Phía sau trang sách
Hoàng tử bé của tôi, tôi cuối cùng cũng đã gặp lại em
Tôi đã trở lại mặt đất. Không như người bạn đường của em, đã cùng chiếc máy bay đi lên thẳng những vì sao rồi. Người bạn đường đang mải miết tìm em. Em đã gặp chưa?
Tôi gặp lại em vào một buổi tối. Trên một chuyến xe bus, với thứ ánh sáng trắng từ bóng đèn đung đưa, khiến những chiếc bóng gãy khúc trên khoang xe hẹp bắt đầu nhảy múa, giữa tiếng rì rầm và ánh đèn đủ màu nhòe nhoẹt như vệt mưa trên khung cửa kính. Tôi có cảm giác đang ở trên khoang lái chiếc máy bay của Exupéry du hành qua sa mạc. Để rồi gặp nạn, rớt xuống và gặp em.
Tôi đọc câu chuyện mà em có mặt ở đó. Quyển sách tuyệt đẹp, tôi chưa từng thấy quyển sách nào mê mẩn đến thế. Từ bức hình màu nước của tác giả in ở bìa, đến lớp giấy cứng vàng óng ở mặt trong. Đây là quyển sách dành riêng cho tôi.
Tôi không yêu em ở lần đầu tiên. Bạn giới thiệu, nói rằng là quyển sách luôn nghĩ đến cho câu hỏi “quyển sách yêu thích nhất là gì?” Tôi đọc, tôi thích văn phong người dịch, tôi thích không gian và chuyến phiêu lưu, tôi thích những lời thoại và sự mộng mơ. Tôi có cảm giác đã gặp em ở đâu đó, trước khi tôi ra đời. Tôi có cảm giác đã theo em đến từng tinh cầu, ngắm nghía em trong bộ đồ kỳ khôi, uống cùng em một giếng nước. Nhưng tôi không yêu em. Đời tôi nào có chỗ cho những lần đầu tiên.
Nhưng lần này, tôi đọc sách. Trên chuyến xe mà tôi tưởng đang đưa tôi đi giữa những vì sao, trong thời lượng ít ỏi nhưng vẫn đủ đầy vì em chẳng dài dòng chi lắm. Tôi lật từng trang sách. Vẫn bầu trời đó, với những tinh tú không đổi là năm trăm triệu chuông ngân, giờ tôi đã có thể nhìn thấy giọt lệ. Giờ tôi đã nhận ra những điều đổi khác. Tôi không còn là cậu nhóc lơ ngơ với tâm hồn không tì vết, mắt tôi đã ánh nỗi đau rồi, từ hình khối được tạc nên từ vết đó, tôi mới nhìn rõ được em.
Tôi khóc. Khi em từ biệt đóa hồng. Đóa hồng của em.
Người ta bên nhau vì những sự không nhìn rõ, người ta xa nhau cũng vì những sự không nhìn rõ. Người ta giấu đi cảm xúc thật, tự tôn và ngại ngần sau lớp lá và những chiếc gai, làm tổn thương nhau vì những điều không đáng. Tôi không hiểu vì sao người ta lại khó để hiểu nhau đến vậy, để muôn đời nói những điều không thực lòng và chờ đợi để hy vọng rồi thất vọng. Sao chúng ta không nói thực điều chúng ta muốn? Em không bị cảm đâu, em chỉ muốn anh chăm sóc em. Em không sợ thú dữ, em chỉ muốn anh bảo vệ em. Vì đâu người ta xây nên những vẻ kiêu kỳ để giấu đi cái thực lòng bên trong?
Vì tâm hồn là một thứ mong manh, có phải không? Quá mong manh và dễ trầy xước lắm, để có thể phơi bày trước người khác. Người ta chỉ có thể cho thấy từng chút một, bằng hương thơm và tiếng ca hát và mong mỏi được nhận ra. Rằng niềm vui đó mới quan trọng, không phải là thứ kênh kiệu phô trương kia. Nhưng người ta lại thường để ý đến nỗi buồn nhiều hơn là niềm vui. Và cái phần mong manh nhỏ nhoi kia mãi không được phát hiện.
Mọi lẽ chia xa ở đời đều nằm ở lẽ ấy. Rồi em xa đóa hồng, và chờ đợi được giữ lại. Rồi đóa hồng buông tay, vì nghĩ em muốn đi. Đóa hồng không nhìn thấy tận phút cuối em còn nạo vét ngọn núi lửa, vì sợ làm hư hại cho nàng. Còn em không nghe thấy từng lời nàng nói, không hiểu cái sâu xa trong lời nàng buồn bã. Hình ảnh em bám lấy đàn chim di trú rồi bay đi, in vào tôi trong nhòe nhoẹt. Nó lấp lánh như một trận mưa sao, khoảnh khắc bi lụy ấy. Tôi chưa hiểu thế nào là chia xa ở lần gặp trước, nhưng lần này, tim tôi đã có sẹo rồi, em đừng lo lắng. Tôi tin mỗi vết ngang dọc đó sẽ khiến con tim trưởng thành và vững vàng hơn. Chỉ có chia xa, lẽ ở đời, mới giúp con người hiểu thấu những sự mà khi cạnh bên ta mù lòa không thấy.
Tôi yêu em từ giây phút đó. Khi em rời khỏi tinh cầu của mình và đi về chốn xa xôi.
Tôi không hiểu sao quyển sách này lại được đề tặng cho trẻ em, hay một người lớn đã từng là đứa trẻ. Vì em là một đứa trẻ? Những đứa trẻ sẽ tìm thấy gì nơi em ngoài sự cô đơn? Thế giới của em ngập đầy nỗi cô đơn. Vũ trụ vốn cô đơn, hoang mạc cô đơn, những tinh cầu của các người lớn chỉ có riêng mình họ, chui rúc trong ảo tưởng và bị cầm tù mãi mãi giữa một hạt bụi lơ lửng. Mọi thứ đều vô nghĩa, những ông vua với quyền năng vô nghĩa, những nhà toán học với phép tính vô nghĩa, những nhà địa lý với những ghi chép vô nghĩa, duy có bác thắp đèn là cao đẹp. Nhưng cái cao đẹp gắn với cái mệt nhọc, em muốn nói thế chăng? Hi sinh vì người là mệt nhọc, hi sinh vì đời là mệt nhọc. Như những phi công đã chết để mở các đường chuyển thư đi khắp châu Âu và châu Mỹ mà người bạn đường của em đã kể trong Bay đêm? Làm sao những đứa trẻ có thể hiểu thấu?
Hay em muốn kể cho những đứa trẻ rồi sẽ thành người lớn và sẽ tìm lại em, như tôi, để phát hiện ra khoảng không giữa hai con người, tôi và đứa trẻ từng là tôi, với chúng và đứa trẻ từng là chúng, đã trở nên vô tận. Và bằng cách nhận ra sự vời vợi ấy, là hiểu rằng tôi và chúng đã thật sự trưởng thành? Em muốn nói điều gì, Hoàng tử của tôi?
Vì những sự vô hình ấy, những sự đổi thay ấy tôi đã nhìn thấy rồi. Chúng đau đớn một cách dịu dàng. Những mối liên hệ trong đời, không nhìn thấy được đâu, nhưng có thật và biểu hiện ra đấy. Ta thuần hóa bạn ta và bạn ta thuần hóa ta. Bước chân của bạn sẽ khác những bước chân khác khi ta đợi chờ, êm ái như nhạc điệu, khiến lòng ta vui sướng. Ta vui cái vui của bạn, ta buồn cái buồn của bạn. Và khi chia tay, ta dứt đi một phần của mình và đặt vào cánh đồng lúa vàng, bất cứ lúc nào ta nhìn thấy là sẽ nhớ đến bạn. Vậy thì nỗi đau đớn cũng dịu dàng. Bạn đặt dấu ấn trong ta và không bao giờ biến mất. Sa mạc đẹp lắm, vì giữa khô cằn chết chóc đó, có giếng nước ngọt lành ta đã uống cùng bạn. Vì khi nhìn sa mạc ta sẽ nhớ đến giếng nước, ta quên đi cái nhọc nhằn để nhớ đến cái ngọt mát của tình thân. Ấy là khi ngay cả vũ trụ và sa mạc cũng trở nên đông đúc và không còn cô đơn.
Ấy là lúc chẳng có sự chia tay nào thật sự xảy đến. Và ta yên lòng đi tìm đóa hồng của ta.
Đóa hồng ấy, không đẹp hơn năm ngàn đóa hồng mọc sau bức tường, tỏa hương thơm hơn năm ngàn đóa hồng mọc sau bức tường. Nhưng đóa hồng không nói dối em, Hoàng tử ạ. Nàng là duy nhất. Chỉ có một đóa hồng duy nhất trên vũ trụ được chính tay em chăm bẵm, được lòng yêu em che chắn, được quyền làm em vui và làm em đau. Chỉ có một đóa hồng chờ đợi em. Mọi sự yêu thương trên đời là nằm ở đó, yêu thương người ta đã dành thời gian ở bên, dành tấm lòng để quan tâm chăm sóc, có tài sản nào quý giá để sẻ chia hơn là thời gian đâu. Và dù có chết, ta sẽ tìm về với đóa hồng của ta.
Xin lỗi, Hoàng tử. Tôi cũng lạc mất đóa hồng của tôi rồi. Tôi cũng đã chào nàng mà nương theo một cánh chim di trú bay đến tận xa xăm. Vẫn vì những lẽ thường tình ấy.
Nhưng cuộc đời này ngắn ngủi hơn nhiều, Hoàng tử ạ. Thân xác tôi không phải chỉ là một cái vỏ, thân xác tôi là chính tôi, và khi nằm lại là mái nhà tôi yên nghỉ. Tôi không đến từ một tinh cầu mà thuộc về đất mẹ, tôi không thể bay đi. Và thế giới này còn cô quạnh hơn gấp nhiều lần sa mạc đó, nơi những giếng nước đóng kín và ẩn khuất sau lớp tường đá và những câu thần chú. Khi tôi lớn lên, tôi cũng đã thành một kẻ ích kỷ chăm chăm uống cho riêng mình, tôi không sẻ chia và không cố tìm những giếng khác. Tôi chỉ ngồi và mong ngóng người ta sẽ đến, với bước chân êm ái như nhạc điệu, chia cho tôi chút bánh mì được làm bằng lúa mạch từ cánh đồng vàng óng, chia cho tôi chút nước lấy từ giếng của họ. Và biết đâu, một ngày may mắn, họ sẽ chỉ đường dẫn lối cho đóa hồng của tôi.
Tôi không có đủ dũng cảm để đi, và thế đấy, cái lẽ thường tình này sẽ giúp tôi chết rục nơi chốn này. Không cần phải là thứ dũng cảm của kẻ mở đường, như Rivière, nó lớn lao quá. Chỉ là thứ dũng cảm để không đắn đo, bận tâm, mà sống thỏa những tháng ngày ở xứ con người. Tôi không mong em tiếp cho tôi chút gì, từ lớp vỏ em để lại đã phai mất rồi, tôi chỉ mong được thêm một lần nhìn em bay về những tinh tú, một chút ngọt mát này, một chút lấp lánh này, một bờ cát trải dài còn in hình em trong võng mạc, một chút xuyến xao khi không biết là chuông ngân hay giọt lệ, là tôi có thể nhìn lại và thấy cái vô hình ấy, dẫn lối tôi đi.
Chuyến xe của tôi kết thúc. Tôi trở về với hiện thực và cuộc sống của tôi. Ra là thế, người ta còn giàu có thêm vì những nỗi khốn cùng. Câu nói của người bạn đường em đấy.
Tôi đã trở lại mặt đất. Không như người bạn đường của em, đã cùng chiếc máy bay đi lên thẳng những vì sao rồi. Người bạn đường đang mải miết tìm em. Em đã gặp chưa?
Hết.
Phương Nam
Tìm hiểu thêm về tác phẩm Hoàng tử bé
Phía sau trang sách
Giải mã hạnh phúc: Khám phá nguồn gốc của niềm vui và sự hài lòng
Liệu có bí mật nào cho hạnh phúc? Đây là câu hỏi đã xuất hiện từ hàng thập kỷ trước, và nhiều triết gia, lãnh tụ tôn giáo cũng như nhà khoa học đã đưa ra câu trả lời của riêng họ. Nhưng liệu có thể dùng khoa học để giải mã sự mưu cầu hạnh phúc được không?
Hãy cùng đến với “Giải mã hạnh phúc”. Đây là một giả thuyết được đưa ra bởi chuyên gia tâm lý Jonathan Haidt, cho rằng hạnh phúc đến từ những khao khát nội tâm và đồng thời cũng đến từ các yếu tố bên ngoài. Nói cách khác thì hạnh phúc vừa là “bẩm sinh”, vừa là “nuôi dưỡng”.
Cụ thể thì như vậy nghĩa là gì? Hãy cùng phân tích các thành phần tạo nên “Giải mã hạnh phúc”, cũng như cách ứng dụng chúng vào cuộc sống để tìm kiếm niềm vui và sự hài lòng.
Bẩm sinh
Yếu tố di truyền đóng một vai trò nhất định trong cảm nhận chung về hạnh phúc của chúng ta. Một số người sinh ra đã có cái nhìn lạc quan, trong khi những người khác có thể phải vật lộn với lo âu và trầm cảm. Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ là mặc dù di truyền có thể ảnh hưởng đến mức độ hạnh phúc cơ bản, nhưng chúng không phải là yếu tố quyết định duy nhất.
Nuôi dưỡng
Môi trường và trải nghiệm cũng định hình hạnh phúc, điều này bao gồm các mối quan hệ, công việc và thậm chí cả cộng đồng nơi chúng ta sống. Bằng cách tạo ra một môi trường hỗ trợ và trọn vẹn, chúng ta có thể nuôi dưỡng hạnh phúc lớn hơn trong cuộc sống.
Cân bằng giữa mong muốn và hoàn cảnh: “Giải mã hạnh phúc” cho rằng chúng ta có thể tìm thấy hạnh phúc bằng cách cân bằng giữa mong muốn bên trong và hoàn cảnh bên ngoài. Ví dụ, nếu bạn có mong muốn mạnh mẽ về an ninh tài chính, có thể bạn cần tìm một công việc mang đến nguồn thu nhập ổn định. Mặt khác, nếu bạn có niềm đam mê sâu sắc với sự sáng tạo, việc theo đuổi một sự nghiệp cho phép niềm đam mê đó phát triển có thể quan trọng hơn.
Vậy, làm cách nào để áp dụng “Giải mã hạnh phúc” vào thực tiễn? Dưới đây là một vài mẹo giúp bạn tìm thấy niềm vui và sự hài lòng trong cuộc sống:
1. Xác định các giá trị của bản thân: Hiểu được điều gì thực sự quan trọng với bạn có thể giúp định hướng các quyết định và tạo ra một cuộc sống viên mãn hơn.
2. Nuôi dưỡng các mối quan hệ: Mối quan hệ bền chặt với gia đình và bạn bè có thể mang lại tình yêu thương, sự hỗ trợ và cảm giác được thuộc về.
3. Theo đuổi đam mê: Tham gia vào các hoạt động và sở thích mang lại niềm vui có thể làm tăng cảm giác hạnh phúc và hài lòng.
4. Thực hành lòng biết ơn: Dành thời gian để trân trọng những điều tốt đẹp trong cuộc sống, dù nhỏ bé, có thể làm tăng cảm giác hạnh phúc tổng thể của bạn.
5. Cho đi: Giúp đỡ người khác có thể mang lại ý nghĩa và sự trọn vẹn cho cuộc sống của chúng ta.
Jonathan Haidt là một nhà tâm lý học và nhà tâm lý học xã hội, nổi tiếng với các công trình nghiên cứu về tâm lý học đạo đức và tâm lý học tư tưởng chính trị. Ông là giáo sư ngành Lãnh đạo Đạo đức tại Trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York, và đã xuất bản một số cuốn sách và nhiều bài báo nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học.
Các công trình của Haidt thường tập trung vào ý tưởng rằng niềm tin và giá trị đạo đức của chúng ta được hình thành bởi nhiều yếu tố, bao gồm văn hóa, sự nuôi dạy và kinh nghiệm cá nhân. Ông lập luận rằng đạo đức không chỉ là vấn đề lý trí mà còn bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và trực giác của chúng ta.
Một trong những đóng góp đáng chú ý nhất của Haidt cho lĩnh vực tâm lý học là mô hình “trực giác xã hội” về phán đoán đạo đức. Mô hình này cho rằng các phán đoán đạo đức thường dựa trên những đánh giá tự động, vô thức về các tình huống, thay vì lý luận có ý thức và có chủ ý. Công trình này thách thức quan điểm truyền thống cho rằng việc ra quyết định đạo đức là một quá trình hoàn toàn lý trí, và nhấn mạnh tầm quan trọng của cảm xúc và trực giác trong việc hình thành niềm tin đạo đức của chúng ta.
Nghiên cứu của Haidt cũng đã khám phá vai trò của đạo đức trong hệ tư tưởng chính trị, và ông đã chỉ ra rằng những người theo chủ nghĩa bảo thủ và tự do thường có nền tảng đạo đức khác nhau. Ví dụ, những người theo chủ nghĩa bảo thủ có xu hướng coi trọng các giá trị như lòng trung thành, quyền lực và sự thiêng liêng, trong khi những người theo chủ nghĩa tự do có xu hướng coi trọng sự công bằng và chăm sóc. Haidt lập luận rằng những khác biệt về đạo đức này đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình thái độ và hành vi chính trị.
Các công trình của Haidt đã được trích dẫn rộng rãi và nhận được nhiều giải thưởng, bao gồm Giải thưởng William James Fellow từ Hiệp hội Khoa học Tâm lý. Các cuốn sách của ông được ca ngợi vì dễ tiếp cận và chứa đựng những hiểu biết sâu sắc về tâm lý con người.
Nhìn chung, những đóng góp của Jonathan Haidt cho lĩnh vực tâm lý học đã làm sáng tỏ vai trò của đạo đức và cảm xúc trong việc định hình niềm tin và hành vi, đồng thời giúp mở rộng hiểu biết về sự phức tạp của tâm trí con người.
Tóm lại, “Giải mã hạnh phúc” nhắc nhở chúng ta rằng hạnh phúc là sự kết hợp của cả bẩm sinh và nuôi dưỡng. Bằng cách cân bằng những mong muốn bên trong với hoàn cảnh bên ngoài, chúng ta có thể tạo ra một cuộc sống viên mãn và vui vẻ hơn. Vậy nên, hãy thử kiểm chứng “Giải mã hạnh phúc” và xem liệu nó có khiến bạn hạnh phúc hơn không nhé!
Lam dịch từ MindfulMac
Phía sau trang sách
Trách nhiệm thuộc về ai khi thiên nhiên hoang dã trở thành “tội phạm”?
Gấu đen đột nhập nhà dân, cây cối bị tình nghi gây ra án mạng, con nai băng qua đường không đúng luật. Nếu thiên nhiên phạm luật thì ai sẽ là người chịu trách nhiệm?
Trong thế giới ngày càng đô thị hóa, ranh giới giữa lãnh địa con người và thiên nhiên hoang dã trở nên mong manh hơn bao giờ hết, dẫn đến những cuộc "chạm trán" dở khóc dở cười. Mary Roach đã khám phá thế giới kỳ thú nơi luật pháp - con người giao thoa, xung đột với bản năng tự nhiên trong Fuzz - Khi tự nhiên phạm luật.
Giải mã "tội ác" của thiên nhiên
Mary Roach mở đầu Fuzz bằng cách đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại khơi gợi vô số vấn đề phức tạp: Điều gì xảy ra khi thiên nhiên "phạm luật"? Không chỉ là những con thú lớn như gấu hay báo sư tử gây rắc rối ở vùng ngoại ô, danh sách "tội phạm tự nhiên" của Roach còn bao gồm cả những loài chim ăn trộm nông sản, những con khỉ tinh ranh ở Ấn Độ, những hạt đậu độc gây chết người hay thậm chí là những cái cây vô tri bị xem là mối nguy hiểm tiềm tàng.
Roach không ngồi yên trong phòng viết mà xông pha thực địa. Bà tham dự một khóa học về an toàn khi gặp thú dữ, theo chân các nhà khoa học điều tra hiện trường các vụ tấn công của động vật hoang dã, thậm chí nếm thử các loại thực vật bị xem là "có vấn đề".
Khi tìm hiểu về những con voi ở Bắc Bengal thích chè chén, say xỉn, bà cho biết voi uống thứ mà dân làng thường uống: haaria, loại rượu pha chế tại nhà được lên men và dự trữ với số lượng đủ để làm say một con voi. "Theo Sĩ quan Raj, có hai điều xảy ra khi voi say xỉn. Hầu hết chỉ lạc đàn và ngủ quên. Nhưng dường như mọi đàn đều có một kẻ say xỉn hung hăng, thường là con đầu đàn hoặc voi đực đang trong kỳ musth. Trên đời, dù bạn có muốn mạo hiểm thế nào chăng nữa thì cũng phải tránh xa một con voi đực say xỉn", Roach viết.
Trọng tâm của Fuzz không phải là việc kết tội thiên nhiên mà là nỗ lực giải mã những hành vi bị xem là "phạm luật" ấy dưới góc độ khoa học. Tác giả đưa độc giả đi sâu vào thế giới của sinh thái học hành vi, di truyền học bảo tồn, khoa học pháp y động thực vật và quản lý động vật hoang dã.
Cụ thể như việc tìm hiểu các nghiên cứu tập tính nhằm hiểu rõ hơn về cách động vật di chuyển, kiếm ăn, và phản ứng với sự hiện diện của con người, từ đó xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn, như thiết kế hàng rào chống gấu, tạo hành lang di chuyển an toàn cho động vật hoang dã...
Con người nằm ở đâu trong "tội ác" này?
Một trong những thông điệp ngầm nhưng mạnh mẽ xuyên suốt Fuzz là sự tự vấn về vai trò của con người trong các cuộc xung đột với thiên nhiên. Mary Roach đặt câu hỏi: Liệu việc phá hủy môi trường tự nhiên, thay đổi cảnh quan, để thức ăn ngoài trời, vứt rác không đúng cách đã vô tình "mời gọi" động vật hoang dã vào những tình huống rắc rối?
Theo tìm hiểu của Roach, một con gấu vào khu dân cư tìm thức ăn không phải vì nó "xấu tính". Mà có thể vì nguồn thức ăn tự nhiên của nó bị suy giảm hoặc vì thùng rác của con người quá hấp dẫn, dễ tiếp cận. Bà không đổ lỗi cực đoan nhưng chỉ ra nhiều "tội ác" của thiên nhiên thực chất là hậu quả trực tiếp hoặc gián tiếp từ hành động của con người.
Cuốn sách cũng nhắc đến những tình huống tiến thoái lưỡng nan về đạo đức, thực tiễn trong việc quản lý xung đột. Từ những người ủng hộ biện pháp cứng rắn để bảo vệ tài sản và tính mạng con người, đến những nhà bảo tồn nỗ lực tìm kiếm giải pháp nhân đạo hơn, tác giả để độc giả tự suy ngẫm về sự phức tạp của việc tìm kiếm điểm cân bằng. Làm thế nào để vừa bảo vệ lợi ích của con người, vừa tôn trọng quyền sống và không gian sinh tồn của các loài khác?
Theo Nguyệt Dạ | ZNews
Phía sau trang sách
Nếu từng khóc khi xem phim “Mưu cầu hạnh phúc”, thì đây là cuốn sách bạn nên đọc
Trong bộ phim Mưu Cầu Hạnh Phúc (The Pursuit of Happyness) ra mắt vào năm 2006 của đạo diễn Gabriele Muccino, diễn viên Will Smith vào vai Chris Gardner - một người cha đơn thân thất nghiệp, vô gia cư, phải vật lộn giữa cuộc sống bấp bênh, những đêm ngủ ở nhà ga, và giấc mơ đổi đời từ một chương trình thực tập không lương. Đó là một hành trình đầy khổ đau, nước mắt, nhưng cũng là bản hùng ca của lòng kiên cường và khát khao vươn lên.
Cùng năm 2006, chuyên gia tâm lý học Jonathan Haidt cho ra đời Giải Mã Hạnh Phúc, một công trình kết nối những minh triết cổ đại với khoa học hiện đại để trả lời câu hỏi muôn thuở: Hạnh phúc là gì, và làm sao để có được nó?
Khi đặt nhân vật Chris Gardner bên cạnh các giả thuyết về hạnh phúc của Haidt, ta nhận ra: Có những chân lý không bị mài mòn bởi thời gian hay hoàn cảnh, chẳng hạn như việc hạnh phúc không đến từ việc trốn tránh khổ đau, mà từ cách ta bước xuyên qua nó.
"Con voi" và "người cưỡi voi": Cảm xúc và lý trí trong hành trình sinh tồn
Tác giả Jonathan Haidt dùng hình ảnh “con voi và người cưỡi voi” để ví von mối quan hệ giữa cảm xúc (con voi) và lý trí (người cưỡi). Trong phim, Chris Gardner nhiều lần bị cảm xúc dồn vào chân tường: Khi bị đuổi khỏi nhà, khi mất chỗ ngủ, khi con trai hỏi “Chúng ta có nhà không?”. Nhưng chính trong những khoảnh khắc ấy, “người cưỡi voi” - lý trí, bản lĩnh, lòng tin của Chris - vẫn kiên định dẫn đường.
Anh không để cảm xúc giận dữ, tuyệt vọng kiểm soát mình. Anh chọn hành động, kiên trì học hỏi, giữ vững phẩm giá ngay cả khi lau dọn toilet công cộng để có thêm chút tiền. Dù cảm xúc có lúc muốn gục ngã, anh vẫn tiếp tục hành động có lý trí, không để cơn tuyệt vọng làm tê liệt mình. Những lúc phải ngủ ở ga tàu với con trai, Chris vẫn giữ lòng tự trọng và tiếp tục cố gắng, giống như một người cưỡi đang cố gắng điều khiển một con voi đầy hoảng loạn.
Điều kiện ngoại cảnh và “ngưỡng hạnh phúc”
Sách Giải Mã Hạnh Phúc chỉ ra rằng con người có “mức độ hạnh phúc” nhất định. Ta có thể vui hoặc buồn nhất thời vì sự kiện bên ngoài, nhưng sau đó sẽ quay về mức hạnh phúc trung bình của mình. Thế nhưng, Haidt cũng lưu ý rằng có những yếu tố bên ngoài ảnh hưởng lâu dài đến hạnh phúc: nghèo đói, cô lập, hoặc bị sỉ nhục kéo dài.
Chris Gardner trải qua gần như tất cả những điều này, nhưng thay vì cam chịu, anh đã cố gắng tìm nhiều cách khác nhau để xoay chuyển số phận của bản thân, dẫu có những lúc rơi vào cảnh nghèo túng đến mức chỉ còn vỏn vẹn 30 đô la trong ví. Vì đã nỗ lực tự mình thay đổi hoàn cảnh nên khi thành công đến, anh không chỉ nhận được phần thưởng vật chất mà kèm theo đó còn là cảm giác xứng đáng, sự gắn kết với con trai, và lòng tự tôn được củng cố.
Ý nghĩa và mục đích sống: Cội nguồn của hạnh phúc bền vững
Haidt cho rằng hạnh phúc bền vững không đến từ việc theo đuổi khoái lạc (pleasure), mà đến từ việc sống có mục tiêu, có giá trị. Chris Gardner không chỉ muốn giàu mà hơn thế nữa, anh muốn trở thành một người cha xứng đáng, một con người có giá trị. Tình yêu dành cho con trai là kim chỉ nam dẫn lối, khiến anh không bỏ cuộc dù bị cả thế giới quay lưng.
Điều này khớp với một câu nói của triết gia Friedrich Nietzsche: "Nếu bạn có một lý do đủ lớn để sống, bạn có thể chịu đựng hầu hết mọi nỗi đau." (He who has a why to live for can bear almost any how).
Hạnh phúc không phải đích đến, mà là hành trình
Cuối phim, khi Chris được nhận vào làm chính thức, anh rưng rưng cố không bật khóc giữa đám đông, chạy vội đến nhà trẻ của con trai và ôm lấy con. Đó không chỉ là giây phút hạnh phúc đơn thuần, mà còn là sự giải phóng sau bao tháng ngày chịu đựng và không từ bỏ. Từ một nhân viên chào bán thiết bị y tế, cuộc đời Chris đã thay đổi. Đó là minh chứng cho giả thuyết cuối cùng của Haidt: “Hạnh phúc không phải là thứ mà bạn có thể tìm thấy, có được hoặc đạt được một cách trực tiếp. Bạn phải có được các điều kiện phù hợp và sau đó chờ đợi. Một số điều kiện đó nằm trong bạn, chẳng hạn như sự gắn kết thống nhất giữa các phần và cấp độ trong tính cách của bạn. Các điều kiện khác yêu cầu mối quan hệ với những thứ bên ngoài bạn: giống như cây cối cần mặt trời, nước và đất tốt để phát triển, con người cũng cần tình yêu, công việc và sự kết nối với một điều gì đó lớn lao hơn.”
Mưu Cầu Hạnh Phúc không kể lại con đường đạt đến thành công của một người đàn ông, mà đã khắc họa lại lòng kiên trì bền bỉ và ý chí quyết tâm vượt lên số phận. Giải Mã Hạnh Phúc không dạy ta cách để luôn hạnh phúc, mà cho ta công cụ để hiểu hạnh phúc thật sự là gì. Một bên là nhân vật trong phim, một bên là những giả thuyết được đúc kết từ hàng ngàn năm trí tuệ của nhân loại, giao nhau tại điểm giữa: sự gắn kết với cuộc sống, niềm tin vào một điều tốt đẹp và cao cả hơn chính bản thân mình.
Lam