp về phía công viên 23.9 cũng như phía vòng xoay Cống Quỳnh – Nguyễn Trãi tấp nập người qua lại.

Điều cuối cùng làm mình ấn tượng trong chuyến tham quan đầu tiên ở Phương Nam Book City chính là các bạn nhân viên cũng như các chú bảo vệ đều hết sức nhiệt tình khi hỗ trợ mở cửa cũng như thăm hỏi khi thấy mình đi bộ vẫn chưa hoàn toàn bình thường sau cú tai nạn.


Nhà báo Phạm Công Luận - Nhà báo Đặng Nguyễn Đông Vy

Tác giả Nếu biết trăm năm là hữu hạn, sách bán chạy của Phương Nam Book

Điều tâm đắc của chúng tôi là Công ty Phương Nam, trong sự nghiệp xuất bản sách, ngoài việc phổ biến văn hóa nhân loại qua các tác phẩm dịch, phổ biến văn chương nước nhà, đã quan tâm rất nhiều đến việc giữ gìn di sản tinh thần quý giá của Sài Gòn xưa đang ngày càng mai một. Hướng đi đúng đắn đó đã khiến chúng tôi thấy gần gũi hơn với Phương Nam trong mối hợp tác lâu nay.

Tác giả Anh Khang

Tác giả của các tựa sách bán chạy của Phương Nam Book: Ngày trôi về phía cũ, Buồn làm sao buông...

Tôi vẫn nhớ cảm giác khi hoàn chỉnh bản thảo tác phẩm đầu tiên trong nghiệp viết - Ngày trôi về phía cũ - và đang loay hoay với câu hỏi muôn thuở của những người cầm bút trẻ: "Viết xong rồi thì bây giờ phải làm gì tiếp đây?". Phương Nam là cái tên đầu tiên xuất hiện trong tâm trí tôi khi ấy, bởi hầu như thói quen trước giờ của bản thân là luôn đến Nhà Sách Phương Nam mỗi cuối tuần để chọn mua các tựa sách mới.


Bạn Alvin Hoàng Anh

Cộng tác viên khu vực Huế

Những lúc buồn nhất, tôi thường đến biển, hoặc nhà sách, đôi lúc ghé đến chẳng vì một lí do nào cả. Đơn giản chỉ một chữ “thích” mà thôi. Tôi không thường xuyên đến thư viện trường, tôi đến nhà sách nhiều hơn.

Trường tôi cách nhà sách Phương Nam, hay đúng hơn là Nhà Sách Phú Xuân dòng Hương Giang với chiếc cầu Trường Tiền bắc ngang nối nhịp, hẳn nhiên đó trở thành một địa điểm tôi thường “đóng đô”. Không phải những ngày tháng đại học mới bắt đầu lui tới thường xuyên, trước đó khi thi xong đại học hôm nào tôi cũng ghé Nhà Sách Phương Nam để đọc lỳ, coi cọp.

Nhiều lắm những kỉ niệm tôi có với Nhà Sách Phương Nam Phú Xuân, ít nhất cũng gần năm năm thường xuyên đến mà.

Mọi thứ, mọi chuyện, mọi vật trên đời nhiều khi tình cờ, như việc tại sao tôi lại sinh ra ở thành phố này mà không phải thành phố khác. Trong những năm tháng tuổi trẻ băn khoăn, và thỉnh thoảng bây giờ nữa, tôi có Nhà Sách Phú Xuân, có ngôi trường đại học duyên dáng bên dòng Hương, có những người bạn... và có những cuốn sách.


Anh Đặng Đức Tài

Nhân viên Nhà Sách Phương Nam Vivo City
Giải thưởng nhân viên tương tác tích cực nhất trên mạng xã hội

Mình yêu Phương Nam ở cái cách Phương Nam được hầu hết mọi người dân Việt biết đến.

Phương Nam là nơi mình cảm thấy có thể công hiến hết mình năng lực của mình. Chỉ mới vào công ty không lâu, từ tháng 06.2017 nhưng môi trường làm việc thân thiện từ cấp quản lý đến nhân viên làm mình thực sự bất ngờ. Từ việc dẫn dắt, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm giữa nhân viên với nhau và nhân viên với cấp trên cho thấy Phương Nam là một công ty lâu đời không những về lĩnh vực kinh doanh sản phẩm văn hóa, mà văn hóa đó còn ăn sâu vào đội ngũ nhân viên.

Có cơ duyên vào Phương Nam và được sự dẫn dắt của người đi trước (chị Võ Thị Ngọc Hiền - Cửa hàng trưởng của Nhà Sách Phương Nam Nguyễn Oanh) cùng đồng nghiệp và các anh chị phòng ban, mình ngày một trưởng thành hơn và phát triển đến vị trí hiện tại. Môi trường làm việc chuyên nghiệp, công ty thích ứng nhanh và thay đổi ứng dụng công nghệ vào bán hàng.

Và đặc biệt hơn là sự quan tâm từ phía ban lãnh đạo công ty trong năm vừa qua đối với từng nhân viên. Trong năm dịch bệnh và bão lũ 2020, Phương Nam đã tổ chức nhiều đợt quyên góp trong và ngoài công ty cho các nơi, các trường học bị ảnh hưởng bởi bão lũ ở miền Trung.

Chị Oui Nguyễn

Nhân viên phòng Marketing

Phương Nam Phim - cái tên gắn liền với tuổi thơ Việt Nam, về những dòng sản phẩm phim thuần Việt, đậm tính văn hóa nước nhà...

Phương Nam Book - đến với tôi như một định mệnh của những con người miền Nam mà cái tình lúc nào cũng đầy ắp hơn những tủn mủn tính toán cuộc đời...

Hôm nay, ngồi viết những dòng này, tôi không còn sắm vai là một người khách đứng ngoài nhìn vào Phương Nam. Tôi đã là một “đứa con Phương Nam” tròn 5 tuổi. Thế đấy, Phương Nam với tôi không còn là một thế giới để dõi theo như những ngày ấu thơ bồng bột hay những năm tháng sinh viên nhiều hoài bão, Phương Nam giờ là nhà chung, ngôi nhà của một thời ước mơ và khát vọng, những ngày vùi mình vào đắp xây từng viên gạch, xây nên một thương hiệu lớn mạnh theo thời gian.

Chị Lê Thúy Hà

Cựu nhân viên

Hà Nội, Huế, Cần Thơ, Nha Trang, Đà Lạt, Phan Thiết, Bình Dương, Biên Hòa... mỗi vùng đất đều có Nhà Sách Phương Nam, đều có sách của Phương Nam Book. Cảm giác thân thương, gần gũi biết bao khi nhìn thấy biển hiệu với dòng chữ xanh Nhà Sách Phương Nam, hay bắt gặp đâu cuốn sách có hình logo và hàng chữ xinh xinh Phương Nam Book.

Anh Huỳnh Tấn Đạt

Nhân viên Nhà Sách Phương Nam Cần Thơ

Tuổi thanh xuân…
…cũng giống như mây trời, làm gì cũng được nhưng phải đáng!

6 năm thanh xuân đầu tiên của tôi được sống và làm việc tại Nhà Sách Phương Nam (Phương Nam).

Phương Nam được tôi chọn làm bến đỗ đầu tiên sau khi rời khỏi giảng đường đại học, chặng đường này gắn bó với tôi cũng đã hơn 6 năm rồi. Tôi còn nhớ ngày đầu tiên vào nhà sách nhận việc là ngày (18.09.2014) với bao nhiêu điều phải suy nghĩ về công việc và cuộc sống.

Cha mẹ sinh ra tôi, cho tôi hình hài và dạy tôi những bài học đầu tiên. Trường học, quý thầy cô giáo dạy cho tôi những kiến thức để tôi có một công việc tốt. Nhưng khi đến Phương Nam, tôi lại được học những bài học quý giá, học từ đồng nghiệp, quản lý cấp trên và đặc biệt học từ Phạm Thị Minh Trang - GĐCN về những sự trải nghiệm mà không tiền bạc nào có thể mua được.

Ban đầu, với tôi mọi thứ đều khá xa lạ và bỡ ngỡ, phải nhớ từng vị trí chính xác từng hàng hóa để hỗ trợ khách khi cần gấp, mã nhà cung cấp để hỗ trợ tốt cho việc bổ sung hàng hóa trên kệ, hay nhớ tên từng anh chị trong nhà sách, phải làm quen với cách làm việc và không gian làm việc mà hôm nay, mọi thứ đã trở nên quá đỗi thân thuộc.

Những con số biết nói là như thế nhưng tôi vẫn luôn tin rằng Người Phương Nam vẫn sắc son một lòng từ trên xuống dưới, luôn đồng tâm hiệp lực cung cấp giải pháp hiệu quả cho các lĩnh vực sản xuất và phát hành phim, tổ chức biểu diễn, liên kết xuất bản sách và kinh doanh bản quyền. PNC luôn tự hào là thương hiệu đáng tin cậy, được đông đảo khách hàng yêu mến và là người bạn tinh thần thân thiết của mọi gia đình Việt. Luôn là điểm tựa tỏa sáng cho tài năng của tất cả các bạn và tôi.

Tuy tôi không phải là 39 hay 390 gương mặt tiêu biểu của PNC nhưng tôi cũng thầm vui mừng vì những đóng góp thầm lặng của mình giúp cho Phương Nam Chi nhánh Cần Thơ luôn sáng đèn mỗi ngày kể cả ngày lễ và tết. Hơn 6 năm tôi gắn bó với nhà sách nhưng có đến 7 lần tôi tham gia bán hàng cho Phương Nam tại đường hoa nghệ thuật mừng xuân mới của thành phố. Nơi tôn vinh văn hóa đọc, nơi đưa hình ảnh Phương Nam đến rộng rãi hơn quý độc giả trong và ngoài nước.

Là người đưa và giữ hình ảnh của Phương Nam đến nhiều hơn quý độc giả trên mạng xã hội thông qua ban quản trị kênh là BGĐ Chi nhánh. Là người luôn sáng tạo không gian nhà sách trên nền tảng nhà sách hiện hữu với mức chi phí cho phép. Trong tôi Phương Nam…

  • Là nơi mà những lúc tan ca luôn có tiếng cười nói rôm rả.
  • Là nơi mà những lúc nhân viên nhặt của rơi của khách trả lại khách của rơi nhặt được bằng sự chân thành nhất.
  • Là nơi mà mỗi quý anh/chị/em nhân viên lẫn văn phòng cùng nhau cắt bánh kem chúc mừng sinh nhật cho nhau.
  • Là nơi mà anh/chị/em nhân viên lẫn văn phòng cùng nhau tham gia vào các hoạt động phong trào tập thể để tất cả gắn kết nhiều hơn.
  • Là nơi mà khi đến những ngày lễ đặc biệt trong năm, nhân viên cùng nhau lên ý tưởng trang trí nhà sách để không gian nơi mình làm việc luôn mới mẻ trong mắt khách hàng.
  • Là nơi khi ai đó cần luôn có những con người luôn sẵn lòng với nhau, luôn mong cầu cho nhau hạnh phúc.
  • Là nơi khi cần chia sẻ cho các hoạt động thiện nguyện luôn có những con người sẵn lòng nhường 1 phần tiền công miễn là giúp cái gì được trong khả năng thì giúp.

Cám ơn chị Trang đã cho tôi cảm xúc thật.

Mong rằng ngôi nhà Phương Nam này luôn đủ rộng để “nuôi dưỡng” những con người luôn mong cầu hạnh phúc cho người - cho mình. Còn bạn thì sao đã thấy hấp dẫn chưa? Có muốn chung tay tạo ra hạnh phúc cho mình và cho người không nào.

*

Nhân dịp sinh nhật, Công ty CP Văn hóa Phương Nam xin cảm ơn sự hợp tác chặt chẽ và tin cậy từ các đối tác, sự ủng hộ của khách hàng, chúng tôi sẽ tiếp tục không ngừng đổi mới, hoàn thiện mình để tiếp tục trở thành thương hiệu đáng tin cậy và được nhiều người yêu mến.

Thay cho lời kết, Ban Biên Tập xin được trích dẫn một đoạn trong lời phát biểu của ông Nguyễn Hữu Hoạt - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Văn hóa Phương Nam:

Nhà Sách, chẳng phải bắt đầu từ Nhà hay sao? Vậy thì trước tiên, nó phải thực hiện nhiệm vụ tạo được sự tin cậy, thoải mái, an toàn cho khách. Với một cuốn sách hay, người đọc sẽ có nhu cầu dọc đi đọc lại nhiều lần. Và khi cần cuốn sách đó, họ sẽ nghĩ đến Phương Nam đầu tiên. Với chúng tôi, nhà sách phải thực sự là…

“NHÀ”

Hết.

Ban Biên Tập tổng hợp

*

Hành trình 39 năm nhìn lại - Nỗ lực và tiếp tục nỗ lực

[Infographic] Hành trình 39 năm: Nỗ lực, dấn thân, cống hiến

Câu chuyện về Thành phố sách Phương Nam: Wonderland của các Alice yêu sách

Phương Nam Book City – “Nhà” của nhiều người trẻ mê văn hóa

Xuân, Hạ, Thu, Đông: Bốn mùa Phương Nam tại Đường Sách TP. HCM

Đọc bài viết

Cafe sáng