Nối kết với chúng tôi

Phía sau trang sách

Một-designer tiết lộ 1001 vui buồn chuyện-làm-sách

Xuất bản sách là một bức tranh toàn cảnh vô cùng to lớn, mà ở bài viết này, mình xin chia sẻ với bạn ở những góc nhìn nhỏ hơn. Đó là câu chuyện hậu trường sau mỗi quyển sách, chuyện buồn vui chưa kể của Phuong Nam Book, những gì tụi mình đang làm một cách âm thầm nhưng dữ dội, nơi phía cuối văn phòng – tầng 1 của Nhà sách Phú Thọ ấy.

Published

on

Những ngày còn dùi mài kinh sử ở trường học thiết kế, mình khá thích lĩnh vực sách báo, tạp chí. Nhưng đến khi ra trường, đi làm, sở thích ấy cũng nguội lạnh dần bởi nỗi sợ mang tên “in-sai”. Làm thiết kế quảng cáo in sai một – hai cái poster, standee thì có thể in lại. Backdrop hoặc tờ rơi mà in sai thì có hơi phát hoảng một chút vì diện tích thì to hay số lượng lại nhiều. Đỡ hao tổn nhất có lẽ là thiết kế truyền thông online, đăng lên gỡ xuống mấy hồi, có sai cũng không đến nỗi bị đền tiền, trừ lương hay trường hợp xấu nhất là… xách ba lô lên và đi-khỏi-công-ty.

Mà chắc cũng vì sợ quá nên luật hấp dẫn lại bén duyên mình với Phương Nam – Nơi làm ra những quyển sách tuy nhỏ, nhưng lại là sản phẩm không chỉ được in với số lượng vài cái hay vài trăm như công việc lúc trước. Giờ đây, mình phải đối diện với áp lực in ấn lên đến hàng ngàn, hàng trăm ngàn, thậm chí… cả triệu bản in. Nơi chỉ cần chèn sai một cái mã, đời bạn có thể gắn chặt với kho vận và nhà in, cần mẫn ngồi dán mấy ngàn cái nhãn che đi mã cũ suốt cả tuần liền. Thiệt tình, “bút sa là… gà xối mỡ”!

Tuy sách gắn bó với mình từ bé đến lớn nhưng chưa khi nào mình nghiêm túc suy nghĩ về cách làm ra một quyển sách cả. Vì thế trong năm đầu tiên làm việc tại Phương Nam, gia tài lớn nhất mình có được chính là bức tranh toàn cảnh về một quá trình làm sách từ A đến Z vô cùng thú vị. Có thể nói đây là cơ hội quý giá để mình thâm nhập vào thị trường xuất bản tưởng chừng rất “điềm đạm” nhưng cũng không kém phần sôi nổi với những câu chuyện đời, chuyện nghề thăng trầm, khóc cười ra nước mắt như bao nghề khác vậy.

Mỗi quyển sách không chỉ là một đứa con tinh thần của tác giả, thai nghén trong suốt quá trình được viết thành hình, mà còn được thai nghén lần nữa bởi toàn bộ ekip những người làm sách. Ngày mà quyển sách được chào đời trên kệ, được cấp cái “giấy khai sinh” phát hành cả nước, rồi nằm trên tay bạn đọc, sống cùng bạn đọc, là cả một hành trình dài được xây nên bởi rất nhiều tình yêu và tâm sức.     

Phuong Nam Book có lẽ mọi người đã biết từ lâu, nhưng chuyện chúng mình làm sách thế nào, hoạt động ra sao, không phải lúc nào Phuong Nam Book cũng có cơ hội để bày tỏ. Vậy thì nhân dịp cuối năm, nhân những ngày thời tiết ở văn phòng lạnh hơn cả mùa đông này, mình cùng ngồi xuống, uống chén trà, nhâm nhi chút mứt rồi kể chuyện nhau nghe nha.

*

Phuong Nam Book chúng mình tự hào là công ty con của Công ty Cổ phần Văn hóa Phương Nam (PNC) và có người anh em to bự là Công ty Bán lẻ Phương Nam (PNR). Điều này khiến Phương Nam được biết đến không chỉ là hệ thống Nhà sách có mặt trên cả nước, mà Phương Nam còn được nuôi lớn bởi một “hạt nhân” bên trong, một đội ngũ riêng có khả năng làm ra những quyển sách made-in-Phương-Nam. Còn gì tuyệt vời hơn khi một quyển sách đến với chúng mình, sẽ được xuất bản với một quy trình khép kín từ khâu khai thác, biên tập, thiết kế, sản xuất,… đến khi nhập kho, vận chuyển và được trưng-bày-bán ở tất cả Nhà sách Phương Nam trên toàn quốc? Chính điều này đã tạo nên lợi thế và cũng là điểm khác biệt của Phuong Nam Book so với các đơn vị xuất bản, phát hành sách khác ở Việt Nam.

Xuất bản sách là một bức tranh toàn cảnh vô cùng to lớn, mà ở bài viết này, mình xin chia sẻ với bạn ở những góc nhìn nhỏ hơn. Đó là câu chuyện hậu trường sau mỗi quyển sách, chuyện buồn vui chưa kể của Phuong Nam Book, những gì tụi mình đang làm một cách âm thầm nhưng dữ dội, nơi phía cuối văn phòng – tầng 1 của Nhà sách Phú Thọ ấy. 

Công ty mình có 17 thành viên nếu tính luôn cả Ban Giám Đốc. Người đầu tiên mình giới thiệu sẽ là Trưởng ban Khai thác của Phuong Nam Book – Anh Dory mắt hí rất cute hột me. Anh thường là nơi khởi nguồn cho mọi cuộc “sanh nở” sau này, nên theo mình, nhiệm vụ của anh ở công ty khá là quan trọng. Hằng ngày, công việc của anh là… canh me, rình rập coi thị trường sách ngoài kia đang có gì, đang rùm beng vấn đề gì và dù không có gì, thì anh cũng phải đánh hơi, thu thập tin tức và đào bới thêm bản thảo mới. Hồi sau đem về thẩm định, cái nào được sếp gật đầu là anh mừng húm, đưa ngay vào kế hoạch xuất bản.

Mọi người nhìn dân làm sách đằm thắm thế thôi, chứ thị trường sách ngoài kia lại năng động, nhộn nhịp lắm đó nha, cũng có bảng xếp hạng top trending đàng hoàng. Bản thảo nào hay vừa vụt sáng là các nhà nhảy vào giành giựt, đấu thầu, mua bản quyền sách liền, chậm chân một chút là mất ngay cơ may tạo nên bom tấn mùa sách đó, đảm bảo buồn queo luôn. Anh Trưởng ban nhà mình bữa nào buồn thì biết liền, vì anh sẽ vắng bóng ở công ty. Anh bận lang thang bên ngoài gặp gỡ tác giả, dịch giả, hoặc các nhà xuất bản bàn chuyện làm ăn. Không biết lúc đó anh có tỉ tê kiểu (năn nỉ) ai có bản thảo nào mới để dành cho Phương Nam không hén? Mình thì hay bắt gặp anh ngồi mình ên nghiền ngẫm catalogue sách mới, lướt tới lướt lui, điểm chỉ những cái tựa hy-vọng-hot, rồi gõ gõ đánh giá, làm đề xuất gửi lên Ban Giám Đốc.

Vậy mới thấy, một quyển sách đến được với mình trước nhất phải là cái duyên, sau là cơ may và cũng là cơ hội. Có khi chỉ từ một buổi café nói chuyện hợp cạ; ờ, để dành cho nhau, làm cùng nhau quyển này nha. Hoặc có khi là một email chào mời hấp dẫn từ nhà xuất bản; một ý định viết lại cuộc đời của tác giả đã gắn bó với Phương Nam mấy chục năm; một bản thảo tiềm năng từ tác giả mới toanh, tin tưởng gửi gắm đến email của Ban Biên Tập. Hoặc một ý tưởng nhỏ xíu nào đó bật ra lúc brainstorm mà ekip thấy tâm đắc… thế là a-lê-hấp bắt tay vào tìm cha đẻ, má nuôi ngay để đặt gạch, hì hụi cùng nhau thực hiện dự án mới.

Bạn thấy đó, việc làm sách chỉ cần một cảm hứng đủ để khởi đầu, nhiều hơn nữa là sự tin tưởng, hỗ trợ, phối hợp, cùng gắng sức vì đứa con tinh thần chung. Sau khi làm tròn vai trò thẩm định, chọn bản thảo, quản lý tác quyền ở những bước đầu tiên, anh Trưởng ban khai thác sẽ trao truyền lại “viên ngọc thô” này cho các chị Biên tập để mài giũa, đánh bóng, mà Trưởng ban Biên tập chính là Chị Rùa tóc bím (đang ngồi sau lưng mình đây). 

Các bạn cũng biết là nhà văn thì máu nghệ sỹ cực kỳ lớn, lúc nào cao hứng sẽ viết tràn giang đại hải, ba bốn trang cho mỗi một ý, đọc vào có khi không hiểu gì luôn. Morasse (hay chính tả, ngữ pháp) thì khỏi phải bàn, cũng theo cảm hứng mà chấm, phẩy, xuống hàng, gạch đầu dòng,… tứ tung và lộn xộn. Thế nên, bên cạnh công việc biên tập lại câu chữ sao cho rõ ràng, mạch lạc, chuẩn tiếng Việt, các chị Biên tập còn phải kiểm chứng tính chính xác của các thông tin, là cầu nối trao đổi giữa các bên: Tác giả – Dịch giả – Phương Nam và Nhà xuất bản (NXB) để tìm được tiếng nói chung nhất. Chưa kể quyển nào nội dung hơi nhạy cảm, là chị Rùa và đồng đội phải nhảy vào, vận dụng tối đa công lực, khéo léo điều chỉnh, làm sao giữ được tinh thần nguyên tác mà vẫn đảm bảo phù hợp với văn hóa đọc của thị trường Việt và cuối cùng là nhận được cái gật đầu, đóng dấu bản in từ NXB. Thế mới thấy, câu chữ có sức mạnh ghê gớm mà những người cầm cân nảy mực đóng một vai trò hết sức quan trọng ha. Có lẽ do vậy mà phần lớn các chị Biên tập nhà mình vẫn còn… độc thân vui tính lắm, chắc vì “dành cả thanh xuân để đọc boon” (bản thảo sau khi dàn trang, sẽ được in ra giấy) nên không còn thời gian để “đọc” hay tìm hiểu ai khác nữa. Quả là một sự thiệt thòi lớn cho các anh nam nhi vì để lỡ các chị em có tâm hồn sâu sắc thế này!

Thế rồi, sau khi được “tút tát” nội dung bởi chị Rùa và các cộng sự, bản thảo sẽ tiếp tục chuyển sang bộ phận Dàn trang – Thiết kế (là tui đây) để chuẩn bị bước vào giai đoạn “nâng tầm nhan sắc”.

Hai con đường song song cùng lúc sẽ được tiến hành cho một bản thảo ở thời điểm này. Đầu tiên, bản Word sẽ được đổ dàn thành trang sách theo kích thước chuẩn đã tính toán để lợi giấy. Lúc này thì các chất liệu bên trong ruột sách (như text, hình ảnh,…) sẽ được Chị N – Đội trưởng đội Layout sắp xếp, xử lý bằng việc chọn lựa font – size chữ, style sách, chân – đầu trang, tựa hay đầu chương,… sao cho hài hòa với mắt nhìn của độc giả. Dàn trang xong thì xuất file và in thành bản giấy (gọi là boon 1), chuyển lại bộ phận Biên tập đọc kiểm tra, chỉnh sửa và tiếp tục lặp lại quy trình này cho đến boon thứ… n, một khi nội dung đã hoàn toàn chỉn chu và sạch lỗi.

Trong khi đó, đội thiết kế trông có vẻ điềm tĩnh hơn (bề ngoài) nhưng thật ra đang vắt giò lên cổ mà chạy (bề trong), để biến bản tóm tắt nội dung mà mình nhận được, thành một bìa sách sáng tạo, lung linh, chất nhất có thể!

Một bìa sách đẹp không chỉ nói lên tinh thần tác phẩm, thể hiện được phong cách của từng thể loại, mà còn phải phải ấn tượng, nổi bật, hút mắt khách hàng nhằm tăng sự tương tác và khả năng bán. Việc tính toán thiết kế về mặt hình ảnh không thôi chưa đủ, mà Bộ phận Thiết kế còn phải quan tâm về quy cách kỹ thuật trong sản xuất, in ấn, gia công, bảo quản thành phẩm trong lúc vận chuyển, trưng bày và quảng bá truyền thông. Sách nên làm bìa mềm hay bìa cứng? Khổ bao nhiêu thì được? Bìa có hiệu ứng ép kim, dập nổi, UV gì cho sang chảnh? Có tranh vẽ minh họa hay không? Bookmark hay Postcard tặng kèm? Combo, đóng hộp hay trưng bày ra sao? Quảng bá thế nào?… Tất cả đều sẽ được cân nhắc kỹ lưỡng cùng với việc ra ý tưởng, phác thảo và xây dựng concept ngay từ những bước đi đầu tiên, quả thật không phải là điều dễ dàng.

Đứa con từ lúc tượng hình chỉ vài option bìa, có thể lên đến hàng chục option mà vẫn chưa nhận được cái gật đầu từ sếp và ekip; chưa kể còn phải vượt qua cửa ải tác giả, dịch giả, chuẩn thông số kỹ thuật để khi ra đến nhà in sẽ không phải quay về. Mỗi lần chuyển in, mình hay đùa là làm mình giảm thọ cả chục tuổi. Vậy mà gắn bó với nghề cũng ngót nghét 3 năm rưỡi hơn, chắc mình cũng không còn tuổi để thọ nữa rồi.

Buổi nấu và chụp hình món ăn cho quyển sách Món cuốn xanh

Một khi đội Design và Layout hoàn thành được file cuối và chuyển qua Bộ phận Sản xuất cũng là lúc mình có thể ngừng nín thở, hít lấy hít để oxy, lấy đà chạy sang những bản thảo kế tiếp. Niềm vui của một người làm thiết kế chính là khi nhìn máy in chạy ro ro ra bản vẽ mà mình đã dành hết tâm huyết tạo nên. Quyển sách sẽ còn tiếp tục những công đoạn cuối cùng như cắt xén, đóng cuốn, gia công hiệu ứng, gói thành phẩm rồi cuối cùng là vận chuyển, nhập kho và đợi ngày phát hành để có thể chuyển phát đi khắp cả nước.

Những bản in đầu tiên của 30 món mứt ngon của người Việt

Trong toàn bộ quy trình này, cũng không thể không nhắc đến một nhân vật rất quan trọng, là người nắm trong tay giấy sinh-tử của một quyển sách, đó là bạn Hằng tóc ngắn ở bộ phận Giấy phép.

Từ khi sách chính thức đưa vào dây chuyền sản xuất, Hằng sẽ là người đăng ký thông tin về sách cho Nhà Xuất Bản (NXB), để lấy quyết định xuất bản, chứng nhận bản quyền của Phuong Nam Book đối với tựa sách này. Đồng thời, layout sẽ được gửi sang Thư viện Khoa học Tổng hợp để xin biên mục, đó là thông tin bạn sẽ thấy ở trang hai của sách, xác nhận quyển sách đã được lưu trữ một chỗ trong thư viện quốc gia. Khi Phòng Thiết kế ra boon và bìa cuối cùng, cũng phải qua tay Hằng gửi cho NXB ký duyệt, đồng ý đóng dấu lên đó để Nhà in được phép triển khai sản xuất. Sách in xong, một số lượng nhất định sẽ nộp lại cho NXB (hay còn gọi là nộp lưu chiểu) và Thư viện Khoa học Tổng hợp để đảm bảo việc in ấn đúng như những gì được cấp phép.

Sau tất cả, khi NXB hoàn thành việc kiểm tra, đối chiếu sách lưu chiểu, cuối cùng sẽ cấp cho Phuong Nam Book Quyết định phát hành quyển sách – cũng chính là “tờ giấy khai sinh” đáng mong đợi nhất của tất cả các bộ phận. Đến đây thì, a lê hấp, sách sẽ chính thức được lên kệ, không chỉ ở Nhà sách Phương Nam, mà còn ở tất cả kênh phát hành sách online – offline toàn quốc.

Trên đây là chuyện kể về các bộ phận chủ chốt của Phuong Nam Book, nhưng sẽ là thiết sót nếu không nhắc đến công sức thầm lặng của các chị Kế Toán, đội ngũ truyền thông – Marketing, bộ phận phát hành, kho vận,… và cả anh chị em Nhà sách – những người trực tiếp bày bán, đưa sách tiếp cận độc giả.

Có những câu chuyện hậu trường éo le, như khi tác giả giận dỗi vì NXB cắt bỏ nội dung quá nhiều; bản thảo đề cập vấn đề chính trị nhạy cảm không biết phải sửa làm sao; thiết kế như làm dâu trăm họ, có khi vật vã mấy tháng liền mà bìa vẫn chưa được duyệt; hay buồn teo người lúc phát hiện một lỗi morasse nào đó mà sách đã in rồi. Có những nỗi buồn không tên khi NXB bỗng dưng kéo nhau… đi du lịch, phải thêm tuần nữa về mới cấp được giấy phép; hay dịch giả… đi trốn cả thế giới, không biết ở đâu để gọi về thực thi hợp đồng. Còn nhiều, nhiều lắm, 1001 chuyện chưa kể mà Phuong Nam Book chúng mình phải đối diện và xử lý mỗi ngày, ấy thế mà từ sếp đến nhân viên, vẫn luôn tin vào những gì mình đang làm và chưa khi nào từ bỏ mọi sự cố gắng.

Phiên chợ sách cuối tuần những ngày cuối năm

Ở thời điểm ngoài đường đã rộn vang những ca khúc Giáng Sinh, văn phòng đã tràn ngập sắc xanh, đỏ và ánh đèn lấp lánh từ ngay cửa vào, Phuong Nam Book chúng mình cũng đã hoàn tất chuyển in những tựa sách cuối cùng của năm 2019 và bắt tay vào những dự án mới của năm 2020. Khi nhìn lại những tựa sách Phuong Nam Book đã làm trong năm, thi thoảng lòng mình vẫn dậy lên một niềm tự hào rất khẽ… Dù mình biết, những quyển sách ấy có thể không là những quyển sách xuất sắc nhất, hay những cái tựa bán chạy nhất,… nhưng sẽ luôn là quyển sách đúc kết từ sự tận tâm, say mê nhất với nghề, không chỉ riêng tác giả mà còn là đơn vị xuất bản sách chúng mình nữa.

Chuyện làm sách, thì là vui nhưng cũng không thiếu những trăn trở, ưu tư, những điều mà người làm sách vẫn chưa thể thực hiện được cho con đường này. Mình chỉ mong sao mỗi quyển sách của Phuong Nam Book, với đời sống riêng của nó, sẽ ghi dấu, sẽ gìn giữ và lan tỏa thật nhiều giá trị để ngày càng đến gần bạn đọc hơn nữa.

Để những con chữ không chỉ là tri thức, mà còn là món quà của thời gian, của văn hóa, của cảm xúc kết nối giữa người với người.

Để khi có mặt ở bất kỳ thành phố nào, mình vẫn luôn tìm đến Nhà sách Phương Nam như một thói quen ghé thăm nhà. Để cầm lên quyển sách nào đó của Phuong Nam Book, rồi bất giác mỉm cười, như chào một người bạn cũ đã lâu không gặp…

Hết.

Sài Gòn, những ngày cuối năm 2019.

Đặng Tú Khuyên, một-designer của Phuong Nam Book

Click to comment

Viết bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Phía sau trang sách

‘Nhìn lại cuộc sống đẹp biết bao’ để thấy những điều tử tế

Những câu chuyện kể mà hai ông bà mong muốn thể hiện là những lát cắt vô cùng ngẫu nhiên ở mọi khoảnh khắc đời sống. Là nguồn năng lượng tích cực, đó là câu chuyện của những người lạ mà ta có thể gặp ở bất cứ đâu trong đời sống hàng ngày.

Published

on

By

nhin lai cuoc song dep biet bao review

Thời đại bùng nổ của instagram đã mang đến nhiều điều mới mẻ mà từ trước đến nay ta chưa bao giờ thấy được. Tính giản tiện (một giao diện vô cùng dễ chịu) và ngắn gọn (nếu muốn tăng tương tác trong một thời đại ai ai cũng bận rộn) là hai yếu tố căn bản nhất định hình nên tính instagrammable. Những dòng thơ ngắn gọn của Rupi Kaur cùng các nét vẽ sketch line-art như minh chứng rõ nhất cho làn sóng này. Quả thật instagram có một sức mạnh kỳ lạ, nó cuốn hút người đọc không chỉ về mặt câu chữ, mà còn hình ảnh, âm thanh, hiệu ứng và sự lan tỏa. Không chỉ Rupi Kaur chọn đó là nơi những vầng thơ của mình xuất hiện, tài khoản drawings_for_my_grandchildren của ông Chan và bà Marina tính đến nay đã có hơn 412 ngàn người theo dõi, kéo theo đó là sự quan tâm của những kênh truyền thông lớn là cũng một đại diện như thế.

Cũng như Rupi Kaur dùng instagram như cách chia sẻ, phơi bày những cảm xúc cá nhân của mình; ông Chan và bà Marina với những bức họa do chính ông vẽ và bà đề từ đã khơi gợi một sự thân quen của phần đông những người theo dõi. Những ‘tác phẩm’ của hai ông bà có thể nói dễ làm người ta không thể không nhớ, khi đó là những trải nghiệm ai cũng trải qua, và là câu chuyện không của riêng ai. Trên nền của những bức tranh, bà Marina đã diễn đạt lại những suy tư về các đứa cháu của mình. Động cơ ban đầu hình thành nên ý tưởng ấy cũng xuất phát từ việc mong muốn bọn trẻ có thể hiểu được ông bà chúng từng như thế nào, và do đó, đây là một cuốn album kỷ niệm của thời đại mới, nơi những nét vẽ phơi bày tình yêu, còn tính lưu trữ cũng như cảm xúc đi suốt dài hạn.

Điều nổi bật nhất trong hàng loạt những tác phẩm của hai ông bà đó là tình yêu thương vô cùng sâu đậm dành cho những đứa cháu của mình. Như bà chia sẻ, mỗi khi bế chúng trên tay, những đứa bé ấy đều ngay lập tức trở thành con cái của chính bà – những nhân dáng nhỏ mà bà từng bế rất lâu trước đây; nên vì thế, Nhìn lại cuộc sống đẹp biết bao không chỉ là những gửi gắm của ông bà đến các đứa cháu, mà suy rộng ra hơn, đó còn là tình cảm thiêng liêng nói chung của các ông bố, bà mẹ trên thế gian này. Ở đó thông qua giấc mơ, những điều nhỏ nhặt đẹp đẽ… bà khắc họa lại hành trình trưởng thành nhanh và ngọt lịm của những đứa trẻ, từ Lua còn nằm nôi cho đến Arthur và Allan đã có thể tự mình đến trường.

Trong những trò làm nũng, chạy bộ, đá bóng, lái xe scooter cùng nhau, những đứa trẻ ấy trở thành đại diện của những phép màu. Đó có thể là những khoảnh khắc nhỏ chơi bóng với bố, là khi nô đùa vào lúc mùa hạ bên bể bơi của nhà bạn ông… những kỷ niệm đẹp và lung linh diệu kỳ.

Độc giả không cần tưởng tượng hay cố truy sâu, trong từng câu chữ hay nét phác họa của hai ông bà ta đều thấy được điều ngầm ý này một cách chan chứa tình thương và đầy hy vọng. Bà Marina trong một bức vẽ từng hoài nghi về vai trò của mình trong cuộc chạy tiếp sức giữa các thế hệ gia đình, nhưng rồi bà đúc kết lại, cây đuốc cầm trên nắm tay không phải là một vật chất, nó là ngọn lửa yêu thương muôn đời gìn giữ và sẽ truyền lại rất lâu về sau, giữa ông bà và các thế hệ của gia đình mình.

Quyển nhật ký của thời đổi mới

Việc lập ra tài khoản instagram ấy không chỉ dụng ý như tập album lưu giữ những kỷ niệm với con cháu mình, mà đó còn như một quyển nhật ký của thời đổi mới về những suy tư phản ánh ký ức một thời của họ.

Di cư đến Brazil vào năm 1981, hơn 30 năm sống xa Hàn Quốc nên tất cả những trăn trở của hai ông bà ta đều thấy được dấu ấn văn hóa phương Đông. Đó là những suy tư mang đậm tính thiền, về sự chuyển động, xoay chuyển của vòng thời gian; khi xuân đến cũng là xuân đang qua, hay thời gian đã đến trước khi ta kịp nhận ra. Trong nhân dáng của những suy nghĩ đậm tính nhân sinh ấy, những ký ức về người bố cho mình nằm lên người nhằm tránh cái rét mùa đông hay bài hát ru vào ngày Bố Mẹ gợi nhớ đến người mẹ của mình… Tất cả sâu sắc và đậm nét hơn mọi thứ trên đời.

Việc lập ra tài khoản instagram ấy không chỉ dụng ý như tập album lưu giữ những kỷ niệm với con cháu mình, mà đó còn như một quyển nhật ký của thời đổi mới về những suy tư phản ánh ký ức một thời của họ.

Những năm sống ở Hàn Quốc ấy còn là cảm giác mong muốn bé lại khi sống cuộc đời cùng những đứa cháu. Người ông mong nhớ Chiến dịch Ấm đỏ của Đôi quân Cứu tế vào mỗi mùa đông giúp đỡ người nghèo. Ông nhớ một thời vàng son khi mình lên đồ thật ngầu, hát vang nhạc pop để tìm yến oanh. Còn sâu sắc hơn là những ánh xạ của thế hệ này và thế hệ ông bà, của những cặp đôi thể hiện tình cảm trên những băng ghế, của nhóm BTS mà gợi nhớ họ về sự cuồng nhiệt với The Beattles một thời đã từng.

Song song những ký ức ấy, Brazil nơi hai ông bà gắn bó hơn 30 năm cũng hiện lên đầy sắc màu và sức sống. Đó là xứ sở của những con người bình dị, họ sống chan hòa và không thiệt hơn. Là nơi phong cảnh từ phía ngọn núi Jaraguá đang đứng sừng sững giữa một trận mây. Là nơi người ta yêu tỏi đến mức cho nó vào khi nấu cơm. Và cũng là nơi mọi người luôn giúp đỡ nhau, trong một thời khắc khi hai ông bà ngay cả một tiếng Bồ Đào Nha cũng không hề rõ; nhưng với đời sống chan hòa ấy, mọi sự đã đến và lớn dần lên trong trái tim của những con người tử tế.

Những câu chuyện kể mà hai ông bà mong muốn thể hiện là những lát cắt vô cùng ngẫu nhiên ở mọi khoảnh khắc đời sống. Là nguồn năng lượng tích cực, đó là câu chuyện của những người lạ mà ta có thể gặp ở bất cứ đâu trong đời sống hàng ngày. Là một bà cụ hoài nhớ tuổi trẻ trên chuyến tàu điện, là hai người lạ đầy vẻ lo toan, là người nghệ sĩ ngao du bossa nova, là người bán bắp và sự chan hòa không tính thiệt hơn, là những người nghèo nuôi chó như bạn tri kỉ hay cho mèo hoang ăn… Tất cả hiện lên trong từng nét vẽ của ông Chan là sự tử tế, lòng yêu thương và đúng như cuốn sách này mong muốn truyền tải, Nhìn lại cuộc sống thật đẹp biết bao.

Những câu chuyện kể mà hai ông bà mong muốn thể hiện là những lát cắt vô cùng ngẫu nhiên ở mọi khoảnh khắc đời sống.

Thế nhưng nó cũng thực tế và đầy cảm hứng với mối nghi ngại của đời sống hiện nay, với bụi mịn, ô nhiễm; với đô thị hóa và những khoảng trời sao đã bị chen lấn và thu nhỏ lại. Ở đó những con người liều lĩnh, đầy vô tâm đẩy tê giác Sudan đến lúc tuyệt diệt. Họ giam cá voi sát thủ làm vật giải trí, họ thấy từng đàn cá voi vào biển tự sát vì rác thải nhựa tràn ngập trong dạ dày chúng… Nhưng họ không biết rồi đến một ngày mình cũng sẽ giống những con vật đó, như Tilikum bị giam ở nơi hồ bơi, họ bị cách ly khỏi đời sống này, khi mùa xuân đến không thể đạp xe, mà còn ngược lại được khuyên ở nhà. Đó không chỉ là hiện thực đời sống, đó còn là những lo lắng cho thế hệ sau đầy bấp bênh và thiếu kết nối.

Với Nhìn lại cuộc sống đẹp biết bao, qua những nét vẽ của ông Chan và lời kể chuyện của bà Marina; những bài học về lòng biết ơn, về sự chia sẻ và lòng cảm thông, về vẻ đẹp của tự nhiên và việc tận hưởng mọi thứ xung quanh thay vì chỉ riêng nhìn về phía trước… đã hiện lên một cách rõ ràng và đầy sinh động. Đó tuy là lát cắt nhỏ của những khoảnh khắc đời thường, thế nhưng nó khiến người ta tốt hơn, cảm thấy hòa nhập hơn và trên hết là cái đẹp sẽ luôn lan tỏa.

Trong một bức ảnh mà bà muốn ông vẽ cho các cháu những chiếc cầu vồng tràn ngập hy vọng; nhưng không đâu xa, đây chính là hy vọng mới mà mỗi một người có thể tìm thấy. Đầy cảm xúc và truyền cảm hứng trong một thời đại của bận bịu, phớt lờ và thiếu kết nối.

Hết.

Chiêu Dương.

Đọc bài viết

Phía sau trang sách

Khi khoảng cách thế hệ khiến con đường “Về nhà với mẹ” thêm xa

Published

on

Trong những ngổn ngang mệt nhoài của cuộc đời, lắm lúc người ta chỉ mơ được về nhà với mẹ. Về để thấy mình luôn hoài bé nhỏ. Về để thấy mình luôn được yêu thương. Về để sống trong những bình yên dung dị suốt cả thời thơ ấu mà ngưỡng cửa trưởng thành đôi khi đã tàn nhẫn cướp mất đi. Nhà là một nơi chốn thiêng liêng dung chứa tất cả mọi thương yêu và sự che chở của cha mẹ. Cha mẹ nào cũng sẵn lòng chờ con. Đứa con nào cũng có thể trở về, dù thành công hay là thất bại. Thế nhưng với Green, một cô gái đang gặp phải những vấn đề khó khăn trong cuộc sống của mình, thì việc phải dọn về sống chung với mẹ - cùng với một cô bạn gái khác – lại là một quyết định không mấy dễ dàng, cho cả ba người…

Mâu thuẫn bắt đầu kể từ khi người mẹ nhận ra sự xuất hiện của Rain trong căn nhà mình. Sự xuất hiện đó đã làm bà lo lắng và bất an vô cùng.  Dù muốn dù không, bà đã không thể từ chối ngay từ đầu. Bà không quen với việc một người lạ nào đó cùng ăn, cùng ở, cùng sinh hoạt và cùng sống với bà trong căn nhà này. Nhưng vượt trên những nỗi lo đó, điều bà trăn trở nhất chính là mối quan hệ giữa Rain và Green. Cả hai cô gái này không đơn thuần chỉ là những người bạn. Họ yêu nhau. Liệu có một tình yêu thật sự tồn tại giữa hai người con gái?

Trên đời làm sao chấp nhận một tình yêu như vậy, người mẹ vẫn luôn nghĩ? Điều gì đã khiến cho con gái mình trở thành một đứa không bình thường? Green đã hơn ba mươi tuổi, lại là một người học rộng hiểu nhiều, thì lẽ ra Green phải hiểu điều gì đúng, điều gì không đúng chứ? Tại sao nó lại yêu con gái? Tại sao nó không chọn một cuộc sống bình thường như bao người? Tại sao nó cứ thích làm cho bà mẹ già này khổ tâm vì nó? Bà cứ nghĩ mãi, nghĩ mãi, nhưng vẫn không thay đổi được điều gì. Rồi cứ thế, những bất an ngủ ngầm mỗi lúc càng lớn hơn, nó vô tình tạo nên một hố sâu khoảng cách, đẩy ba con người ở hai thế hệ này đi xa hơn…

Mỗi ngày trôi đi, khi chăm sóc Jen trong viện dưỡng lão, bà đã không ngừng nghĩ về tương lai của mình và của đứa con gái ngu ngốc kia. Jen đã từng là một phụ nữ trẻ sống trong ánh hào quang lẫy lừng với một quá khứ đáng tự hào, nhưng bây giờ đây, lúc cái thân xác này đã trở nên già cỗi, Jen phải nương nhờ vào sự chăm sóc viện dưỡng lão, chỉ vì Jen không có gia đình, chỉ vì Jen không có người thân. Và mặc dù được xếp vào một viện dưỡng lão cao cấp với số tiền lớn đủ để tận hưởng một cuộc sống tiện nghi tuổi về già, Jen lại phải nhận lấy sự chăm sóc hững hờ từ những nhân viên điều dưỡng với một chế độ hà khắc vô cùng. Để rồi khi cảm thấy Jen là một gánh nặng, người ta đã tàn nhẫn chuyển bà sang một nơi khác, tồi tệ hơn, chỉ vì thể nào rồi bà cũng sẽ chết. Nhìn thấy những chuyện đau lòng đó, người mẹ không thể nào tránh khỏi xót xa. Jen một đời sống vì cộng đồng, để rồi những thời khắc cuối cùng lại trở nên thê thảm đến như vậy. Rồi còn mình, rồi còn đứa con gái của mình, cuộc sống sau này sẽ như thế nào đây, nếu như không có ai chăm sóc, người mẹ đã thầm nghĩ.

Càng nghĩ, bà càng lo nhiều hơn. Con người ta đang sống trong thời đại luôn cảm thấy sợ hãi về những ánh nhìn của người khác dành cho mình. Hàng xóm đã bắt đầu bàn tán ra vào về mối quan hệ giữa Green và Rain. Thời cuộc cũng đã lên tiếng khi trường của Green bắt đầu sa thải những giáo viên đồng tính mà không có lí do. Green mỗi ngày đều cố gắng đấu tranh để giành lại công bằng cho chính mình và cộng đồng LGBT, dẫu sự đấu tranh đó phải đánh đổi rất nhiều bằng máu và nước mắt. Những con người kia, ai cũng cho là mình đúng – dưới góc nhìn của mình, nhưng không ai thử một lần đặt mình vào vị trí của người khác để nhìn nhận ra vấn đề. Đúng, vấn đề là nằm ở đó.

Về mặt người mẹ, bà không ngừng đau khổ trước những trăn trở này. Bà luôn muốn Green trở về là một đứa con gái bình thường, lấy chồng, có con, sống một cuộc đời giống như những người khác, để không phải có một kết thúc buồn bã giống như Jen. Nhưng bà càng cố gắng hướng cuộc sống của Green theo mong muốn của bà, thì kết quả lại càng trở nên tệ hại. “Tại sao phải lấy chồng hay có con mới là lập gia đình? Mẹ, Rain là gia đình của con. Cô ấy không phải bạn bè. Suốt bảy năm qua bọn con đã sống như gia đình. Gia đình là cái gì? Không phải là chỗ dựa tinh thần, là người luôn ở cạnh mình sao? Tại sao như thế này được coi là gia đình, như thế kia lại không?” Mối quan hệ giữa hai mẹ con ngày càng tệ. Bà nhận ra bà đã thay đổi rất nhiều, bất mãn hơn, cộc cằn hơn khi nói chuyện với Green. Và Rain, cũng chính là một thứ đáng ghét nhất trong cuộc đời của bà. Những mâu thuẫn nối tiếp mâu thuẫn. Ba con người với những suy nghĩ và cách sống khác nhau đã không thể nào hàn gắn dù vẫn đang sống dưới một mái nhà, trong một bầu không khí…

Chỉ đến khi những giọt nước mắt rơi, và máu đã đổ xuống…

Mọi sự hi sinh nào cũng đều có ý nghĩa.

Điều gì là đúng và điều gì là không đúng theo cách nhìn của người đời, đến giờ phút này nó không còn quan trọng nữa. “Giá như mọi thứ lại quay trở về vị trí ban đầu. Giá như cuộc sống luôn suôn sẻ thuận lợi. Nhưng có lẽ đang đợi tôi phía trước sẽ là một cuộc sống luôn phải đấu tranh và chịu đựng không ngừng nghỉ. Thế nên điều tôi nghĩ bây giờ không phải là ngày mai xa xôi nữa. Mà là hiện tại tôi đang đối mặt. Tôi sẽ chỉ nghĩ về những chuyện đã xảy ra ngày hôm nay và cách mình đã thu xếp mọi chuyện suôn sẻ. Và tôi cũng tin rằng, mình chỉ có thể vượt qua những ngày mai dài đằng đẵng theo cách như vậy mà thôi.”

Những ngày tiếp theo đó, ngay cả bản thân người mẹ cũng không biết rằng rồi mọi chuyện sẽ đi về đâu, nhưng bà đã tin, việc cần làm ngay lúc này, chính là đối mặt với hiện tại. Đối mặt, chứ không phải là trốn chạy. Và khi người ta đã có đủ dũng khí để đối mặt, cũng giống như người ta đủ can đảm để chấp nhận một sự thật nào đó. Sự thật thì mãi luôn luôn là sự thật, dù nó có bị người ta thêu dệt bởi vài ba cái ý niệm dối trá nào để bao biện cho một lí do nào khác.

Đọc đến những trang cuối cùng của cuốn sách, tôi hiểu ra được sức mạnh của sự thấu hiểu lớn lao đến nhường nào. Người ta ghét nhau vì người ta không thấu hiểu nhau. Người ta hờn giận nhau cũng vì thế. Vậy điều quan trọng ở đây là gì? Là tại sao người ta lại không cùng ngồi lại và nói với nhau? Nhưng điều này đôi khi thật khó, bởi ai cũng có những suy nghĩ của riêng mình, ai cũng có một cái tôi thật cao và nhất quyết không chịu nhân nhượng trước bất kì lý lẽ nào chống đối lại mình. Bởi vì vậy mà mới nói, sức mạnh của sự thấu hiểu lớn lao đến nhường nào. Nó lớn đến nỗi, người ta cứ nghĩ là mình sẽ không bao giờ làm được.

Nếu như Green và Rain không dọn về sống cùng với mẹ, nếu như không có những mâu thuẫn, tranh cãi giận hờn giữa cả ba người, thì có lẽ những trăn trở trong lòng nhau vẫn luôn hoài tồn đọng. Có phải chăng, thứ có thể giải đáp những khúc mắc đó, chính là sự thấu hiểu yêu thương? Cuốn sách cũng từ đó khép lại, nhẹ nhàng và rất đỗi đời thường…

Được viết theo lời kể của nhân vật người mẹ, Về nhà với mẹ mở ra một góc nhìn mới về những suy nghĩ, nhận định và cách phản ứng với vấn đề của các bậc phụ huynh. Cha mẹ đôi khi có những suy nghĩ thật khác với con cái, và những suy nghĩ đó có thể đúng hoặc có thể sai, nhưng chung quy lại, tất cả những gì cha mẹ làm đều xuất phát từ yêu thương và mong muốn con mình được tốt đẹp. Cuốn sách như chiếc cầu nối hai khoảng cách thế hệ lại với nhau. Các bậc cha mẹ có cơ hội để hiểu rõ cuộc sống của con cái, còn con cái thì cảm thông và nhìn nhận được suy nghĩ của cha mẹ. Chỉ cần thấu hiểu nhau, thì giận hờn nào cũng sẽ được xóa bỏ.

Tác giả Kim Hye Jin đã rất khéo léo khi xây dựng một bối cảnh xã hội Hàn Quốc hiện đại với nhiều kiểu người, nhiều câu chuyện rất thật, để từ đó làm bật nổi lên những góc nhìn đa chiều với nhiều vấn đề nhức nhối âm thầm trong cuộc sống. Về nhà với mẹ không chỉ gợi lên những suy tư, nỗi niềm của một người mẹ trước cuộc sống bấp bênh của con gái mình, mà còn phản ánh cái nhìn khắt khe của xã hội dành cho cộng đồng LGBT và phơi bày tâm lý con người trước những khía cạnh đạo đức, giàu nghèo, tình người… Dù được viết bằng ngôn từ đơn giản thân thuộc, nhưng những câu văn của tác giả đều để lại trong lòng độc giả những triết lí sống vô cùng sâu sắc về những tư tưởng và nhân sinh quan mới mẻ, có thể thay đổi được quan niệm đã cũ của một con người.

Và khoảng cách thế hệ chỉ khiến con đường về nhà với mẹ thêm xa hơn, chứ không phải là không bao giờ tới…

Hết.

Lâm Lâm

Ảnh đầu bài: Nhã Nam


Bài viết chung chủ đề

Đọc bài viết

Phía sau trang sách

Tàn ngày để lại: Về một người đàn ông tự dối lòng

Published

on

Kazuo Ishiguro nói ông viết Tàn ngày để lại trong vòng 4 tuần, bằng cách đưa bản thân vào trạng thái mơ hồ nhưng tỉnh táo cao độ gọi là crash. Trạng thái kỳ dị ấy kết hợp cùng một giọng điệu trần thuật bậc thầy đã tạo ra một thiên tiểu thuyết vô tiền khoáng hậu về một người quản gia, mà rộng hơn, về một cách làm người.

Nếu tìm một người dẫn chuyện muốn đứng ngoài câu chuyện của mình, hòng nắm bắt những suy nghĩ chủ quan bằng giọng kể dường như khách quan ở ngôi thứ nhất, thì Stevens là lựa chọn không thể tốt hơn. Xuất phát từ điểm nhìn của một quản gia tận tụy hết mực, Stevens để cho câu chuyện đời mình rỉ rả chảy qua lỗ khóa thời gian chậm rãi nhưng kiệt lực. Thông qua đó, Stevens phong kín cảm xúc của mình đến độ nếu không thực tâm chú mục vào phía bên kia, – tức phía không được phơi ra trên bề mặt tiểu thuyết – ta không tài nào nhận ra được sự vỡ vụn trong tâm hồn ông.

Nội dung dưới đây tiết lộ nhiều tình tiết quan trọng của tác phẩm Tàn ngày để lại.

1. Khi những điều người ta muốn viết lại không nằm trên giấy

Như Márquez đã từng nói, người ta ai cũng có ba cuộc đời: công khai, riêng tư và bí mật cân bằng với nhau. Riêng với Stevens, công việc quản gia làm cho khía cạnh riêng tư và bí mật trở thành một đám mờ không hơn những bụi mây bên rìa cuộc sống.

Giả như có ai đó thử định nghĩa cuộc đời bằng những gì người ta đã làm thì Stevens còn lâu mới với tới được khung đó, bởi dẫu cho tất cả công việc của ông, sự tận tụy, chỉn chu, trung thành và ý thức “phẩm cách” nghề nghiệp của mình, Stevens chỉ đang dẫm vào bước chân người cha để rồi hóa thân thành cái bóng cho chủ nhân mình. Cuộc đời ông thực chất nằm ở phía âm tính, phía những việc dù muốn hay không, vẫn chưa làm được.

Mối tương quan kỳ quặc đó còn vận cả vào trong cuốn tiểu thuyết – hồi ký, khi cuộc đời Stevens thực chất nằm ở những câu chuyện không được kể. Thử chọn bất kỳ một thời điểm, một sự việc nào, người ta đều có thể tìm thấy dấu vết ngụy trang ẩn tàng. Nhìn vào cách mọi việc diễn ra, từ khởi hành cho tới kết thúc, sự bình thản, nghiêm trang luôn chực chờ đổ vỡ bởi giọng nhỏ nuối tiếc đi kèm. Cũng phải thôi, công bằng mà nói, khi con người đã đi đến bên kia sườn dốc, lẽ đương nhiên sẽ thôi thúc người ta trở ngược lại mà ngắm nhìn cảnh sắc mình đã lỡ bỏ qua chứ không phải những cảnh người ta đã thấy hàng bao lần. Hơn nữa, với một người sống qua nhiều đời chủ nhân, đi qua hai cuộc thế chiến thì mong muốn giấu mình lại càng trở nên mãnh liệt. Đứng trước đống hoang tàn sau chiến tranh, sở mục một thời vàng son đã trở thành dĩ vãng, người ta lại càng có cớ tô vẽ những điều tốt đẹp mà bỏ quên những khía cạnh khác. Câu hỏi lớn về “phẩm cách” tồn tại như một cách níu kéo cân bằng mong manh giữa một cuộc đời lý tưởng đang trên đà sụp đổ. Bởi nếu không bám vào đó, liệu cuộc đời Stevens sẽ còn ý nghĩa gì chăng? Điều đó giải thích tại sao cứ dăm trang sách, người ta lại bắt gặp nỗi tiếc nuối cá nhân xen vào giữa lòng đắc thắng với công việc chính là vì vậy.

Nhưng không phải toàn bức tranh đều mang màu xám. Cho đến cuối, Stevens ít ra cũng đã thành công giải thoát mình khỏi thế lưỡng nan cuộc đời.

Có ích gì khi người ta trăn trở quá nhiều rằng mình đã có thể hay chẳng thể làm gì để nắm giữ tiến trình cuộc đời mình? Hẳn nhiên nếu những người như quý vị và tôi ít nhất cũng gắng khiến phần công sức nhỏ bé của mình góp vào những gì thật sự chân chính và đáng giá, thì cũng đủ rồi. Và nếu có ai trong chúng ta sẵn sàng hy sinh nhiều điều trong đời để theo đòi những tâm nguyện ấy, thì hẳn nhiên chính bản thân việc ấy, bất chấp kết quả có ra sao, cũng đáng tự hào mãn nguyện rồi.

Thử đặt Stevens và cha ông lên cùng bàn cân, giữa một người mãn nguyện đầy tự hào với một người ra đi trong tiếc nuối, chừng đó đủ thấy sự giải thoát bản thân khỏi những trăn trở cuộc đời đem lại sức nặng đến dường nào. Dẫu sao thì con người cũng phải vượt thoát khỏi những hình bóng tinh thần để giữ mình hiện hữu với thế giới. Đó mới là cuộc sống.

2. Sức nặng trong lời tự thú của một người đàn ông

Nếu bỏ qua mớ lý thuyết “phẩm cách” ngoắc ngoéo đeo đuổi Stevens suốt công cuộc Tây tiến, vứt hết bộ cánh quản gia bám theo ông suốt ba mươi lăm năm cuộc đời để tập trung bóc tách sự thật ẩn sâu dưới những lớp tự thoại liên thiên, thì không khó để người ta nhận ra đâu là cốt lõi con người ông. Nói thẳng ra, là câu chuyện của Stevens với cô Kenton.

Cảnh trong phim Tàn ngày để lại (The Remains of the Day), ra mắt năm 1993.

Với tất cả sự lý tính làm nên con người Stevens, không thể mong đợi một chuyện tình kiểu mẫu của hai người bọn họ được. Khi nói chuyện tình kiểu mẫu, có nghĩa người ta muốn ám chỉ Cuốn theo chiều gió, Jane Eyre hay Cỏ chân ngỗng, cũng có nghĩa là những chuyện vẫn không thường xảy ra bất chấp việc chúng thường được trích dẫn. Thậm chí, Stevens còn không chủ định để lộ bất kỳ dấu hiệu nào cho bất cứ ai trong toàn tiểu thuyết. Sự thể Kenton phát hiện ra Stevens vẫn thường đọc những chuyện tình ướt át không đi khỏi khuôn khổ tình cờ. Để mà nói, những gì xảy đến giữa họ cũng u ám hệt như dãy hành lang phụ dành cho gia nhân phía sau Dinh Darlington, chỉ được nhìn nhận ở mặt lưng của cuốn hồi ký. Hai người không hẹn mà gặp cùng tham gia vào trò chơi tình ái chẳng mấy hấp dẫn khi một người phải cố sức thể hiện đồng thời giấu kín tình cảm của mình với người kia và ngược lại. Dễ hiểu trò đi dây này rồi sẽ kết thúc trong nước mắt. Nhưng nếu không có những giọt nước mắt muộn màng của cô Kenton, thì ắt hẳn Stevens sẽ mang theo tình cảm của mình xuống mồ. Khoảnh khắc ông thừa nhận tình yêu dành cho bà cũng là thời điểm trái tim ông vụn vỡ.

Thực vậy – có gì mà không thừa nhận điều này chứ? – vào giây phút ấy, tim tôi như tan vỡ.

Thực vậy – dẫu cho suốt chiều dài hơn ba trăm trang tiểu thuyết, không dưới ba mươi lần ông tự nói với mình hay với người khác, cách này hay cách khác, bằng giọng Anh mẫu mực không thể nghi ngờ tính chân thực trong câu chuyện ông kể, dù cho tất cả những thứ đó – chỉ duy nhất lần này Stevens dám can đảm thú nhận tình cảm của mình. Khi một người đàn ông bày tỏ tình cảm – công khai, riêng tư hay bí mật – nhất là thứ tình cảm được ủ chượp hơn ba mươi năm trong hầm giam “phẩm cách”, thì dường như chẳng còn gì để kể, để mà nói nữa. Thời gian sẽ dừng lại ngay lúc ấy để xúc cảm cuốn đi tất cả. Tuy vậy, không phải mọi thứ đều kết thúc. Mặc cho chuyến hành trình về miền Tây nước Anh đã đi đến điểm cuối, mặc cho cuốn hồi ký cá nhân sắp ngưng giọng, giờ đây cuộc đời thật của Stevens mới chỉ vừa bắt đầu. Cuộc đời ông chỉ vừa bước sang buổi tối. Và buổi tối mới là phần hay nhất trong ngày, là thời điểm thu vén ánh tàn sau ngày dài làm việc, khi trái tim mỏi mệt được chữa lành và an nghỉ.

3. Tàn ngày để lại

Suy cho cùng, đâu có thể quay ngược thời gian được nữa. Người ta không thể ngâm ngợi mãi những gì đã có thể xảy ra. Người ta cần phải nhận ra mình đang có một thứ cũng tốt gần bằng thế, thậm chí còn hơn thế, và biết cảm kích vì điều đó.

Đến một lúc nào đó trong đời, khi sự sai khác về không - thời gian chẳng thể cản nổi lời mời gọi ký ức, người ta sẽ lộn ngược cuộc đời mình lại mà suy nghĩ, ngâm ngợi về những chuyện đã và chẳng xảy ra. Công cuộc xét lại đó có thể xuất hiện dưới hình dạng một cuộc nổi loạn tuổi thiếu niên, trá hình bên trong khủng hoảng tiền – trung niên, mà cũng có thể đơn thuần như một cơn gió nhẹ tuổi xế chiều. Khi thời khắc đến, người ta không khỏi ngăn mình tiếc nuối đôi chút. Suy cho cùng, đó là cả một cuộc đời.

Lẽ tất yếu, người ta luôn tìm thấy hình ảnh đời thường nào đó cốt gán lên nó mớ ý nghĩa trôi qua trong khoảnh khắc quá khứ đã bỏ lại sau lưng. Rất nhiều lần Stevens thoát ly thực tại để đi tới công cuộc xét lại đó, và bất kỳ ai cũng dễ dàng làm được. Tất cả những gì người ta cần làm là đứng trước biển, nhưng tại sao lại là biển? Có lẽ bởi sự mênh mang vô bờ bến, cũng có thể sự uốn lượn tuần hoàn của những con sóng, hay sự bàng bạc của mặt nước khi tàn ngày, dù sao thì cảm giác không – thời gian trước biển mang độ siêu thực nhất định, dễ dàng châm ngòi cho quả pháo ký ức.

Stevens đã chọn cầu tàu ven biển để đóng gói cuộc đời. Tại sao không? Đứng trước biển, đám đông tản mác, rặng phi lao gió lộng, rồi một con tàu nơi đường chân trời, rồi thì chỉ còn có bản thân. Người ta sẽ không ngần ngại ban cho con tàu đó ý nghĩa cuộc đời, với vô số bờ biển nó đã đi qua, cuối cùng cập bến nơi người ta đang đứng đây. Luôn luôn là bến bờ tiếc nuối. Mấy ai trong đời chịu từ bỏ những trăn trở khi tàn ngày mà nhìn nhận lại rằng, bờ biển ta đang đứng chỉ là một trong vô vàn mẫu ngẫu nhiên mà tạo hóa dẫn lối mà kiếm tìm cái đẹp trong nó. Rất có thể Stevens đã kiếm tìm một hình ảnh như vậy để vin cuộc đời ông vào. Và có vô số Stevens khác đứng trên cầu tàu đón ánh tàn chiều hôm ấy.

*

Có những ý nghĩ chỉ hiện hữu trong tâm trí mà không thể diễn tả thành lời. Cũng có những lời không thể hiện hữu trong tưởng tượng. Tàn ngày để lại là một câu chuyện như thế, nó thúc ép ta phải trở đi trở lại giữa tâm trí và ngôn từ, hòng kiếm tìm một sự thật khả dĩ về cách sống, cách làm người.  

Hết.

3V

Ảnh đầu bài: A.N (Thanh Niên)

Đọc bài viết

Cafe sáng