Nối kết với chúng tôi

Trà chiều

Nỗi hổ thẹn trong văn học

Marina Endicott về lịch sử giáo dục cưỡng chế với những người Canada bản địa

Published

on

THE FUNCTION OF SHAME IN LITERATURE
Marina Endicott

Tại sao chúng ta nhớ mãi về một câu chuyện, hay một ký ức? Chúng ta thường ghi nhớ một cách tự nhiên những khung cảnh và hình ảnh ấn tượng bày ra ngay trước mắt, ghi dấu trên tảng băng nổi của ký ức. Tuy nhiên, một số khác lại ấn giấu sâu hơn trong những lớp nghĩa và sau đó, chúng mới từ từ trồi lên, như một miếng bạc cổ lấp lánh đang tự tìm cách bước ra ánh sáng. 

Đó là cái cách mà giáo viên piano thời thơ ấu của tôi kể câu chuyện của cô ấy. Những câu chuyện về tuổi thơ của mình, được chu du vòng quanh thế giới trên chiếc thuyền buồm của gia đình. Cảm giác hân hoan khi được nghe kể chuyện đến với tôi mỗi khi tôi được thưởng vì đã chơi tốt hay được dỗ dành sau mỗi lần cô giáo tức giận. Lúc tôi lười tập luyện (một việc xảy ra rất thường xuyên), việc đòi nghe kể chuyện về chiếc sừng kỳ lân biển đặt trên cây piano, hay về cây quạt Trăm Mặt1 nổi tiếng mà cha mẹ cô giáo được tặng trong chuyến hành trình trăng mật tới Trung Quốc là một cách hiệu quả để kéo dài thời gian tới lúc kết thúc buổi học.

Chân dung những con tàu được treo trên tường: con thuyền Belmont – Ánh rạng đông. Nhà của cô giáo giống như ngôi đền tôn thờ kỷ nguyên của những cánh buồm, được đong đầy những món đồ quý hiếm, những món đồ gốm sứ hay những vỏ sò vô giá, được mua hoặc thu thập trong suốt quãng thời gian phiêu lưu trên biển. Câu chuyện về đại dương của cô giáo tôi diễn ra chậm rãi theo từng nhịp tích tắc của thời gian trong căn phòng khách tối tăm, yên tĩnh.

Thế nhưng, cô giáo không kể với tôi chuyện mẹ cô đã mua một cậu bé tại vùng biển phía nam với giá 4 pao thuốc lá2. Tôi không biết về câu chuyện trên cho tới những năm 1990, khi mà (trong lúc đang mất tập trung vào công việc) tôi tra google tên cô giáo và trên màn hình máy tính hiện lên biểu tượng cái loa, vang lên ngắt quãng giọng nói quen thuộc của cô Ladd (tên của cô giáo) – một đoạn băng phỏng vấn trước khi cô mất tại Yarmouth, Nova Scotia.

Không biết bao nhiêu buổi chiều thứ ba tôi cùng cô luyện tập. Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy, người ta thường nói vậy; tuy nhiên với tôi, cô là một trong những giáo viên tuyệt vời nhất và giọng nói ấy của cô sao mà yêu thương, sao mà thân thuộc vậy.

Cho đến tôi được biết về câu chuyện của cô ấy, về chuyến hành trình trăng mật của cha mẹ cô:

“Trên hành trình cập cảng Trung Quốc… họ đã đi tới hòn đảo này và một chiếc xuồng tiến tới gần chiếc thuyền buồm. Những người trên xuồng là dân bản xứ với vẻ ngoài đáng thương và cha cho phép hai người trong số họ lên thuyền. Những thủy thủ đã thủ sẵn gậy gộc. Họ lên tàu, đi cùng họ có một cậu bé. Mẹ đã quá phấn khích và muốn cậu bé đó, bà nghĩ rằng sẽ có thêm nhiều điều thú vị cho chuyến đi. Và cha mẹ tôi đã mua cậu bé đó với 4 pao thuốc lá. Cậu bé không hiểu gì cả. Khi cậu thấy chiếc cầu thang, cậu ngồi cúi gằm đầu xuống và khoanh tay qua đầu gối. Và đương nhiên, cậu bé cũng không biết cách cư xử! Cậu cần được dạy dỗ.”

Mẹ của cô giáo dạy cho cậu bé đọc và viết tiếng Anh cùng một chút tiếng Latin; đầu bếp trên thuyền dạy cậu chữ tượng hình Trung Quốc. Cậu bé hẳn là một học sinh tiếp thu nhanh. Thật khó để nhớ chính xác cậu đã ở trên con tàu bao lâu – khoảng một năm; đoạn ghi âm chỉ nói rằng ở Thượng Hải, cậu bị cảm lạnh và bệnh tình trở nên nghiêm trọng hơn khi đi qua Horn. Khi họ tới New York, cậu bé đã nhiễm bệnh lao.

“Cậu bé ao ước có một quả dừa. Cha tôi cập cảng ở New York và tìm thấy một quả. Cậu bé chết vì bệnh lao, khi vẫn ôm chặt lấy quả dừa của cậu.”

Lắng nghe câu chuyện buồn này qua lời kể của cô Ladd thật sự là một cú sốc, hay là không: giọng đọc bình thản của cô dường như không cho rằng hành động của cha mẹ cô là sai trái, không có bi kịch nào ở đây – như thể cô chỉ kể câu chuyện về một con thú cưng mà họ từng nuôi.

Tài năng, quyết đoán nhưng mù quáng và ngạo mạn3, cô Ladd là sản phẩm của quá trình giáo dục và trưởng thành; mẹ cô ấy cũng thế, không có gì phải bàn cãi. Tôi cũng vậy. Câu chuyện đó khiến tôi cảm thấy xấu hổ, ẩn trong đó là mối tương đồng giữa tôi và những người đã bắt cóc cậu bé và để mặc cậu ấy chết.

Điều này thật sự quá quen thuộc. Nó khiến tôi cảm thấy hổ thẹn khi tôi sống với tư cách là một người Canada da trắng, hổ thẹn với những sai lầm mà lịch sử đã gây ra cho các em bé người bản địa.

*

Ở Canada, chúng tôi phải vật lộn nhiều năm để phơi bày và chấp nhận lịch sử của những trường học nội trú. Trong những hiệp ước ban đầu giữa người Canada bản địa và Hoàng gia (Chính phủ, hầu hết là người của Nữ hoàng Elizabeth), những lời lẽ được ghi ra thật ấm áp, pha trộn giữa niềm tin và tình yêu thương; các tù trưởng ký tên đã bị thuyết phục bởi niềm tin về sự quan tâm như từ mẫu của Nữ hoàng dành cho họ, bởi những hiểu biết và sự kính trọng mà các vị sĩ quan đàm phán dành cho Nữ hoàng. Thật khó để diễn tả chính xác nội dung hiệp ước, vì những chủ trương thể hiện qua ngôn ngữ yêu thương ấy bị xem thường bởi chính phủ Canada, cả khi đó tới tận bây giờ.

Một trong những thỏa thuận bị phá vỡ là trẻ em sẽ được hưởng sự giáo dục “bất cứ khi nào người da đỏ trong khu vực mong muốn được đi học”4 tại bất cứ trường học nào trong khu vực đó. Nhưng thay vì để họ được quyền lựa chọn, chính phủ Canada đã tập trung các em bé bản địa và giam giữ ép buộc tất cả trong những ngôi trường nội trú cách rất xa khu vực bộ lạc của bọn trẻ.

Đây là sự thực, theo ngài John A. Macdonald (nói trước Nghị viện năm 1883), việc phá vỡ nguồn gốc văn hóa và bản sắc của những đứa trẻ sẽ khiến chúng có những thói quen và phương thức suy nghĩ của người da trắng. Hệ thống trường học nội trú tại Canada đã tồn tại hơn 100 năm, và sự ảnh hưởng của nó đã tàn phá nhiều thế hệ.

Câu chuyện của cô Ladd ám ảnh tôi, như một vết sẹo bên dưới da. Tôi cố kiềm nén nó, rất thận trọng khi đối mặt với một câu chuyện nhiều đau buồn mà cũng quá nhiều sai trái. Và tôi không tin tưởng vào cái kết với “quả dừa” như thế.

Một vài năm sau, tôi tới New Zealand cùng với Tổ chức Thịnh vượng chung dành cho các nhà văn để phát biểu và làm hội thảo tại Tonga. Trong chuyến thăm, tôi đã gặp hàng trăm học sinh và làm quen với một vài em. Câu chuyện của cô Ladd một lần nữa hiện ra trong tâm trí tôi và lần này sẽ thật là hèn nhát nếu tiếp tục không nghĩ về nó.

Tháng trước, tôi có đọc câu chuyện về sáu cậu bé người Tonga bị bỏ mặc trên đảo ‘Ata trong 15 tháng vào năm 1965 – những đứa trẻ hoàn toàn không phải là “những Chúa ruồi trong đời thật”, như cái cách tờ báo The Guardian đã đặt tiêu đề. Những cậu bé Tonga này biết cách tồn tại ngay cả trong môi trường khắc nghiệt nhất, không có nước như đảo ‘Ata. Không giống Piggy và những người bạn, chúng hiện thực hóa định nghĩa về nền văn minh của Margaret Mead5 bằng cách cố định xương và băng bó thành công cho một cậu bạn bị gãy chân.

Sự sụp đổ của nền văn minh được xây dựng trong Chúa ruồi không hề xuất hiện trong cuộc sinh tồn của các cậu bé Tonga – điều này vốn là một giả định sai lầm. Bất cứ ai kể lại một câu truyện đều dựa trên những trải nghiệm của cá nhân, và đây là lý do quan trọng tại sao bạn không nên độc chiếm cái micro, không nên cố chiếm hữu mạch truyện: câu chuyện sẽ hay hơn nếu được tự kể bởi chủ nhân của chúng.

Thế mà, ôi thế mà, tôi lại bị thúc đẩy để kể về câu chuyện của Kay (chị gái của cậu bé người bản địa được mua với giá 4 pao thuốc bởi gia đình cô Ladd) và người em trai đã bị mua hay bị chiếm đoạt của cô, để kiểm chứng thông qua thực tế hoang đường về lý do một người phụ nữ tốt bụng (theo định nghĩa truyền thống) quyết định cướp đoạt cậu bé ấy khỏi gia đình, khỏi ngôi nhà của cậu; phải chăng những chuẩn mực đạo đức trong Kinh thánh hay niềm khát khao làm mẹ đột ngột thúc đẩy bà cướp đoạt một đứa trẻ với niềm tin mù quáng rằng bà đang thực hiện một hành động nhân từ. Với chủng tộc, giới tính, niềm tin và bổn phận làm mẹ của mình, có thể tôi sẽ làm một điều giống hệt nếu được sinh ra vào một thời điểm khác.

Tôi chọn nhìn vào đôi mắt của hai người phụ nữ, một già, một trẻ; một người phấn khích vì sự ngộ nhận đúng đắn trong hành động của mình, người còn lại bối rối vô định với những cảm giác về sự sai trái, tủi hổ. Tôi muốn phản bác lại những luận điểm của trường học nội trú – luận điểm vì tương lai tốt đẹp của lũ trẻ, vì những ý định tốt đẹp và nhân từ, và bởi giáo dục là cần thiết – để kiểm chứng những lý lẽ của người da trắng, những người tự nhận mình nhân từ và để bác bỏ chúng.

Đó là sai lầm nghiêm trọng, không thể tha thứ khi mang một đứa trẻ ra khỏi gia đình và đưa chúng tới những trường nội trú. Để tới được kết luận này, như tôi đã cố gắng, không thể có sự bao dung. Chỉ có sự bù đắp và hòa giải.

Sự hòa giải là như thế nào? Đối với Kay, hòa giải có nghĩa là đặt mọi thứ trở lại nơi chúng được tìm thấy. Thật cẩn thận sửa chữa lại những điều bị vi phạm. Cô ấy nghĩ vậy vì hai lý do: cô ấy hiểu được cô ấy cần phải hành động và cô ấy còn trẻ, còn ngây thơ. Có thể tôi cũng thế: nhưng tôi chắc chắn rằng chúng ta phải làm gì đó. Nó sẽ không bao giờ đủ nếu chúng ta chỉ ngồi im trong sự xấu hổ mà không hành động vì một điều tốt đẹp hơn.

Một hành động mà tôi cho rằng sẽ hữu ích là xem xét các sự kiện được cho là lịch sử. Một trong những giả định sai lầm của tôi, khi bắt đầu viết cuốn sách này, đó là cho rằng những ghi chép lịch sử này có cơ sở vững chắc. Đó quả là một cú sốc cần thiết để tôi nhận ra, dù muộn màng, rằng “ghi chép lịch sử” chẳng có gì hơn những ý kiến cá nhân của hai hoặc ba người, và chẳng có cơ sở nào cả.

Ngay cả khi chúng ta nhìn lại thời điểm khi mà cậu bé bị đem ra trao đổi với thuốc lá, chẳng có ai giải thích được làm sao người dân bản địa họ hiểu và diễn dịch giao dịch đó, làm sao họ có thể giải thích nó bởi rào cản ngôn ngữ và phong tục địa phương – và cả những khái niệm cơ bản về một cuộc trao đổi.

Ký ức là một nguyên liệu quan trọng cho những câu chuyện hư cấu, nhưng nó có thể bị thay đổi. Ký ức của tôi về phòng khách của cô Ladd, về hai cây đàn piano được bao quanh bởi những di vật vô giá và hào nhoáng, bởi sự im lặng và âm nhạc, đã bị ghi đè lên bởi vẻ đẹp nguyên thủy của vùng Thái Bình Dương và bởi những cậu bé Tonga mà tôi được gặp, được chào hỏi và được cười đùa cùng. Khi viết những tiểu thuyết lịch sử, nếu không được trải nghiệm thực tế, chúng ta có thể tạo ra ký ức không chỉ bằng những văn bản (nhật ký, ghi chú, thư từ, danh sách hay hải trình của thuyền) mà còn bằng cách lắp ráp những chi tiết nhỏ có ý nghĩa: những bức ảnh hay bức vẽ, bản thiết kế, quần áo, các mảnh vụn từ thân cây, tủ chén hay gác mái của các căn nhà cổ.

Ở một khía cạnh nào đó, câu chuyện của cô Ladd đã thật sự thuộc về tôi, vì tôi biết rõ những món hiện vật của cô ấy, nhờ bảy năm thời gian ngồi trong phòng khách của cô, hay nhìn chằm chằm vào chiếc sừng kỳ lân biển trong khi cô Ladd đang say mê với câu chuyện mà tôi đã cố gắng kéo dài hết mức có thể, để tránh phải học nhạc Barcarolle6, thể loại mà tôi chưa từng tập luyện bao giờ.

Cuốn sách của tác giả: Hành trình trên chiếc thuyền Ánh Rạng Đông

Hết.

Bún Cứng dịch

Bài viết gốc được thực hiện bởi Marina Endicott, đăng tại Literary Hub

Chú thích:

  1. Nguyên văn “Hundred Faces” – Nhăc tới nghệ thuật Biến diện/thay mặt nạ vốn rất nổi tiếng của Trung Quốc.
  2. Khoảng 2kg.
  3. Nguyên văn “superior” – Dịch giả hiểu là sự tự cho mình là bề trên, là đẳng cấp cao hơn bình thường.
  4. Nguyên văn “whenever the Indians of the reserve shall desire it” – trích trong quy tắc số 6 trong hiệp ước giữa người bản địa Canada, bao gồm người da đỏ Anh điêng, và Hoàng gia năm 1876; quy định về quyền được đi học của người dân bản xứ
  5. Margaret Mead (1901-1978) – nhà nhân chủng học nổi tiếng người Mỹ, nổi tiếng với nhiều nghiên cứu, nhiều học thuyết về nhân chủng học, văn hóa.
  6. Một phong cách nhạc dân ca hay được hát bởi những người chèo thuyền đáy bằng tại Venice, Ý.

Click to comment

Viết bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Trà chiều

Cách nhìn thế giới qua lăng kính của Định luật Newton (Định luật II và III)

Published

on

Lần trước, chúng ta đã cùng nhau đi tìm một cái nhìn mới, cùng nhau nhìn nhận Định luật I của Newton qua lăng kính của cuộc sống sau khi đã tách rời nó khỏi các ý nghĩa vật lí ban đầu. Lần này, chúng ta hãy cùng nhau đi trên hành trình ấy một lần nữa, nhưng lần này là với Định luật II và III của Newton, hai định luật mà theo tôi về ý nghĩa và tầm quan trọng của nó có thể còn thú vị hơn cả Định luật I khi được đặt dưới một góc nhìn mới.

*

Định luật II Newton nói rằng:

Nếu một vật chịu tác dụng của một lực làm thay đổi vận tốc của vật thì véc tơ gia tốc luôn cùng hướng với lực tác dụng lên vật, độ lớn gia tốc sẽ tỉ lệ thuận với độ lớn của lực và tỉ lệ nghịch với khối lượng của vật.

Thật ra định luật này rất đơn giản và dễ hiểu, nhưng với cách phát biểu như trên thì có lẽ sẽ khiến nhiều người cảm thấy hơi choáng váng; bản thân tôi tuy đã hiểu khá rõ về định luật này mà khi đọc lại cũng cảm thấy như vậy. Nhưng dù là khó hay dễ hiểu thì hôm nay chúng ta vẫn sẽ tạm gác lại những ý nghĩa vật lí của định luật trên và thử nhìn nhận lại bằng một góc nhìn khác. Khi ấy, một lập luận cũng có phần đáng để suy ngẫm sẽ dần hiện ra:

Khi một “lực” - tức một việc gì đó xảy ra và tác động đến chúng ta - nếu như “lực” đó đủ mạnh nó sẽ làm con người chúng ta thay đổi. Chúng ta sẽ thay đổi theo chiều hướng của “lực” đã tác động vào ta, nhưng thay đổi đến mức nào, chúng ta sẽ “dịch chuyển” bao nhiêu xa so với con người mình trước đây thì lại phụ thuộc vào “khối lượng” và độ lớn của “lực” ban đầu.

Về phần “lực” thì khá là dễ hiểu, khi một “lực” mạnh, tức một sự việc nghiêm trọng xảy ra trong cuộc đời chúng ta thì hiển nhiên nó sẽ làm con người chúng ta thay đổi. Sự kiện đó càng tồi tệ, càng trầm trọng (theo chiều hướng xấu), hay thậm chí là càng tuyệt diệu (theo chiều hướng tốt) thì con người chịu tác động của sự kiện sẽ thay đổi càng nhiều.

Nhưng độ lớn của “lực” không phải là yếu tố duy nhất và quyết định tất cả, còn có “khối lượng” nữa. Trong trường hợp này, “khối lượng” có thể được hiểu là bản chất của con người chúng ta. Nó bao gồm những thứ như: cách chúng ta suy nghĩ về thế giới, cách chúng ta định nghĩa về bản thân mình, chúng ta kiên định hay dễ thay đổi đến mức nào, chúng ta trân trọng những giá trị nào, chúng ta tin vào những gì,…

Nói tóm lại là, khi con người chúng ta chịu sự tác động của thế giới, chúng ta sẽ thay đổi, còn thay đổi như thế nào, thay đổi nhiều hay ít thì lại phụ thuộc vào “lực” tác động của thế giới và bản thân mỗi người chúng ta.

Nghe qua thì có vẻ là một điều hiển nhiên nhỉ? Nhưng việc chúng ta có thể rút ra cái điều khá là hiển nhiên này khi đặt một định luật vật lí dưới một góc nhìn khác chẳng phải là rất thú vị ư?

Dưới sự tác động từ thế giới bên ngoài và những suy nghĩ nội tâm bên trong, theo dòng chảy của thời gian, con người sẽ thay đổi, cả về ngoại hình bên ngoài lẫn bản chất bên trong. Dù có muốn hay không, ai rồi cũng sẽ thay đổi, có người nhiều, có người ít, nhưng chắc chắn là sẽ có, bởi vì nó là tất yếu, như một quy luật cho vạn vật trên thế giới này. Bạn của 10 năm trước khác với bây giờ như thế nào? Liệu bạn có bao giờ tự hỏi 10 năm sau, bản thân bạn khi ấy sẽ có những nhận xét, những suy nghĩ gì về con người bạn lúc này?

Các định luật vật lí vốn được sinh ra để mô tả, để thấu hiểu cách mà vạn vật trong vũ trụ này vận hành, nhưng bằng một sự trùng hợp ngẫu nhiên nào đó, ít ra trong trường hợp này, khi ta sử dụng một góc nhìn mới, những quy luật về cuộc sống cũng dần hiện ta từ các định luật. Bây giờ chúng ta sẽ đến với Định luật III của Newton, một định luật vô cùng đơn giản, dễ hiểu, ai cũng có thể quan sát được, một quy luật cơ bản trong toàn vũ trụ nhưng đồng thời cũng lại rất thân thuộc, thậm chí là vì nó quá thân thuộc nên nhiều người đã vô thức xem nó là một lẽ hiển nhiên, nên đã vô tình bỏ qua và chưa bao giờ nhận ra.

Định luật III Newton nói rằng:

Khi một vật A tác dụng lên vật B một lực, thì vật B cũng sẽ tác dụng lên vật A một lực. Hai lực này cùng độ lớn, cùng phương nhưng lại ngược chiều.

Bản thân tôi thì thích cách phát biểu tiếng Anh của định luật này hơn:

For every Action, there is an equal and opposite Reaction.

Có thể tạm dịch là: Ứng với mỗi một “hành động”, sẽ có một “phản hành động” có cùng độ lớn nhưng lại ngược chiều.

Tại sao để bay lên thì tên lửa lại phải phóng ra một ngọn lửa về phía sau, tại sao để tung người nhảy lên thì chúng ta phải co chân lại, tại sao để bước đi thì bàn chân phải đạp xuống mặt đất, tại sao để chạy thì bàn chân lại càng phải đạp xuống mặt đất mạnh hơn nữa? Tất cả những điều đó đều là những biểu hiện của Định luật III Newton.

Để có thể bước đi, bạn sẽ phải dùng chân đẩy một lực xuống mặt đất, để rồi mặt đất sẽ đẩy bàn chân bạn tiến về phía trước. Để chạy, bạn sẽ phải đạp xuống mặt đất mạnh hơn nữa để mặt đất đẩy cơ thể bạn đi xa hơn nữa. Để nhảy, bạn phải co chân lại, vốn cũng là để đạp xuống mặt đất, để rồi nền đất đẩy bạn bay lên. Với tên lửa cũng như vậy, để bay lên cao tên lửa sẽ phải đốt cháy nhiên liệu và phóng chúng về phía sau.

Và khi chúng ta kết hợp Định luật II và Định luật III dưới góc nhìn mới này lại, một điều thú vị hơn nữa lại hiện ra: Khi thế giới làm bạn thay đổi thì bạn cũng sẽ làm thay đổi thế giới, ngược lại, khi bạn làm thay đổi thế giới thì thế giới cũng sẽ làm bạn thay đổi.

“Thế giới” ở đây có thể hiểu theo nghĩa hẹp: là cuộc sống của bạn, là thế giới nội tâm, cách bạn suy nghĩ, kể cả mọi người hay các đồ vật xung quanh cũng có thể được xem là “thế giới”. Không cần phải suy nghĩ quá sâu xa, cầm một quyển sách lên để đọc đã là một cách tác động vào “thế giới” rồi, chỉ cần dấu tay của bạn chạm vào một trang sách thì đã có thể nói là bạn vừa tác động và làm thay đổi “thế giới”. Ngay cả việc viết ra một dòng chữ cũng là làm thay đổi thế giới, vì chẳng phải là trước khi bạn viết ra dòng chữ đó thì nó chưa từng tồn tại hay sao? Và nếu có một ai đó khác hay thậm chí là chính bạn đọc lại dòng chữ ấy, thì dòng chữ, nó lại một lần nữa xuất hiện ở một nơi nó chưa từng tồn tại trước đó – nơi tâm trí của một con người.

“Thế giới” cũng có thể hiểu theo nghĩa rộng: đơn giản là thế giới, là thành phố, là núi đồi, là cả Trái Đất, là cả vũ trụ này. Bạn có bao giờ ngẫm nghĩ về những gì loài người đã làm được trên thế giới này, trên hành tinh này chưa? Người ta nói rằng nếu toàn bộ lịch sử Trái Đất chỉ xảy ra trong một ngày, tức 24 giờ hay 86.400 giây, thì nền văn minh nhân loại sẽ chỉ xuất hiện vào giây phút cuối cùng của ngày hôm đó. Tức là tới tận lúc 23h 59 phút 59 giây, tới tận giây phút cuối cùng của 24 giờ đặc biệt này, trong nền văn minh nhân loại mới chớm nở. Nếu cả hành tinh này chỉ vừa mới sinh ra và đã tồn tại được 86.399 giây, thì đến tận giây thứ 86.400 nền văn hóa của toàn thể nhân loại mới bắt đầu những bước đi đầu tiên.

Trong một giây đó, tức khoảng 50.000 năm qua, hãy xem loài người đã làm được những gì. Từ những sinh vật chỉ biết bước đi dưới bầu trời và ngắm nhìn những vì sao, chỉ là một phần của thế giới tự nhiên, với đôi bàn tay và trí tuệ của mình, loài người đã tách mình ra khỏi tự nhiên và trở thành những sinh vật thống trị hành tinh này. Chúng ta có mặt ở khắp mọi lục địa trên Trái Đất, biến đổi thế giới, xây dựng hàng nghìn thành phố, đẩy lùi và thu hẹp thiên nhiên hoang dã, dựng nên những tòa nhà thách thức cả bầu trời, đặt chân lên Mặt Trăng, hướng những ống kính hiện đại nhất vào không gian vũ trụ, đưa được thiết bị hạ cánh để thăm dò trên hành tinh khác. Dù là tốt hay xấu, thì có một điều là chắc chắn, mặc cho tuổi đời vô cùng ngắn ngủi, nhân loại đã thay đổi thế giới này, đã và vẫn đang để lại những dấu chân vững chãi trên nền cát của lịch sử Trái Đất.

Và dĩ nhiên là thế giới mới do chính con người tác động và tạo ra này cũng đã tác động ngược trở lại con người. Bạn có biết không, bộ não con người đã thu nhỏ đi khoảng 10% trong suốt 40.000 năm qua, không phải là vì chúng ta đang ngày càng kém thông minh, mà có lẽ là do chúng ta đã tự thuần hóa chính mình khi chúng ta tự tách khỏi thiên nhiên và sống trong những “khu rừng bê tông” do chính mình xây dựng nên. Một con người cổ đại thì luôn cần phải đấu tranh để sinh tồn, luôn phải ghi nhớ mọi thứ, từ phương hướng đến địa hình, đến vị trí và cách tìm kiếm những nguồn tài nguyên quý giá như nước và thức ăn; còn con người hiện đại với cuộc sống có phần nhẹ nhàng hơn thì không mấy ai có được những kĩ năng và kiến thức ấy cả.

Con người đã thay đổi, khai thác và cả hủy hoại thế giới. Thế giới cũng đã đáp trả lại bằng những tài nguyên thiết yếu đang dần cạn kiệt, bằng đủ mọi loại ô nhiễm đang tác động xấu đến chính cuộc sống của mỗi con người: từ ô nhiễm không khí, đất, nước, đến cả ô nhiễm ánh sáng và âm thanh, bằng những hiện tượng thời tiết ngày càng khắc nghiệt, bằng khí hậu biến đổi nhiều đến mức có thể không đảo ngược được nữa.

Đã là một con người, thì một điều là chắc chắn, mỗi ngày bạn đều đang tác động vào thế giới và mỗi ngày thế giới cũng đang tác động vào bạn, từ những chi tiết nhỏ nhặt nhất cho đến những điều vô cùng vĩ đại. Vậy còn bạn, bạn muốn để lại những dấu chân nào cho thế giới trong khoảng thời gian ngắn ngủi bạn nán lại nơi đây? Và bạn muốn thế giới sẽ khiến cho bản thân mình thay đổi đến mức nào so với thời điểm hiện tại trước khi bạn rời khỏi?

Câu trả lời cho hai câu hỏi trên, sẽ thay đổi như thế nào theo dòng chảy thời gian? Liệu bản thân mỗi người chúng ta có thể tự trả lời hoàn chỉnh hay không?

Hay sẽ là một ai đó khác, vào một ngày nào đó khác, sẽ trả lời đầy đủ hơn sau khi chúng ta đã rời khỏi?

Hết.

Stern

Ảnh đầu bài: The Wall Street Journal

*

Bài viết có liên quan



Đọc bài viết

Trà chiều

[Infographic] Hành trình 39 năm: Nỗ lực, dấn thân, cống hiến

Published

on

By

Trải qua một chặng đường dài hình thành và phát triển, Phương Nam chiếm một góc cố định trong tâm tưởng người Việt khi nhắc đến văn hóa, và rộng hơn, vượt biển khơi để trở thành đầu tàu giới thiệu văn hóa Phương Nam với bạn bè quốc tế.

39 năm - thời gian dài của những nỗ lực, dấn thân và cống hiến. Sinh nhật mỗi năm chỉ có một lần, cùng Ban Biên Tập Bookish.vn nhìn lại hành trình 39 năm hình thành và phát triển của Công ty Cổ phần Văn hóa Phương Nam qua từng cột mốc quan trọng mà trong đó, mỗi cột mốc đều mang ý nghĩa lớn, đánh dấu tâm huyết của nhiều con người, tập thể.

*

Hành trình 39 năm nhìn lại – Nỗ lực và tiếp tục nỗ lực

Ban Biên Tập thực hiện

*

Chuỗi bài Hành trình 39 năm nhìn lại

39 năm nhìn lại - Phương Nam trong chúng ta

Câu chuyện về Thành phố sách Phương Nam: Wonderland của các Alice yêu sách

Phương Nam Book City – “Nhà” của nhiều người trẻ mê văn hóa

Xuân, Hạ, Thu, Đông: Bốn mùa Phương Nam tại Đường Sách TP. HCM

Đọc bài viết

Trà chiều

39 năm nhìn lại – Phương Nam trong chúng ta

Ngày 24.02.2021 đánh dấu sinh nhật lần thứ 39 của Công ty CP Văn hóa Phương Nam.

Published

on

By

Tháng 2 lại đến, một mùa xuân nữa lại về sau 39 năm. Trải qua một chặng đường dài hình thành và phát triển, Phương Nam chiếm một góc cố định trong tâm tưởng người Việt khi nhắc đến văn hóa, và rộng hơn, vượt biển khơi để trở thành đầu tàu giới thiệu văn hóa Phương Nam với bạn bè quốc tế.

Xuất phát từ Công ty Văn hóa Dịch vụ Tổng hợp Quận 11 thành lập năm 1982 nhằm bồi dưỡng, vun đắp những nhu cầu về văn hóa, tinh thần cho bà con trong khu vực; đến năm 1992, nhân kỉ niệm 10 năm thành lập, công ty lập ra hãng phim Phương Nam. Cái tên "Phương Nam" gửi gắm kì vọng của cả tập thể, rằng vượt qua qui mô của một đơn vị cấp quận, chúng ta cùng nhau tạo ra những giá trị văn hóa hàng đầu ở toàn khu vực phía Nam, và rộng hơn nữa, toàn quốc.

Chặng đường dài 39 năm là công sức bền bỉ của cả tập thể, được kiến tạo từ nhiều cá nhân tâm huyết. Người có kinh nghiệm góp kinh nghiệm, người có tuổi trẻ góp tuổi trẻ. Tại Phương Nam, mọi cống hiến dù lớn hay nhỏ đều sẽ được nhìn thấy và trân trọng.

Sinh nhật mỗi năm chỉ có một lần, cùng Ban Biên Tập Bookish.vn ngồi lại, ôn chuyện xưa, nói chuyện nay, qua những lời tâm tình, tự sự, bộc bạch của những người bạn đường, những người đã sánh vai - đồng hành với Phương Nam trong chặng đường 39 mùa xuân.

*

Tiến sĩ Quách Thu Nguyệt

Nguyên phó giám đốc Đường sách Tp.HCM

Thành lập từ tháng 02.1981, với xuất phát ban đầu là Công ty Văn hóa Dịch vụ Tổng hợp Quận 11, trực thuộc Phòng Văn hóa Thông tin Quận 11, công ty Phương Nam đã vượt qua qui mô của một đơn vị làm văn hóa cấp quận, để vươn lên thành một thương hiệu mang tầm quốc gia với những giá trị cốt lõi được đình hình và vận hành trong suốt nhiều năm qua: sáng tạo ra những sản phẩm văn hóa có giá trị cao, mang tính nhân văn; Cung cấp chất lượng dịch vụ tốt nhất, hài lòng nhất cho khách hàng.

Chị Phan Mộng Thúy

Giám đốc Phương Nam Phim

Nếu Phương Nam kỉ niệm 39 năm, thì Phương Nam Phim cũng tròn 29 tuổi.

Những ngày đầu khó khăn, non nớt, vụng dại mà đầy háo hức, say mê. Nhớ lại cả một quãng đường đã qua, tôi thấy tự hào về những chương trình mình đã tham gia sản xuất. Vinh nhục đã từng, thắng thua đã trải,, tôi không thấy hối tiếc gì khi đã gắn bó gần như cả cuộc đời mình với công ty. Tôi thấy vui vì mình cũng đã đóng góp vào việc xây dựng PNF thành một thương hiệu có uy tín. Cuộc đời thay đổi, thăng trầm không nói trước được, nhưng tôi vẫn mong và tin rằng, với quan điểm, định hướng kinh doanh đúng đắn, PNF sẽ tiếp tục giữ được những truyền thống tốt đẹp, thích nghi với thời đại, vững vàng trước thử thách để hướng tới tương lai.


Bé Hồng Ân

Khách hàng nhí khu vực HCM

Cháu là Nguyễn Hồng Ân (tên tiếng Anh là Alex), hiện tại 6 tuổi rưỡi, đang học lớp 2. Từ khi mới được 1 tháng tuổi cháu đã “nghiện chữ”. Cháu cứ nhìn chằm chằm vào bất kỳ món đồ nào có chữ, từ chai phấn rôm đến chai dầu khuynh diệp. Lớn hơn một chút mẹ cháu mua cho cháu sách vải, rồi đến sách giấy. Mặc dù lúc bé tay chân còn vụng về nhưng chưa bao giờ cháu xé sách. Vì đam mê với con chữ nên cháu rất hay đi nhà sách và nhà sách yêu thích của cháu hiện tại là Nhà Sách Phương Nam ở Vincom Quang Trung ạ.

Mặc dù mỗi lần đi nhà sách là cháu lại lợi dụng mè nheo xin bố mẹ mua thêm đồ chơi nhưng chưa bao giờ bố mẹ từ chối cho cháu đi nhà sách cả. Cháu chúc tất cả mọi người luôn bình an, mạnh khoẻ và chúc Nhà Sách Phương Nam ngày càng to lớn hơn và có thêm thiệt nhiều nhà sách đẹp nữa ạ!

Bạn Minh Duy

Khách hàng khu vực HCM

Số là, sau gần một thời gian dài nằm một chỗ ở nhà do xui xẻo bị tai nạn giao thông, mình mới có thể xách xe ra đường để đi một vòng dạo chơi ngắm đường phố. Sài Gòn ba tháng không gặp lại cũng ít nhiều đổi thay, nhưng điều khiến mình chú ý nhất là ở góc đường Nguyễn Trãi – Cống Quỳnh nay lại có sự xuất hiện của Phương Nam Book City.

Những đầu sách được sắp xếp theo khu vực một cách rất khoa học và số lượng sách vô cùng phong phú và đa dạng, nhưng đồng thời cũng có những điểm rất riêng biệt: khu vực ghế ngồi rộng rãi với quầy cà phê và thức ăn nhẹ, với góc nhìn rất đẹp về phía công viên 23.9 cũng như phía vòng xoay Cống Quỳnh – Nguyễn Trãi tấp nập người qua lại.

Điều cuối cùng làm mình ấn tượng trong chuyến tham quan đầu tiên ở Phương Nam Book City chính là các bạn nhân viên cũng như các chú bảo vệ đều hết sức nhiệt tình khi hỗ trợ mở cửa cũng như thăm hỏi khi thấy mình đi bộ vẫn chưa hoàn toàn bình thường sau cú tai nạn.


Nhà báo Phạm Công Luận - Nhà báo Đặng Nguyễn Đông Vy

Tác giả Nếu biết trăm năm là hữu hạn, sách bán chạy của Phương Nam Book

Điều tâm đắc của chúng tôi là Công ty Phương Nam, trong sự nghiệp xuất bản sách, ngoài việc phổ biến văn hóa nhân loại qua các tác phẩm dịch, phổ biến văn chương nước nhà, đã quan tâm rất nhiều đến việc giữ gìn di sản tinh thần quý giá của Sài Gòn xưa đang ngày càng mai một. Hướng đi đúng đắn đó đã khiến chúng tôi thấy gần gũi hơn với Phương Nam trong mối hợp tác lâu nay.

Tác giả Anh Khang

Tác giả của các tựa sách bán chạy của Phương Nam Book: Ngày trôi về phía cũ, Buồn làm sao buông...

Tôi vẫn nhớ cảm giác khi hoàn chỉnh bản thảo tác phẩm đầu tiên trong nghiệp viết - Ngày trôi về phía cũ - và đang loay hoay với câu hỏi muôn thuở của những người cầm bút trẻ: "Viết xong rồi thì bây giờ phải làm gì tiếp đây?". Phương Nam là cái tên đầu tiên xuất hiện trong tâm trí tôi khi ấy, bởi hầu như thói quen trước giờ của bản thân là luôn đến Nhà Sách Phương Nam mỗi cuối tuần để chọn mua các tựa sách mới.


Bạn Alvin Hoàng Anh

Cộng tác viên khu vực Huế

Những lúc buồn nhất, tôi thường đến biển, hoặc nhà sách, đôi lúc ghé đến chẳng vì một lí do nào cả. Đơn giản chỉ một chữ “thích” mà thôi. Tôi không thường xuyên đến thư viện trường, tôi đến nhà sách nhiều hơn.

Trường tôi cách nhà sách Phương Nam, hay đúng hơn là Nhà Sách Phú Xuân dòng Hương Giang với chiếc cầu Trường Tiền bắc ngang nối nhịp, hẳn nhiên đó trở thành một địa điểm tôi thường “đóng đô”. Không phải những ngày tháng đại học mới bắt đầu lui tới thường xuyên, trước đó khi thi xong đại học hôm nào tôi cũng ghé Nhà Sách Phương Nam để đọc lỳ, coi cọp.

Nhiều lắm những kỉ niệm tôi có với Nhà Sách Phương Nam Phú Xuân, ít nhất cũng gần năm năm thường xuyên đến mà.

Mọi thứ, mọi chuyện, mọi vật trên đời nhiều khi tình cờ, như việc tại sao tôi lại sinh ra ở thành phố này mà không phải thành phố khác. Trong những năm tháng tuổi trẻ băn khoăn, và thỉnh thoảng bây giờ nữa, tôi có Nhà Sách Phú Xuân, có ngôi trường đại học duyên dáng bên dòng Hương, có những người bạn... và có những cuốn sách.


Anh Đặng Đức Tài

Nhân viên Nhà Sách Phương Nam Vivo City
Giải thưởng nhân viên tương tác tích cực nhất trên mạng xã hội

Mình yêu Phương Nam ở cái cách Phương Nam được hầu hết mọi người dân Việt biết đến.

Phương Nam là nơi mình cảm thấy có thể công hiến hết mình năng lực của mình. Chỉ mới vào công ty không lâu, từ tháng 06.2017 nhưng môi trường làm việc thân thiện từ cấp quản lý đến nhân viên làm mình thực sự bất ngờ. Từ việc dẫn dắt, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm giữa nhân viên với nhau và nhân viên với cấp trên cho thấy Phương Nam là một công ty lâu đời không những về lĩnh vực kinh doanh sản phẩm văn hóa, mà văn hóa đó còn ăn sâu vào đội ngũ nhân viên.

Có cơ duyên vào Phương Nam và được sự dẫn dắt của người đi trước (chị Võ Thị Ngọc Hiền - Cửa hàng trưởng của Nhà Sách Phương Nam Nguyễn Oanh) cùng đồng nghiệp và các anh chị phòng ban, mình ngày một trưởng thành hơn và phát triển đến vị trí hiện tại. Môi trường làm việc chuyên nghiệp, công ty thích ứng nhanh và thay đổi ứng dụng công nghệ vào bán hàng.

Và đặc biệt hơn là sự quan tâm từ phía ban lãnh đạo công ty trong năm vừa qua đối với từng nhân viên. Trong năm dịch bệnh và bão lũ 2020, Phương Nam đã tổ chức nhiều đợt quyên góp trong và ngoài công ty cho các nơi, các trường học bị ảnh hưởng bởi bão lũ ở miền Trung.

Chị Oui Nguyễn

Nhân viên phòng Marketing

Phương Nam Phim - cái tên gắn liền với tuổi thơ Việt Nam, về những dòng sản phẩm phim thuần Việt, đậm tính văn hóa nước nhà...

Phương Nam Book - đến với tôi như một định mệnh của những con người miền Nam mà cái tình lúc nào cũng đầy ắp hơn những tủn mủn tính toán cuộc đời...

Hôm nay, ngồi viết những dòng này, tôi không còn sắm vai là một người khách đứng ngoài nhìn vào Phương Nam. Tôi đã là một “đứa con Phương Nam” tròn 5 tuổi. Thế đấy, Phương Nam với tôi không còn là một thế giới để dõi theo như những ngày ấu thơ bồng bột hay những năm tháng sinh viên nhiều hoài bão, Phương Nam giờ là nhà chung, ngôi nhà của một thời ước mơ và khát vọng, những ngày vùi mình vào đắp xây từng viên gạch, xây nên một thương hiệu lớn mạnh theo thời gian.

Chị Lê Thúy Hà

Cựu nhân viên

Hà Nội, Huế, Cần Thơ, Nha Trang, Đà Lạt, Phan Thiết, Bình Dương, Biên Hòa... mỗi vùng đất đều có Nhà Sách Phương Nam, đều có sách của Phương Nam Book. Cảm giác thân thương, gần gũi biết bao khi nhìn thấy biển hiệu với dòng chữ xanh Nhà Sách Phương Nam, hay bắt gặp đâu cuốn sách có hình logo và hàng chữ xinh xinh Phương Nam Book.

Anh Huỳnh Tấn Đạt

Nhân viên Nhà Sách Phương Nam Cần Thơ

Tuổi thanh xuân…
…cũng giống như mây trời, làm gì cũng được nhưng phải đáng!

6 năm thanh xuân đầu tiên của tôi được sống và làm việc tại Nhà Sách Phương Nam (Phương Nam).

Phương Nam được tôi chọn làm bến đỗ đầu tiên sau khi rời khỏi giảng đường đại học, chặng đường này gắn bó với tôi cũng đã hơn 6 năm rồi. Tôi còn nhớ ngày đầu tiên vào nhà sách nhận việc là ngày (18.09.2014) với bao nhiêu điều phải suy nghĩ về công việc và cuộc sống.

Cha mẹ sinh ra tôi, cho tôi hình hài và dạy tôi những bài học đầu tiên. Trường học, quý thầy cô giáo dạy cho tôi những kiến thức để tôi có một công việc tốt. Nhưng khi đến Phương Nam, tôi lại được học những bài học quý giá, học từ đồng nghiệp, quản lý cấp trên và đặc biệt học từ Phạm Thị Minh Trang - GĐCN về những sự trải nghiệm mà không tiền bạc nào có thể mua được.

Ban đầu, với tôi mọi thứ đều khá xa lạ và bỡ ngỡ, phải nhớ từng vị trí chính xác từng hàng hóa để hỗ trợ khách khi cần gấp, mã nhà cung cấp để hỗ trợ tốt cho việc bổ sung hàng hóa trên kệ, hay nhớ tên từng anh chị trong nhà sách, phải làm quen với cách làm việc và không gian làm việc mà hôm nay, mọi thứ đã trở nên quá đỗi thân thuộc.

Những con số biết nói là như thế nhưng tôi vẫn luôn tin rằng Người Phương Nam vẫn sắc son một lòng từ trên xuống dưới, luôn đồng tâm hiệp lực cung cấp giải pháp hiệu quả cho các lĩnh vực sản xuất và phát hành phim, tổ chức biểu diễn, liên kết xuất bản sách và kinh doanh bản quyền. PNC luôn tự hào là thương hiệu đáng tin cậy, được đông đảo khách hàng yêu mến và là người bạn tinh thần thân thiết của mọi gia đình Việt. Luôn là điểm tựa tỏa sáng cho tài năng của tất cả các bạn và tôi.

Tuy tôi không phải là 39 hay 390 gương mặt tiêu biểu của PNC nhưng tôi cũng thầm vui mừng vì những đóng góp thầm lặng của mình giúp cho Phương Nam Chi nhánh Cần Thơ luôn sáng đèn mỗi ngày kể cả ngày lễ và tết. Hơn 6 năm tôi gắn bó với nhà sách nhưng có đến 7 lần tôi tham gia bán hàng cho Phương Nam tại đường hoa nghệ thuật mừng xuân mới của thành phố. Nơi tôn vinh văn hóa đọc, nơi đưa hình ảnh Phương Nam đến rộng rãi hơn quý độc giả trong và ngoài nước.

Là người đưa và giữ hình ảnh của Phương Nam đến nhiều hơn quý độc giả trên mạng xã hội thông qua ban quản trị kênh là BGĐ Chi nhánh. Là người luôn sáng tạo không gian nhà sách trên nền tảng nhà sách hiện hữu với mức chi phí cho phép. Trong tôi Phương Nam…

  • Là nơi mà những lúc tan ca luôn có tiếng cười nói rôm rả.
  • Là nơi mà những lúc nhân viên nhặt của rơi của khách trả lại khách của rơi nhặt được bằng sự chân thành nhất.
  • Là nơi mà mỗi quý anh/chị/em nhân viên lẫn văn phòng cùng nhau cắt bánh kem chúc mừng sinh nhật cho nhau.
  • Là nơi mà anh/chị/em nhân viên lẫn văn phòng cùng nhau tham gia vào các hoạt động phong trào tập thể để tất cả gắn kết nhiều hơn.
  • Là nơi mà khi đến những ngày lễ đặc biệt trong năm, nhân viên cùng nhau lên ý tưởng trang trí nhà sách để không gian nơi mình làm việc luôn mới mẻ trong mắt khách hàng.
  • Là nơi khi ai đó cần luôn có những con người luôn sẵn lòng với nhau, luôn mong cầu cho nhau hạnh phúc.
  • Là nơi khi cần chia sẻ cho các hoạt động thiện nguyện luôn có những con người sẵn lòng nhường 1 phần tiền công miễn là giúp cái gì được trong khả năng thì giúp.

Cám ơn chị Trang đã cho tôi cảm xúc thật.

Mong rằng ngôi nhà Phương Nam này luôn đủ rộng để “nuôi dưỡng” những con người luôn mong cầu hạnh phúc cho người - cho mình. Còn bạn thì sao đã thấy hấp dẫn chưa? Có muốn chung tay tạo ra hạnh phúc cho mình và cho người không nào.

*

Nhân dịp sinh nhật, Công ty CP Văn hóa Phương Nam xin cảm ơn sự hợp tác chặt chẽ và tin cậy từ các đối tác, sự ủng hộ của khách hàng, chúng tôi sẽ tiếp tục không ngừng đổi mới, hoàn thiện mình để tiếp tục trở thành thương hiệu đáng tin cậy và được nhiều người yêu mến.

Thay cho lời kết, Ban Biên Tập xin được trích dẫn một đoạn trong lời phát biểu của ông Nguyễn Hữu Hoạt - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Văn hóa Phương Nam:

Nhà Sách, chẳng phải bắt đầu từ Nhà hay sao? Vậy thì trước tiên, nó phải thực hiện nhiệm vụ tạo được sự tin cậy, thoải mái, an toàn cho khách. Với một cuốn sách hay, người đọc sẽ có nhu cầu dọc đi đọc lại nhiều lần. Và khi cần cuốn sách đó, họ sẽ nghĩ đến Phương Nam đầu tiên. Với chúng tôi, nhà sách phải thực sự là…

“NHÀ”

Hết.

Ban Biên Tập tổng hợp

*

Hành trình 39 năm nhìn lại - Nỗ lực và tiếp tục nỗ lực

[Infographic] Hành trình 39 năm: Nỗ lực, dấn thân, cống hiến

Câu chuyện về Thành phố sách Phương Nam: Wonderland của các Alice yêu sách

Phương Nam Book City – “Nhà” của nhiều người trẻ mê văn hóa

Xuân, Hạ, Thu, Đông: Bốn mùa Phương Nam tại Đường Sách TP. HCM

Đọc bài viết

Cafe sáng