Book trailer

“Thất lạc cõi người” và Dazai Osamu: Là thiên tài chứ chẳng phải thánh

Tiểu thuyết tự truyện Thất lạc cõi người là tác phẩm cuối cùng của Dazai Osamu, trước khi ông tự sát bằng cách trầm mình cùng người tình Tomie tại kênh Tamagawa năm 1948.

Published

on

Những danh nhân có sức ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa Nhật Bản thường được khắc họa trên màn ảnh (và trong tâm thức độc giả) là một thiên tài thánh thiện, với số phận bị kịch hoặc hưởng phúc đời đời. Tuy nhiên, Dazai Osamu là biến số không hề nằm vừa vặn trong cái khuôn mẫu thánh nhân. Cuộc đời ông là một chuỗi những vòng lặp của sự tự hủy và níu kéo lấy sự sống, nơi cái bi và hài quấn quýt lẫn nhau, nơi tiếng cười vang lên tự trào trong bóng tối cô độc.

Sinh năm 1909 trong một gia đình đông đúc và giàu có tại tỉnh Aomori, người mẹ bệnh tật liên miên còn cha thì thường vắng nhà, Dazai trưởng thành trong sự bảo bọc cẩn thận của gia nhân và anh chị ruột. Đến tuổi vị thành niên, ông rời nhà đi học xa và sau đó trở thành sinh viên Đại học Tokyo. Chẳng mấy lâu sau, Dazai bỏ bê việc học, cưỡi ngựa xem hoa đường lối chính trị Mác-xít và dùng tiền trợ cấp để uống rượu và tán gái, làm gia đình vốn truyền thống nổi giận lôi đình.

Mắc kẹt trong cảm giác bản thân vô dụng và tuyệt vọng giữa dòng chảy cuộc đời, của nỗi đau tha hương nơi đất khách, ông đã hai lần cố gắng tự tử, lần thứ hai cùng một phụ nữ – nàng chết nhưng ông vẫn sống sót. Sau cú sốc trên, Dazai chôn vùi bản thân vào nghiệp viết. Với sự hỗ trợ của tác gia Masaji Ibuse, ông bắt đầu xuất bản nhiều truyện ngắn và tiểu thuyết, thường với chút gia vị tự thuật. Mặc dù tài năng của ông sớm được công nhận, ông vẫn vật lộn với căn bệnh lao phổi mãn tính, chứng nghiện thuốc phiện, nghiện rượu, trầm cảm và ám ảnh với ý nghĩ tự tử.

Những tác phẩm của Dazai, đặc biệt là tiểu thuyết 斜陽 (Tà dương)人間失格 (Thất lạc cõi người), được đón nhận rộng khắp trong thời gian ông còn sống và thậm chí đến tận ngày nay, đặc biệt bởi những người trẻ tuổi.

*

Tiểu thuyết tự truyện Thất lạc cõi người là tác phẩm cuối cùng của Dazai Osamu, trước khi ông tự sát bằng cách trầm mình cùng người tình Tomie tại kênh Tamagawa năm 1948. Cuộc đời nhân vật chính Oba Yozo (hay Yochan) là tấm gương phản chiếu và mô phỏng chính cuộc đời Dazai. Chương một mở đầu với ba tấm ảnh của Yozo khi còn là một cậu bé, lúc đã thành học sinh và lúc trưởng thành. Ngay từ khởi điểm, người đọc đã tiếp nhận những lời phán xét về gương mặt cậu bé Yozo có cái gì đó không giống người, “một cảm giác khó chịu, hồi hộp bất an cứ khiến ta muốn đưa mắt đi nhìn ra chỗ khác”.

that-lac-coi-nguoi
Thất lạc cõi người

Yozo là người thông minh sáng dạ, nhưng thiếu những hiểu biết cơ bản về cách ứng xử trong xã hội và tâm lý con người, đồng thời cùng bản tính e ngại, nhút nhát mà sinh ra sự sợ hãi với nhân thế. Lớn lên, Yozo càng lúc càng trở nên bất an. Anh bỏ học, tiêu phí khoản tiền gia đình gửi vào rượu bia, thuốc lá, thuốc phiện, rồi sau cùng bám víu vào những người đàn bà cô đơn để ăn mày tiền của và tình thương của họ. Yozo liên tục trốn chạy đau thương bằng cách tự tử nhưng thất bại. Anh ta bạc nhược, u uất, thà tắm mình trong cái vũng lầy ôi thối còn hơn là bước chân lội ra để hít thở khí trời thơm tho. Cuộc đời của anh càng lúc càng trượt dài, biến thành một kẻ tự hủy bên lề xã hội, “làm một phạm nhân, một cuồng nhân và cuối cùng là một phế nhân” (dịch giả Hoàng Long).

Tình cảnh của Yozo không hẳn đến từ xã hội mà đến từ chính bản thân cá tính anh ta. Anh ta căn bản là “mất tư cách làm người”. Cái vớt vát duy nhất của Yozo là sự chân thật chấp nhận những khuyết điểm của bản thân. Nực cười thay, sự chân thật của anh ta cũng bị đẩy đi quá xa. Chân thật ủ ê trong cái bạc nhược của mình. Chân thật phô bày sự bi lụy để cầu xin tình người từ những người phụ nữ còn khốn khó hơn anh ta. Chân thật phô bày sự ích kỷ và tàn nhẫn của anh ta.

Oba Yozo, hay Dazai Osamu, hơn ai hết hiểu được sự tuyệt vọng của loài người, vì chính ông không còn hi vọng trở lại làm người chính đáng. Nhưng ông vẫn cố. Mâu thuẫn thay khi ông từ bỏ hi vọng trong mình nhưng luôn chạy vạy vay mượn, ăn bám vào hi vọng từ người khác. Bi kịch của Yozo và của Dazai là thế. Nếu ông, giống như Akutagawa Ryunosuke, có thể dứt khoát quay lưng với thế gian để đi tìm cái đẹp nơi địa ngục, nơi ác tâm và ti tiện của loài người thống trị thì đã tốt. Yozo, hay Dazai cứ mãi hướng về ánh sáng, bằng chứng là thứ tiếng cười ngẫu hứng và không ràng buộc vang vọng trong từng trang viết, và bằng chứng cũng là sự vị tha kín đáo mà Dazai giấu sau những cay đắng, tự trách hiển hiện. Dazai kinh sợ, rồi lại yêu thương nhân thế không nỡ xa rời. Tôi nghĩ rằng, nếu Akutagawa chết đi với một nụ cười trên môi, hăm hở cắm đầu nhảy xuống xem thử tám tầng địa ngục có quay cuồng rực lửa như văn chương của ông không; thì Dazai chết đi mà vẫn hướng mắt về trần thế, vừa khổ đau, vừa hài lòng, vừa nuối tiếc.

*

Thất lạc cõi người, cũng như đa phần các tác phẩm khác của Dazai, không hề khó đọc. Cấu tứ thẳng đuột, không hề có những sắp đặt gợi mở lớp lang lắt léo, không có những hình ảnh ẩn dụ hoa mỹ sâu chín tầng nước. Nhịp điệu ổn định, tình tiết không lê thê khô cứng, lại có chấm phá kịch tính vừa đủ để níu chân các độc giả khẩu vị mặn mòi nhưng lại ngại phô phang. Mặt khác, văn chương của Dazai, giống hệt con người ông, rất ích kỷ. Ông không buồn đi sâu tìm tòi những thái cực lố lăng bạo liệt của loài người, hay thử mình vẽ nên những khung cảnh thiên nhiên trác tuyệt, đau đầu phân tích những đường hướng vĩ mô của thời đại. Văn chương của Dazai chỉ nói về Dazai: những gì Dazai thấy, Dazai trải qua, Dazai cảm nhận. Trong hình ảnh cô bé nữ sinh u buồn cũng thấp thoáng bóng hình Dazai, những nỗi niềm chông chênh của nhà văn trên tàu điện hẳn là của chính Dazai. Văn Dazai hẹp hòi như vậy, bị Kawabata Yasunari chê “phảng phất cái mùi của một cuộc sống hạ đẳng do đó khiến tôi thấy tiếc cho tài năng tác giả không được phát huy một cách đúng đắn” (nói trắng ra là bần) cũng đáng.

Nhưng chính vì văn Dazai hẹp như thế nên không phải ai cũng cảm nhận và cảm thông được. Điều khác biệt của văn chương Dazai với nhật ký của một đứa học sinh cấp ba than thở về cuộc đời khốn nạn của mình chính là cách ông truyền tải những nỗi niềm ấy. Câu kết của Thất lạc cõi người, rằng “Yochan mà chúng ta từng biết cực kỳ ngoan hiền và nhạy cảm, ngay cả rượu cũng không biết uống nữa. Không mà dù cho có uống rượu đi nữa thì anh ta vẫn là một người tốt, một thiên thần” chính là cảm nhận của tôi về Yozo, về Thất lạc cõi người. Và khiến một con người suy đồi và yếu hèn như Yozo biến thành một thiên thần trong mắt người đọc đâu có dễ!

*

Văn chương Dazai như một liều thuốc – một liều thuốc độc với những người hiện đang trầm cảm như ông bấy giờ, nhưng là một liều thuốc giảm đau cho những người đã qua giai đoạn tồi tệ nhất. Vì gặp Dazai là bắt gặp những suy nghĩ đau thương của bản thân mình, là được ông dịu dàng kể ra những điều bản thân mình không thể nói, là được an ủi rằng thì ra không chỉ có mình từng “mất tư cách làm người”. Dazai là văn hào duy nhất mà tôi hận mình không gặp được quá sớm, mà cũng thật may là mình không gặp quá sớm.

Hết.

Mèo Heo

*

Về Dazai Osamu



*

Tác phẩm Thất lạc cõi người đã được Phương Nam Book tái bản lần thứ 6, với phiên bản bìa cứng đặc biệt. Bạn đọc có thể đặt sách với mức giá giảm 10% tại:

Book trailer

Sách hay thay đổi cuộc đời: Nếu biết trăm năm là hữu hạn

Published

on

Nếu biết trăm năm là hữu hạn (tác giả Phạm Lữ Ân, Phương Nam Book phát hành) có nhiều áng văn hay được các bạn học sinh sử dụng làm ngữ liệu tham khảo trong bài văn nghị luận xã hội và thường xuyên được thầy cô lựa chọn đưa vào các đề thi Ngữ văn quan trọng.

Một cuốn sách gối đầu giường nổi tiếng và thường được giới trẻ sử dụng trích dẫn trên mạng xã hội. Quyển sách Nếu biết trăm năm là hữu hạn (tác giả Phạm Lữ Ân) đã khơi nguồn cảm hứng sống và sáng tác cho rất nhiều người.

Ảnh: IG_mai.van_

“Người ta gọi tuổi mới lớn là “tuổi biết buồn”. “Biết buồn” tức là chạm ngõ cuộc đời rồi đó. “Biết buồn” tức là nhận ra sự hiện hữu của những khoảng trống trong tâm hồn. “Biết buồn” là khi nhận ra rằng có những lúc mình cảm thấy cô độc. Khi đó, hãy dành cho sự cô độc một khoảng riêng, hãy đóng khung sự cô đơn trong giới hạn của nó, như một căn phòng trống trong ngôi nhà tâm hồn. Mỗi lần vào căn phòng ấy, dù tự nguyện hay bị xô đẩy, thì bạn vẫn có thể điềm tĩnh khám phá bản thân trong tĩnh lặng. Để rồi sau đó, bạn bình thản bước ra, khép lại cánh cửa và trở về với cuộc sống bộn bề thường ngày vốn lắm nỗi buồn nhưng cũng không bao giờ thiếu vắng niềm vui…”, một đoạn trích thú vị trong tác phẩm Nếu biết trăm năm là hữu hạn.

Ảnh: IG @gacxanhxanh

Tác phẩm Nếu biết trăm năm là hữu hạn gồm 44 bài viết nhỏ của tác giả Phạm Lữ n, dựa trên những trải nghiệm, suy ngẫm về thực tại, những vấn đề gần gũi, giản dị của cuộc sống hằng ngày, thế nhưng, những câu chuyện trong sách lại mang đậm tính triết lý. Đó có thể là lời tự sự về tình cảm gia đình, tình yêu, tình bạn, tuổi trẻ, sự thành bại và cả những ước mơ.

5 trích dẫn hay từ quyển sách Nếu biết trăm năm là hữu hạn (tác phẩm Phạm Lữ Ân)
1. Người ta dám bán cả ngôi sao trên trời nhưng tôi tin không ai bán hạnh phúc nếu họ có.
2. Nhà chỉ là một từ ngắn ngủi, nó không đồng nghĩa với sự bình yên, nhưng chúng ta vẫn luôn khao khát rằng nó gắn với sự bình yên. Và khi nào nhà trái nghĩa với bình yên thì khi đó là khởi đầu của sự bất hạnh.
3. Niềm hạnh phúc sâu xa và trọn vẹn nhất mà chúng ta cảm nhận được trong tình yêu, không phải khi ta nhận ra rằng mình được yêu mà là khi ta nhận ra rằng mình yêu. Bởi vì yêu chính là đã nhận.
4. Năm tháng đi qua, bạn sẽ nhận ra rằng ước mơ không bao giờ biến mất. Kể cả những ước mơ rồ dại nhất trong lứa tuổi học trò - lứa tuổi bất ổn định nhất. Nếu bạn không theo đuổi nó, chắc chắn nó sẽ trở lại một lúc nào đó, day dứt trong bạn, thậm chí dằn vặt bạn mỗi ngày. Nếu vậy, sao bạn không nghĩ đến điều này ngay từ bây giờ?
5. Làm sao để loại trừ cái ác? Câu trả lời thường thấy lá hãy tránh xa nó và nếu bắt gặp thì trừng phạt thích đáng. Nhưng còn một cách nữa đó là đừng để người khác có cơ hội trở thành người xấu. Đừng bỏ rơi, đừng ép uổng, đừng khinh bỉ. Đừng lừa gạt, đừng lợi dụng, đừng phản bội. Đừng gây tổn thương. Đừng dồn ai vào đường cùng…

Bạn có thể xem lại Sách hay thay đổi cuộc đời: Nếu biết trăm năm là hữu hạn, phát sóng trên VTV2 tại link: https://vtv.vn/video/sach-hay-thay-doi-cuoc-doi-29-6-2023-627515.htm

Đọc bài viết

Book trailer

Sách hay thay đổi cuộc đời: Khúc hát của cây

Published

on

David George Haskell là giáo sư đại học chuyên ngành sinh vật học và môi trường tại Tennessee, Mỹ. Là một nhà sinh vật học nhưng có tâm hồn nghệ sĩ, ông đã dung hòa hai phẩm tính đó trong những tác phẩm viết về thực vật.

Độc giả có thể nhận ra điều này trong tác phẩm Khúc hát của cây - Câu chuyện về sự kết nối tuyệt vời của tự nhiên (NY dịch) vừa ra mắt bạn đọc Việt Nam.

Lắng nghe tự nhiên cùng “Khúc hát của cây” » Báo Phụ Nữ Việt Nam

Giáo sư Haskell xuất bản sách khá muộn. Năm 2012, ông ra mắt tác phẩm đầu tay The Forest Unseen: A Year's Watch in Nature và đoạt giải Sách hay nhất của Viện hàn lâm quốc gia. Nhưng phải 5 năm sau ông mới xuất bản Khúc hát của cây và gặt hái được nhiều giải thưởng.

Thời gian thai nghén tác phẩm dài như vậy bởi Haskell phải bỏ công sức ra quan sát thực địa, nghiên cứu, trải nghiệm ở nhiều khu vực.

Tác phẩm Khúc hát của cây (tác giả David George Haskell, Phương Nam Book phát hành) mang tầm nhìn bao quát, trải rộng từ loài cây ceibo (vông mồng gà) ở gần sông Tiputini (nước Ecuador) đến những cây tần bì xanh trên cao nguyên Cumberland thuộc tiểu bang Tennessee, loài thông trắng Nhật Bản trên đảo Miyajima…

Tùy vào xứ sở mà những loài thực vật này không chỉ ẩn chứa trong mình một nhịp sống sinh học mà còn là đời sống tinh thần gắn với thế giới tâm linh của người bản địa, là lịch sử và chính trị.

Một cây bonsai được các thế hệ trong một gia đình chăm sóc suốt ba trăm năm, và khi bom nguyên tử thả xuống Hiroshima, cái cây đã chẳng hề hấn gì. Năm 1976, gia đình Yamaki và Chính phủ Nhật đã quyết định tặng cây thông này cho nước Mỹ để kỷ niệm ngày độc lập của quốc gia này.

Lắng nghe "Khúc hát của cây" (3/11/2021) | HỆ THỜI SỰ CHÍNH TRỊ TỔNG HỢP -  VOV1

Đó là cách một cái cây tưởng rằng tầm thường nhưng hóa ra lại là nhân chứng cho những biến động của thời đại. Điều này phần nào giải thích cho tựa phụ của quyển sách này: Câu chuyện về sự kết nối tuyệt vời của tự nhiên.

Chính những dân tộc đang sống trong lòng thiên nhiên mới cảm nhận sâu sắc sự kết nối vô hình nhưng mãnh liệt này. Họ nghe ra trong lòng cây cối tiếng của những con sông đang sống và hát.

Cây cối không chỉ là giống loài của rừng rậm hoang sơ, nó còn gần gũi với loài người bằng cuộc hóa thân thành những đồ vật thiết yếu.

Gỗ từ một thân cây nơi rừng sâu được lấy làm đàn. Bàn tay người nghệ sĩ đã quyện bản đàn của thiên nhiên và tâm hồn của mình để trình tấu những khúc nhạc cho những ai không nghe ra khúc hát của cây.

Do đó mà David George Haskell kết luận: “Chúng ta không thể đứng ngoài lề bản nhạc cuộc sống. Âm nhạc này làm nên chúng ta, đó là bản chất của chúng ta [...]. Đạo đức con người phải là một loại bổn phận, thứ mệnh lệnh khiến cho mọi thứ trở nên cấp bách hơn”. 

Bạn có thể xem lại Sách hay thay đổi cuộc đời: Khúc hát của cây, phát sóng trên VTV2 tại link: https://vtv.vn/video/sach-hay-thay-doi-cuoc-doi-20-7-2023-631015.htm

Đọc bài viết

Book trailer

Sách hay thay đổi cuộc đời: Đời sống bí ẩn của cây

Published

on

Bằng sự thấu hiểu và đồng cảm tình yêu sâu sắc với cây và rừng, trong Đời sống bí ẩn của cây, Peter Wohlleben đã lý giải cặn kẽ tiến trình sự sống - cái chết - sự tái sinh đời sống bí ẩn của cây. Đồng thời, tác giả đã cảm nhận một thế giới tự nhiên sinh động, đầy chủ ý và cảm xúc. Peter Wohlleben khiến cho độc giả thích thú khi hiểu cặn kẽ rằng, cây cối không phải là một cá thể độc lập mà chúng có mối quan hệ khăng khít, tương hỗ nhau. Điều này từ lâu đã được các nhà sinh vật học đã nhắc đến: “Cây trong rừng cũng có một đời sống xã hội”. 

“Mỗi cây, vì vậy, đều có giá trị đối với cộng đồng và đáng được giữ lại càng lâu càng tốt. Đây là lý do vì sao ngay cả những cây bị bệnh cũng được hỗ trợ và nuôi dưỡng cho đến khi chúng bình phục. Lần sau, có lẽ sẽ ngược lại: Cây từng hỗ trợ cây khác có thể trở thành cây cần được giúp đỡ. Khi những cây dẻ gai rậm rạp màu xám bạc này cư xử như vậy, chúng làm tôi nhớ đến đàn voi. Cũng như đàn voi, chúng biết tự chăm sóc bản thân và giúp đỡ những thành viên bị bệnh hoặc yếu sức hồi phục. Chúng thậm chí rất miễn cưỡng khi phải bỏ lại thành viên đã chết”, Peter Wohlleben viết trong quyển sách Đời sống bí ẩn của cây. 

Đời sống bí ẩn của cây: Để suy ngẫm lại những điều hiển nhiên - Bookish

Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Minh (Giảng viên khoa Ngữ văn, trường ĐH Sư phạm Hà Nội) chia sẻ: “Tôi thích nhất ở cuốn sách “Đời sống bí ẩn của cây” đó là cách tác giả  Peter Wohlleben nhìn nhận về cây cối. Từ xa xưa, chúng ta thường coi cây cối là đối tượng bị chinh phục bởi con người. Cây cối là lá phổi xanh, đem lại không khí mát lành cho con người. Thế nhưng, trong quyển sách này, tác giả xem cây cối giống như một thực thể có tiếng nói, tính cách, tình yêu và có đời sống xã hội riêng. Hóa ra, cây cối trong tự nhiên cũng có số phận, vị thế bình đẳng và cần được con người tôn trọng, lắng nghe”. 

Qua lăng kính và ngòi bút của Peter Wohlleben, kiến thức về loài cây trở nên sống động và hấp dẫn. Có thể nói, cuốn sách “Đời sống bí ẩn của cây” vừa lãng mạn, vừa giàu tính khoa học. Chúng ta đọc sách để khám phá kiến thức mới, muốn có cảm thức sâu sắc hơn, dùng sự tử tế để đối đãi với thiên nhiên. 

“Bạn sẽ nhìn một cây khác đi sau khi đọc Đời sống bí ẩn của cây… Cuốn sách tiết lộ những thuộc tính và hành vi của những gã khổng lồ trên cạn. Hãy đọc sách, sau đó bước ra ngoài và ôm một cái cây - với tất cả lòng biết ơn và ngưỡng mộ” – David Suzuki, Giáo sư di truyền học, tiến sĩ động vật học, phát thanh viên khoa học, nhà hoạt động môi trường.

“Dưới tán cây xanh, những sự việc kịch tính hàng ngày và những câu chuyện tình yêu cảm động đang diễn ra. Nơi đây là phần cuối cùng còn sót lại của thiên nhiên ngay trong ngưỡng cửa của chúng ta. Nơi những chuyến phiêu lưu sắp được trải nghiệm và những bí mật sắp được khám phá. Và ai biết được, có lẽ một ngày nào đó ngôn ngữ của cây cuối cùng sẽ được giải mã, đem đến cho chúng ta những nguyên liệu để tạo ra những câu chuyện tuyệt vời hơn nữa. Cho đến lúc ấy, khi lần tới bạn dạo đi trong rừng hãy để trí tưởng tượng của bạn bay cao, xét cho cùng trong nhiều trường hợp những gì bạn tưởng tượng chẳng hề xa rời thực tế đâu”, Peter Wohlleben viết trong Đời sống bí ẩn của cây.

Bạn có thể xem lại Sách hay thay đổi cuộc đời: Đời sống bí ẩn của cây, phát sóng trên VTV2 tại link: https://vtv.vn/video/sach-hay-thay-doi-cuoc-doi-06-7-2023-628670.htm

Đọc bài viết

Cafe sáng