Nối kết với chúng tôi

Book trailer

“Ellie yêu dấu” và nỗi đau của loài chim chích

Published

on

Trong thế giới tự nhiên, tu hú có lẽ là loài chim có tập tính sinh học kỳ lạ và tàn ác nhất mà ta từng biết tới. Vì chim non không thể chuyển hóa độc tính có trong thức ăn (thường là sâu bọ), nên những bà mẹ phải gửi con mình ở tổ khác – mà một trong số những loài chim được các bà mẹ tu hú yêu thích là loài chim chích. Để đảm bảo số trứng vẫn còn toàn vẹn (để bầy chim chích không phát hiện ra), thì trước khi giao phó nghĩa vụ thiêng liêng, bà mẹ tu hú nhà ta cũng kịp đánh chén một quả trứng non từ giống khác loài. Chim chích nuôi lớn tu hú non mà không hề biết rằng, sau khi nở ra từ lớp vỏ trứng, việc đầu tiên chim ta làm là đẩy những anh chị em không hề ruột rà lọt ra khỏi ổ để mà độc chiếm sự săn sóc. Khi chích oằn mình nuôi lớn con non có khi đã lớn gấp hai lần mình, thì vào một ngày chim ta sẽ vỗ cánh bay đi, không lời từ biệt hay báo đáp.

Trong tình huống này, khi người ta vẫn hay chú ý tới chính tội ác và sự kỳ lạ ở loài tu hú thì nỗi đau của chim chích mẹ khi phát hiện ra con mình đã bị đánh tráo, đã bị ăn thịt còn bản thân mình lại đi cung phụng một tên vong ân bạc nghĩa lại thường trôi qua tưởng như dĩ vãng. Tự nhiên luôn chứa những điều kỳ lạ tưởng chừng vô song, và để hoàn thiện bức tranh đau đớn đầy màu nước mắt; chí ít mẹ thiên nhiên cũng biến chim chích tỏ ra ngu ngơ trước sự nhận biết đứa con của mình – không như loài chim yến đâm đầu vào vách núi khi tổ đã bị dời đi. Thế nhưng, liệu có tồn tại trường hợp nào đó khi loài tu hú đóng vai điểu nhân, còn loài chim chích là một bà mẹ tưởng như bình thường nhưng bỗng sinh ra lại thêm đầu óc, thì nỗi đau ấy sẽ thành ra sao?

Đó chính là những gì Ellie yêu dấu cố gắng phác họa – về nỗi đau, mất mát, hy vọng và cả niềm tin khi bi kịch ập đến vào trong cuộc đời. Tác phẩm là câu chuyện kể về ba phụ nữ đứng trước bi kịch trong cuộc đời mình. Đó là Laurel, người mẹ trải qua bi kịch quá lớn khi cô con gái mình yêu thương nhất bỗng nhiên mất tích. Đó là Hana khi phải oằn mình gánh chịu cú sốc sau bi kịch ấy, khi bố mẹ ly thân còn chính mẹ mình chỉ ôm mãi bóng hình em gái. Còn là Noelle – một người phụ nữ thất bại ở mặt ngoại vi, người khao khát yêu đương từ trong bản chất và những đau đớn mà bất cứ một phụ nữ nào cũng không cần phải trải qua. Ba con người này đứng đó như ba nữ thần số mệnh đối với Ellie, những người sẽ một lần nữa quyết định chính số mệnh cô, chính vận mệnh cô mà không hề biết chính sự ích kỷ và nỗi tha hóa có thể biến con người ta tàn ác đến mức độ nào.

*

Lisa Jewell xây dựng cuốn tiểu thuyết này theo motif trinh thám – dẫn đến tàn ngày để lại ở trong Ellie là những kỷ niệm, mà người nắm rõ nhất lại không ai khác ngoài mẹ của cô, bà Laurel, người nắm vai trò dẫn dắt toàn bộ cốt truyện. Với Laurel, Lisa Jewell đã xây dựng nên hình dáng bà mẹ điển hình hệt như Elizabeth Gilbert từng xây dựng trong Người đàn ông Mỹ cuối cùng. Đó là bà mẹ tất bật lo toan mọi chuyện trong một gia đình đông đúc bầy con và một ông chồng hờ hững không quan tâm mấy. Sau khi rơi vào bi kịch của sự mất tích, bà ngày càng trở nên bi quan và mỏi mệt với mớ mùi mẽ khó chịu và bầu không khí của căn nhà – trong một trạng thái kinh khủng, tuyệt vọng, khiếp hãi, hoảng loạn…  Từ một bà mẹ có vẻ chán chường nhưng vẫn còn đâu đó động lực thúc đẩy trong cuộc sống; nay mọi lý tưởng tắt ngấm, bà sống cho hết thời giờ, làm những công việc không quan trọng mấy và vẫn đi gặp những người bà từng không hề đoái hoài ở trong quá khứ.

Sự mất tích của cô con gái, mối quan hệ đi đến đường cùng của cuộc hôn nhân… tất cả khiến bà chìm dần vào sự vô hồn. Nhưng rồi bi kịch không dừng ở đó. Chúng trở đi trở lại và được mở ra những hướng khác nhau, tưởng chừng ta không thể ngờ.

Review sách: Ellie yêu dấu (Lisa Jewell)
Ảnh: AZ Việt Nam

Khi Laurel lâm vào buồn đau bởi đứa con bà yêu thương nhất không thể trở về thì Hana là đứa trẻ bỗng chốc đánh mất tuổi thơ bởi sự mất tích của cô em gái. Hình tượng Hana thật ra không hề hiếm thấy trong mọi gia đình. Khi một ngôi nhà có nhiều đứa con, sự sẻ chia tình cảm theo nhiều nấc thang gắn bó là điều hiển nhiên và là rõ ràng. Như A. S. Byatt từng viết trong Truyện trẻ con: “Tình cảm đó phụ thuộc vào khoảng cách tuổi giữa các đứa con, vào sức khỏe của cha mẹ, vào cái chết, vào việc đứa con nào có thể sống qua dịch bệnh hay tai nạn và đứa nào không.”

Hana là một đứa trẻ thiếu thốn tình thương, làm thành vách ngăn không thể lấp đầy giữa cô và mẹ. Việc có bạn trai, những rắc rối trong công việc, áp lực hay trách nhiệm tuổi trẻ; tất cả đều khó nắm bắt đối với bà mẹ kiểu như Laurel. Thay vì một sự gắn kết từ trong máu thịt, nay hai người họ dè chừng với nhau, không dám đặt trọn bàn chân vào trong lãnh địa ở nơi người kia – cộng thêm kết cấu gia đình ngày càng phức tạp – đã khiến mối quan hệ ấy lâm vào đường cùng.

Và không ai khác, người quan trọng nhất và chủ chốt nhất là Noelle – chị cả Atropos, người dùng cây kéo cắt đứt sợi tơ sinh mệnh của mọi sinh linh và vạn vật. Những dòng Lisa Jewell miêu tả về người phụ nữ đầy vẻ bí ẩn này vô cùng khó chịu, mang vẻ ngột ngạt. Phải thừa nhận rằng, đối với Ellie yêu dấu, tuy rằng được xây dựng với kết cấu của một tiểu thuyết trinh thám; nhưng điều hay nhất và thành công nhất mà Lisa Jewell làm được lại là khắc họa tâm lý, đặc biệt nhất ở những người phụ nữ. Một sự thấu cảm, một nỗi đồng điệu, dường như có lẽ?

Noelle chất chứa trong mình nỗi dồn nén mà – như đã nói – không người đàn bà nào xứng đáng phải chịu. Với vẻ ngoài không hề cuốn hút, việc lớn lên trong một gia đình Ireland đầy vẻ ngoan đạo với phần nào đó có chút mục ruỗng, việc mất đi người em từ nhỏ và đau hơn hết là hai cái thai chết lưu với người đàn ông mà mình khao khát; Noelle và bà Laurel là hai hình tượng trái ngược hoàn toàn. Một bên cuốn hút với những đường cong, một bên khô khan như chính môn toán mà cô theo đuổi. Một bên hạnh phúc với ba người con, một bên không hạt giống nào có thể nảy mầm. Một bên tràn ngập tươi sáng được sống cuộc đời giản dị, một bên ngay từ ban đầu đã phải oằn mình với tới được hai chữ “bình thường”. Hai người họ là hình bóng của một chiếc gương, họ soi chiếu lẫn nhau, thể hiện vị thế của hai phụ nữ ở hai địa hạt – một người với những giá trị truyền thống và người kia vật lộn từ chủng tộc khác, từ miền đất khác; mong muốn hòa nhập, được sống hết mình.

*

Để hỏi trong ba người họ ai đau đớn nhất, ai đáng thương nhất, thì không một ai nhiều hơn ai cả. Cả ba người họ như đang đứng trên ba đỉnh một tam giác đều – soi chiếu lẫn nhau, lặn vào trong nhau. Có cái tổn thương từ trong tuổi thơ của Hana, có cái mất mát trong bà Laurel và cái đáng thương trở thành động cơ rất khó chấp nhận ở trong Noelle. Cả ba người họ đều tuôn trào ra một sự đáng thương nhưng cũng đáng trách. Lisa Jewell thành công khi lột tả được bước đi sóng đôi của trạng thái này, để từ trong đó ta dễ thấy được nạn nhân hay là kẻ thù cũng đau như nhau, có chăng là khác ở mặt động cơ hay là mức độ.

Lisa Jewell, bằng những nút thắt đầy tính gợi mở trong một kết cấu tiểu thuyết trinh thám cùng sự thấu hiểu tâm lý vô cùng nổi trội, đã tạo nên được cuốn sách của những bi kịch đầy cảm động mà xót xa. Điểm nổi bật nhất của cuốn sách này, như đã nói trên, là những nhân vật tưởng như bình thường bỗng chốc bị lôi ra khỏi dòng sống thường ngày một cách kịch tích mà đầy khó hiểu. Để sau những bi kịch ấy; hy vọng, tình thương, tha thứ là cuộc phục hưng từ trong đời sống của mỗi người họ, để vượt qua mất mát, buông bỏ, kinh hoàng, khiếp hãi. Một cuốn trinh thám tâm lý vô cùng đáng đọc, và nhất là cho những người phụ nữ của đời sống này.

Hết.


Đọc tất cả bài viết của bí


Book trailer

Chú bé Thất Sơn: Tấm postcard gửi cho những ước mơ bị chôn vùi

Chú bé Thất Sơn được tác giả, nhà báo Phạm Công Luận viết năm 1991, lần tái bản này đánh dấu 30 năm kể từ khi quyển sách ra đời.

Published

on

By

chu be that son featured

Quyển sách 30 tuổi trong sự sống mới

Chú bé Thất Sơn xuất bản lần đầu năm 1993, đoạt giải C cuộc vận động sáng tác Văn học thiếu nhi Vì tương lai đất nước lần thứ nhất. Phương Nam Book tái bản sách với bìa mới, 88 trang in màu và hình minh họa sinh động, dễ thương.

Sách kể về chuyến nghỉ "hè sớm" về thăm quê ngoại đã cho hai chị em Nam gặp Siêng - "thổ địa" nhỏ của vùng Thất Sơn.

Theo bước chân Siêng, Nam được khám phá một thế giới mới thú vị. Nơi ấy có đồng ruộng bao la, có dòng kinh Vĩnh Tế mát lành, có vị cá nướng trui thơm lừng, có món khoai mì rẫy ngọt bùi,... Và còn biết bao nhiêu chuyện ly kỳ của vùng Bảy Núi.

Chú bé Siêng ấy, gia cảnh mồ côi, tối ngủ nhờ chòi vịt, ngày chăn trâu kiếm từng bữa cơm. Nhưng Siêng vẫn cố bám trường bám lớp, theo đuổi lớp học bổ túc hàng đêm. Ngay cả khi số phận tiếp tục thử thách, Siêng làm mất trâu, bị đánh đập, bị chèn ép và cả bị bắt, chú bé vẫn cố gắng từng chút nhích về tương lai.

"Nó mơ trở thành một chuyên viên về nông nghiệp như chú Thành, anh Tân ở trạm thực vật huyện. Nó sẽ hướng dẫn bà con trồng loại lúa nào chống được rầy nâu, loại lúa nào trồng ngắn ngày, loại nào ngon cơm. Nó sẽ giới thiệu với mọi người về các loại máy gặt, đập, gieo hạt, tuốt lúa, đánh bóng gạo,... Không còn ai phải vất vả khom lưng ngoài đồng dưới trời nắng, chân ngâm dưới sình mà sẽ ngồi trong buồng kín của chiếc xe chuyên dùng trên đồng ruộng."

Chú bé Thất Sơn - Phạm Công Luận

Thông điệp vượt thời gian

Tròn 30 tuổi, quyển sách Chú bé Thất Sơn truyền đi thông điệp chưa bao giờ cũ: đừng bao giờ ngừng ước mơ chỉ vì hoàn cảnh.“Nông thôn, vùng đất mộc mạc buộc chặt gói trọn cuộc đời những chú bé khoai củ”. Nhưng chẳng thể buộc chặt những giấc mơ.

Siêng có cha mẹ là thầy cô giáo bị giặc Pôn Pốt giết, mồ côi. Nhưng với lòng quyết tâm học tập, đêm đêm Siêng vẫn đi đò qua sông học bổ túc văn hóa. Trong cảnh khốn cùng, Siêng phải tham gia vô đoàn người "đai" thuốc lá lậu qua biên giới và bị bắt. Được tha về, Siêng lấy vé số ra chợ bán nhưng rồi nó cũng không được yên thân....

Cậu bé Siêng ham học, không đầu hàng nghịch cảnh, vượt qua mọi nghịch cảnh để vươn lên, chạm đến ước mơ.

Ngôn ngữ mộc mạc

Những món ăn dân dã hay câu ca dao - dân ca xuất hiện nhiều trong Chú bé Thất Sơn. Những tư liệu làng quê được tác giả Phạm Công Luận sử dụng nhuần nhuyễn, chân thực. Qua ngòi bút tác giả, người đọc theo bước chân 2 chị em Thảo – Nam và cậu bé Siêng, được đến khám phá vùng đồng quê miền Nam bạt ngàn, tươi đẹp.

Nguồn cảm hứng được tác giả Phạm Công Luận lấy từ những chất liệu thực. “Cách đây đúng 30 năm, tôi lần đầu đặt chân đến thị xã Châu Đốc và được nghe kể về một em bé bị đuối nước dưới dòng kinh xanh. Về TP.HCM, hình bóng những em bé lội bộ trên cánh đồng xanh khiến tôi không khỏi ngẫm nghĩ. Trong vòng một tháng sau chuyến đi, tôi ngồi vào bàn và viết cuốn truyện nhỏ Chú bé Thất Sơn”, tác giả Phạm Công Luận chia sẻ.

"Không rành về vùng đất này, tôi phải đọc sách về Châu Đốc, vùng Thất Sơn và vẽ cả bản đồ có thị xã, ngôi trường, cánh đồng Vĩnh Ngươn, con kinh có các nhân vật qua lại trong truyện.

Sách được ra năm 1993, với một giải thưởng. Đây là cuốn sách hư cấu duy nhất tôi viết. Và chắc có những vụng về của cuốn sách đầu tay."

Chú bé Thất Sơn mang đậm vẻ mộc mạc, giản dị của làng quê Việt Nam. Bên cạnh đó, truyện có cô bé Thảo với bài tập nghiên cứu và tìm hiểu về những câu ca dao – dân ca xưa, thể hiện niềm mong mỏi gìn giữ văn hóa của tác giả Phạm Công Luận.

Năm 2021, Chú bé Thất Sơn “tái ngộ” bạn đọc với 88 trang in màu cùng hình minh họa đặc sắc. Sách tặng kèm tấm postcard với ý nghĩa: gửi đi cho chính đứa trẻ trong bạn với những ước mơ đã bị chôn vùi vì hoàn cảnh.

Quyển sách chắc chắn sẽ trở thành món quà tặng ý nghĩa dành cho các bé và cả quý phụ huynh trong dịp hè này.

Hết.

Đọc bài viết

Book trailer

Buổi đầu nhiếp ảnh Việt Nam: Ghi lại lịch sử qua ảnh chụp

Published

on

By

Buổi đầu nhiếp ảnh Việt Nam là quyển sách đầu tiên về lịch sử nhiếp ảnh Việt Nam thời kỳ đầu viết bằng Anh ngữ. Từ khối tư liệu khổng lồ nhưng phân tán trong các kho lưu trữ, bảo tàng, bộ sưu tập tư nhân, trong đó có bộ sưu tập của riêng mình, Terry Bennett đã dựng lại con đường ra đời và phát triển của nhiếp ảnh tại Việt Nam kể từ khi những bức ảnh đầu tiên được chụp vào giữa thế kỷ XIX cho đến giữa những năm 1950.

Quyển sách là tác phẩm tiếp theo của Terry Bennett trong công trình nghiên cứu của ông về nền nhiếp ảnh Đông Á. Cũng như các tác phẩm trước, Buổi đầu nhiếp ảnh Việt Nam được nghiên cứu và tham khảo một cách cẩn thận bởi tác giả.

Trong hơn 500 bức ảnh được sưu tầm, nhiều tư liệu hiếm và lần đầu tiên được xuất bản. Quyển sách đi theo dòng thời gian, ghi lại những mốc sử từ khi Việt Nam trở thành thuộc địa Pháp, cuộc kháng chiến của dân tộc, từ đó dẫn đến độc lập và sự tái khẳng định bản sắc chính mình. “Để hiểu được lịch sử đương đại Việt Nam và can thiệp của Pháp trong quá trình dựng nước, những bức hình chụp đóng vai trò lịch sử quan trọng.”, Terry Bennett chia sẻ.

Quyển sách khắc họa văn hóa rộng lớn của Việt Nam với nhiều dân tộc khác nhau, đồng thời giới thiệu hơn 240 nhiếp ảnh gia và studio trong cùng thời kỳ bên cạnh các phụ lục tập trung vào bưu thiếp, ảnh chân dung hoàng gia.

Phần lớn nội dung Buổi đầu nhiếp ảnh Việt Nam nói về sự nghiệp của các nhiếp ảnh gia người Pháp và các nước khác, những hình chụp và tiệm ảnh của họ tại Việt Nam. Dù vậy, quyển sách cũng liệt kê rất nhiều hình chụp cùng danh tính của các nhiếp ảnh gia người Việt và tiệm ảnh của họ.

“Nhiếp ảnh thế kỷ XIX không chỉ là khoa học mà còn là nghệ thuật. Nhiếp ảnh gia thời kỳ này quan tâm đến nghệ thuật và tự thân họ cũng là những nghệ sĩ.

Việc chụp chân dung thời kỳ đầu khó lòng diễn ra nếu người chụp không có đôi chút thấu nhạy nghệ thuật cũng như khả năng đồng cảm với chủ thể. Khác với thời đại kỹ thuật số ngày nay, việc cho ra đời một tấm hình duy nhất vào thế kỷ XIX đòi hỏi công sức và tiền bạc đáng kể.” – tác giả chia sẻ.

Buổi đầu nhiếp ảnh Việt Nam - Terry Bennett

Buổi đầu nhiếp ảnh Việt Nam là một công trình nghiên cứu dày công của tác giả và là bước khởi đầu cho những nghiên cứu đồ sộ hơn sau này. Như Terry Bennett chia sẻ, cuốn sách của ông chỉ nhằm mục đích giới thiệu chủ đề, cung cấp thông tin và tư liệu nghiên cứu.

Các nguồn tài liệu tham khảo cũng chủ yếu là của phương Tây, đặc biệt là Pháp, nên cuốn sách chưa là một pho sử đầy đủ về nhiếp ảnh ở Việt Nam. Dù vậy, nó ít nhất có thể cung cấp một phác thảo ban đầu, một tấm bản đồ sơ khởi ghi chép lại các cung đường nơi nhiều dấu chân đã đi qua.

Công cuộc nghiên cứu vẫn còn dài và sẽ được các nghiên cứu sau này bồi đắp thêm, nhất là từ các nhà nghiên cứu người Việt – những người có thể dễ dàng tiếp cận các bộ lưu trữ địa phương và quốc gia.

“Mặc dù hiện nay ở Việt Nam chưa có một bảo tàng nhiếp ảnh tầm cỡ quốc gia, hay bất kỳ bộ sưu tập nào cho ảnh chụp thời kỳ đầu, tôi cảm nhận rằng người Việt đang ngày một quan tâm hơn đến lịch sử nghệ thuật thị giác (phim ảnh và mỹ thuật) của đất nước. Mối quan tâm này chắc chắn sẽ dẫn đến việc khai phá các nguồn tư liệu chưa từng thấy trước đây ở Việt Nam. Việc kết nối lại các bức ảnh vô danh với tác giả ban đầu của chúng là điều rất đáng làm.” - tác giả cho hay.

Dựa trên kinh nghiệm tích lũy từ những quyển viết về nhiếp ảnh Nhật Bản và Trung Quốc thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, Buổi đầu nhiếp ảnh Việt Nam của Terry Bennett phác họa nên bức tranh đầy đủ, chi tiết của nền nhiếp ảnh Việt Nam thời kỳ đầu đến năm 1954. Đây hứa hẹn là cẩm nang hỗ trợ quý báu cho những ai quan tâm đến lịch sử nhiếp ảnh hoặc những nhà sưu tầm tư liệu, cũng như cung cấp những khung sườn đầu tiên cho các nghiên cứu tiếp theo cùng lĩnh vực.

Về tác giả:

Terry Bennett là người Anh sống tại London, đã sưu tầm và nghiên cứu nhiếp ảnh Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc thế kỷ XIX trong nhiều năm.

Ông là một chuyên gia về nhiếp ảnh thời kỳ đầu của vùng Viễn Đông, với kiến thức chuyên môn về những người tiên phong trong lĩnh vực nhiếp ảnh, đã từng xuất bản các quyển sách Early Japanese Images, Korea: Caught in Time và là đồng tác giả của Japan: Caught in Time.

  • Sách được phát hành với các phiên bản: bìa mềm, bìa cứng và bìa cứng đặc biệt. Đối với phiên bản bìa cứng, bạn đọc được tặng kèm postcard
  • 100 bản bìa cứng đặc biệt được đánh số ngẫu nhiên dành cho bạn đọc thích sưu tầm
  • 504 trang giấy couche in tạp chí và in màu
Đọc bài viết

Book trailer

Cuộc thập tự chinh thứ nhất: Giành lại sự thật từ tiếng nói phương Tây

Published

on

Jerusalem lâu nay vốn vẫn được xem như là trung tâm của thế giới, là nơi giao nhau của ba lục địa Á Âu Phi, là nơi hành hương quan trọng của ba tôn giáo lớn bao gồm Hồi giáo, Thiên Chúa giáo và Do Thái giáo. Trong hơn 3000 năm lịch sử của mình, Jerusalem đã trải qua nhiều thảm kịch khác nhau: bị thiêu rụi, tấn công và trao qua tay các chính quyền đô hộ. Trong cuốn du ký Con đường hồi giáo, tác giả Nguyễn Phương Mai đã viết rằng: Đằng sau những đường phố lát đá lộng lẫy của thành Jerusalem là cuộc sống tín ngưỡng cực điểm, là sự căng thẳng đến tột cùng của xung khắc tôn giáo như một quả bóng đầy hơi có thể bục tung bất cứ lúc nào. Ở Jerusalem, mỗi hòn đá là một câu chuyện kinh thánh, mỗi người dân là một tín đồ sẵn lòng tử vì đạo, mỗi ngọn gió tràn qua cũng có mùi thánh thần, một lời nói bâng quơ cũng có thể trở thành điều tiên tri chờ ngày ứng nghiệm.

Và do đó, Jerusalem thăng trầm như số kiếp của một đời người bị những bên thay nhau giằng xé. Vào quãng thời gian năm 1095 tại xứ Clermont miền Nam nước Pháp, Giáo hoàng đương nhiệm Urban II - bằng lời hiệu triệu đầy kích động thông qua tội ác của người Thổ, người Hồi đối với những Kitô Hữu xứ phương Đông - đã kêu gọi tầng lớp quý tộc đảm đương cuộc viễn chinh vào trong đất Thánh. Bằng lời hiệu triệu đầy tính cách mạng nhân danh Chúa mà mọi tầng lớp trong xã hội phương Tây đã đứng lên đi theo tiếng gọi của cuộc Thập tự chinh đầu tiên. Thế nhưng nguyên nhân gốc rễ hình thành nên cuộc chiến này, cũng như những gì đã thực sự diễn ra để định hình nên thế giới ngày nay vẫn còn nhiều tranh cãi. Mối tương quan giữa phương Đông và phương Tây trong những tư liệu để lại từ lâu vẫn đặt ra những câu hỏi về sự xác thực, liệu ta nên tin về phía bên nào khi ai cũng đang che giấu một điều gì đó?

Và với Cuộc thập tự chinh thứ nhất - Tiếng gọi từ phương Đông của tác giả Peter Frankopan, ta đã phần nào hiểu được những điều cốt lõi nhất của cuộc chiến này. Với một sự kiện có phần quan trọng nhằm định hình nên thời Trung cổ, Frankopan đã đứng trung dung giữa hai góc nhìn phương Đông và phương Tây. Ông dựa trên những tư liệu để lại của cuốn Alexiad (do Anna Komnene - con gái của Hoàng đế xứ Byzantium viết) và những dữ liệu phương Tây từ những hiệp sỹ, tu sỹ - những người châu Âu tham gia cuộc thập tự chinh để lại. Điều thành công nhất của tác phẩm này là bởi những suy đoán dựa trên cơ sở của những phân tích vô cùng hợp lý, khi có sự kết hợp giữa các sử liệu khác nhau của Frankopan. Ông có quan điểm cởi mở và rất khách quan; không phô trương, bợ đỡ hay coi phương Tây là phe đúng đắn trong sự kiện này; từ đó chính tính khách quan làm nên được sự cuốn hút cho tác phẩm.

Như thể đầu tiên là những gốc rễ sâu xa bắt nguồn nên cuộc Thập tự chinh. Nếu các sử gia phương Tây vẫn luôn khắc họa hình ảnh một lòng kính Chúa và nhân danh Chúa của những người lính Kito đặc biệt sùng tín; thì Frankopan đã cho ta thấy một điều ngược lại. Thay vì tin vào những điều có sẵn từ lâu, nay ông chứng minh gốc rễ của cuộc Thánh chiến đã được bắt nguồn từ phía phương Đông, từ kinh đô Constantinople xứ Byzantine, từ Hoàng đế Alexios I chứ không phải từ phía Giáo hoàng hay những ca ngợi thiêng liêng khác. Ông cũng cho rằng động cơ một phần nằm ở Giáo hoàng Urban II khi vị này muốn giành lại thế ưu tiên từ phía giáo hội thành Rome, trong một nỗ lực nhằm thống nhất Kito giáo phương Đông và phương Tây. Trong khi những người tham gia cuộc Thánh chiến này với mục đích cứu chuộc tội lỗi và hy vọng nhận được “món quà tinh thần” nhiều hơn là lòng nhiệt thành được phận sự Chúa.

Những sự thật này có thể gây shock cho những luận điểm ta vốn quen nghe. Còn hơn thế nữa, Frankopan cũng giành công lý về lại cho Hoàng đế Alexios I trước những điều tiếng vốn vẫn tồn tại cho đến ngày nay. Theo đó một chân dung Hoàng đế hiện lên xuyên suốt cuộc Thập tự chinh đầy tính toán nhưng cũng tuân thủ những lời hứa từ phía phe mình. Khi người Thổ lần lượt chiếm được những cứ điểm quan trọng như Nicea, Antioch hay thậm chí là thành Jerusalem, Hoàng đế Alexios đã phát đi lời kêu gọi giúp đỡ từ phía Giáo hoàng. Một mặt ông muốn đánh đuổi quân Thổ ra khỏi mảnh đất thiêng liêng, nhưng mặt khác ông lại e ngại chính sự phản trắc từ phía kinh thành đã từng xảy ra ở trong quá khứ. Đứng trước cuộc hành quân đầy gian khó này, công tác hậu cần được ông chuẩn bị một cách hoàn hảo. Nhưng khi đội quân phương Tây tiến vào, một nỗi lo khác bắt đầu xuất hiện, khi họ liệu có nối gót người Thổ chiếm lại chính những vùng đất ở vùng Tiểu Á họ vừa giải phóng? Chính sự chân trong chân ngoài này đã khắc họa chân dung một Hoàng đế đầy e ngại và có phần chần chừ, khiến không ít những nhà quý tộc như Bohemond xứ Taranto một mực cho rằng ông đã bội ước và đòi chiếm lại vùng Antioch.

Tác giả Peter Frankopan. Nguồn: The Guardian

Song song cùng những sự thật vừa được chứng minh, sự hùng vĩ của cuộc Thập tự chinh đầu tiên cũng được Frankopan khắc họa một cách hoàn hảo. Trước một quy mô hơn 70 nghìn người từ lúc bắt đầu đến khi đến được thành Thánh thì chỉ còn lại vỏn vẹn có 1/3, những cuộc chiến ác liệt xua đuổi quân Thổ ở Antioch, ở Jerusalem, những mưu chước của Hoàng đế Alexios hiện lên sinh động mà đầy hoành tráng. Ở đó chính trong cuộc chiến chống lại người Thổ hay dân du mục Pecheneg, ta thấy hiện lên một lý tưởng lớn với những mong muốn chống lại ly giáo, thấy được bản sắc vùng miền cũng như những tranh cãi thế tục và phân chia giữa hai giáo hội thành Rome và Constatinople. Với cuốn sách thứ hai tiếp theo Những con đường tơ lụa, Peter Frankopan bằng sự trung dung và tính khách quan đã khái quát nên Cuộc thập tự chinh đầu tiên đầy hoành tráng và được giải thích cặn kẽ dưới một góc nhìn Đông phương. Mới lạ, mạnh mẽ và đầy thuyết phục; đây là cuốn sách giúp ta hiểu thêm về thời Trung cổ, về tiêu chuẩn hóa cho các cuộc Thập tự chinh tiếp sau và hơn hết chính là hành trình giành lại sự thật từ tiếng nói phương Tây.

Hết.

Sa Nguyên

Đọc bài viết

Cafe sáng