KOMOaudio

Tháng Giêng tuyết tan – Trích “Niên lịch miền gió cát”

Chia sẻ niềm hân hoan cũng như nỗi trăn trở của một kẻ không thể sống thiếu thiên nhiên.

Published

on

Trích từ: Niên lịch miền gió cát

Tác giả: Aldo Leopold

Đơn vị giữ bản quyền: Phương Nam Book

Tái bản: tháng 6.2020

Lời tựa

Trong cuộc sống, những gì thuộc về tự nhiên có thể không cần thiết với người này, nhưng lại hoàn toàn thiết yếu cho sự tồn tại của người khác. Những tiểu luận này chia sẻ niềm hân hoan cũng như nỗi trăn trở của một kẻ không thể sống thiếu thiên nhiên.

Như gió và hoàng hôn, chúng ta luôn coi những gì hoang dã là nghiễm nhiên có được trong tay, cho đến ngày công cuộc phát triển dẹp bỏ chúng đi. Giờ đây, chúng ta phải đối diện với câu hỏi rằng liệu một mức sống “ngày càng cao” có đáng để đánh đổi những điều tự do và hoang dã hay không. Với nhóm thiểu số chúng tôi, cơ hội ngắm nhìn một đàn ngỗng còn quan trọng hơn xem ti-vi, và việc tìm thấy một bông hoa đồng nội là một quyền lợi không thể chối cãi như quyền tự do ngôn luận vậy.

Những thứ hoang dã này, tôi công nhận, chứa đựng rất ít giá trị con người cho tới khi máy móc cơ giới đảm bảo cho chúng ta bữa ăn sáng thịnh soạn, và cho tới khi khoa học bóc tách mổ xẻ câu chuyện về nguồn gốc cũng như cách sống của chúng.

Mâu thuẫn giữa hai phe đa số và thiểu số vì thế tóm gọn lại trong câu hỏi về mức độ. Nhóm thiểu số chúng tôi nhận thấy một quy luật: giá trị nhận lại đang ngày càng giảm, còn nhóm đối kháng với chúng tôi thì không.

Chúng ta luôn phải học cách liệu cơm gắp mắm. Những bài viết được gộp thành ba phần này là nỗ lực thực hiện điều đó của tôi.

Phần I kể về những gì gia đình tôi thấy và làm trong những buổi cuối tuần đi trốn khỏi thế giới hiện đại ngột ngạt bủa vây, khi chúng tôi lánh tới “túp lều”. Tại trang trại trên miền gió cát này ở Wisconsin, mới đầu là một nơi xập xệ bị xã hội quên lãng, chúng tôi đã cố gắng gầy dựng lại, với xẻng và cưa, những gì chúng tôi đã đánh mất ở các nơi khác. Chính tại nơi đây chúng tôi tìm kiếm, đến giờ vẫn tìm, nguồn lương thực từ Chúa trời.

Những bài viết này được sắp xếp theo tháng thành một “Niên lịch Miền gió cát”.

Phần II, “Những phác họa đó đây”, hồi tưởng lại những trải nghiệm trong đời đã khiến tôi dần dần nhận ra một cách chua xót rằng xã hội của chúng ta đang ngày càng đi lệch quỹ đạo. Những hành trình trải rộng khắp châu lục qua bốn mươi năm này đại diện cho các vấn đề nằm cùng dưới một cái nhãn mang tên bảo tồn.

Phần III, “Buổi yến tiệc”, bày biện theo trình tự lô-gích một vài ý tưởng mà nhóm thiểu số chúng tôi dùng để minh chứng cho ý kiến bất đồng của mình. Chỉ có những người đọc với sự đồng cảm sâu sắc mới muốn thử thách mình bằng những câu hỏi triết lý ở phần III. Tôi nghĩ rằng những bài viết trong phần này sẽ gợi dẫn cho chúng ta cách để đưa xã hội quay trở về quỹ đạo.

Việc bảo tồn đang không đi đến đâu vì nó không ăn nhập gì với khái niệm của chúng ta về đất đai từ thời ông tổ Abraham. Chúng ta lạm dụng đất đai vì chúng ta coi nó như một thứ của cải thuộc về mình. Chỉ khi nào chúng ta nhìn nhận đất đai như một phần cộng đồng chúng ta thuộc về, khi đó chúng ta mới có thể bắt đầu sử dụng nó một cách yêu thương trân trọng. Sẽ không có cách nào khác để đất đai tiếp tục chịu đựng ảnh hưởng của xã hội cơ giới hóa, hay để chúng ta tiếp tục gặt hái những mùa màng bội thu và giá trị văn hóa từ đất đai.

Việc coi đất đai như một tổ hợp cộng đồng là một khái niệm cơ bản trong sinh thái học, nhưng việc coi đất đai như một thứ để yêu thương trân trọng lại là phần mở rộng của đạo đức. Sự thật rằng đất đai hàm ẩn các giá trị văn hóa là một sự thật lâu đời, nhưng gần đây hầu như đã rơi vào quên lãng.

Các tiểu luận sau đây sẽ cố gắng khơi lại ba suy niệm trên.

Cách hiểu như vậy về đất và người hẳn nhiên phụ thuộc rất nhiều vào lớp lang trải nghiệm và định kiến cá nhân. Nhưng dẫu cho sự thật nằm ở đâu thì ta cũng nhận thấy một điều hiển nhiên, rằng xã hội ngày càng “phồn vinh” của chúng ta giờ đây chẳng khác gì một kẻ mắc bệnh tưởng, ám ảnh về sức khỏe kinh tế của mình đến độ hoàn toàn mất đi khả năng đề kháng. Cả thế giới phát cuồng lên sản xuất bồn tắm hàng loạt đến độ chúng ta mất đi thế cân bằng để sản xuất, hay thậm chí là để tắt vòi nước. Giờ đây, không có điều gì đáng tuyên dương hơn là một chút khinh thường gờn gợn với những núi vật chất ngồn ngộn này.

Có lẽ sự thay đổi trong hệ giá trị đó có thể đạt được nếu chúng ta nhìn nhận lại những gì phi tự nhiên, đã thuần hóa và trói buộc qua lăng kính của những gì tự nhiên, hoang dã và tự do.

*

PHẦN I – NIÊN LỊCH MIỀN GIÓ CÁT

Tháng Giêng tuyết tan

Hàng năm, sau những cơn bão tuyết giữa kỳ đông chí, sẽ có một buổi tối mà khắp đất trời tí tách vang lên tiếng những giọt tuyết tan chảy khi vạn vật chuyển mình rã đông. Thời khắc này không chỉ làm xao động tâm hồn các giống loài đang say ngủ, mà còn đánh động cả những loài đã ngủ vùi trong suốt mùa đông. Con chồn hôi ngủ đông, lúc này đang cuộn tròn sâu bên trong ổ, duỗi mình và bước ra thăm thú sục sạo thế giới ẩm ướt bên ngoài, kéo lê cái bụng trên lớp tuyết. Dấu vết mà nó để lại sẽ đánh dấu một trong những mốc sự kiện sớm nhất trong cái chu kỳ của khởi nguồn và kết thúc mà chúng ta vẫn gọi là một năm.

Vết chân con chồn ít khi thể hiện một mối bận tâm đến những diễn biến đời thường hiếm gặp trong các mùa khác; nó cứ băng băng chạy thẳng qua miền đồng quê, như thể chủ nhân của con đường tự tạo này đã buông dây cương cỗ xe của mình và để cho nó cứ thế bám đuôi một vì tinh tú. Tôi lần theo dấu chân con chồn, lòng không khỏi tò mò muốn luận ra suy tư cũng như tập tính ăn uống của con vật, hay cả đích đến nếu có trong đầu nó.

*

Các tháng trong năm, từ tháng Giêng đến tháng Sáu, là một chuỗi tịnh tiến theo cấp số nhân của vô vàn những điều cám dỗ lòng người. Vào tháng Giêng, ta có thể lần theo vết chân loài chồn hôi, hay tìm kiếm bầy chim bạc má, hay quan sát xem lũ hươu đang nhấm nháp những nhánh thông non nào, hay lùng xem những cái tổ chuột xạ hương mới đắp. Trong những cuộc thăm thú tháng Giêng lãng đãng và dung dị như sương tuyết, dàn trải như cái lạnh cuối đông, chỉ thỉnh thoảng thì tâm trí ta mới xao nhãng và sa đà vào việc khác. Thời gian dư dả cho phép ta không chỉ mục sở thị loài nào đã làm những gì, mà còn ngẫm ngợi về lý do đằng sau của chúng.

*

Một con chuột đồng, giật mình khi nghe tiếng chân tôi bước lại gần, phóng ngang qua vệt đường ướt nước mà con chồn hôi để lại. Tại sao nó lại hiện hữu ngay giữa ban ngày như thế? Có lẽ nó đang lấy làm phiền lòng vì mùa tuyết tan. Hôm nay, mê lộ mà nó đã dày công gặm nhấm tạo lối trong đám cỏ bết chôn vùi dưới tuyết không còn là những đường hầm bí mật nữa, mà chỉ còn là những tuyến đường lộ thiên phơi bày ra cho thiên hạ soi mói chế nhạo. Quả thực, ánh nắng sưởi ấm của mặt trời đã giễu cợt nơi trú thân căn bản trong hệ thống sinh hoạt loài chuột!

Con chuột đồng như một công dân thức thời hiểu rằng cỏ mọc sẽ giúp nó tích trữ những bó rơm làm đường, và tuyết rơi sẽ tạo điều kiện cho nó dùng từng bó rơm đó để xây nên những đường hầm: một trật tự cung – cầu và vận chuyển hết sức chặt chẽ.

Với con chuột, tuyết rơi đồng nghĩa với việc được giải thoát khỏi nhu cầu sinh tồn và nỗi sợ thường trực.

*

Một con diều hâu chân xù đang từ trên trời sà xuống phía cánh đồng trước mặt. Lúc thì nó dừng lại, có lúc lại chao liệng như một con bói cá, rồi bổ nhào xuống đồng cỏ ngập nước như một trái bom phủ lông. Nó không bay lên sau đó nữa, nên tôi dám chắc rằng nó đã bắt được mồi, và giờ thì đang xé thịt một kỹ sư chuột đồng nào đó không đủ kiên nhẫn để đợi trời tối trước khi mò ra xem xét những chỗ sập lở trong cái thế giới ngăn nắp mà mình tạo ra.

Con diều hâu không màng gì đến chuyện tại sao cỏ lại mọc, nhưng nó nhận thức rõ rệt rằng tuyết tan sẽ giúp cho diều hâu có thể tiếp tục bắt chuột. Và nó đã bay xuống đây từ Bắc cực lạnh giá với hy vọng sẽ gặp đúng mùa tuyết tan, vì tuyết tan đối với loài diều hâu đồng nghĩa với việc được giải thoát khỏi nhu cầu sinh tồn và nỗi sợ thường trực.

*

Vết chân con chồn dẫn vào trong khu rừng, cắt ngang một trảng rừng thưa nơi những con thỏ đã kịp để lại vết chân của mình cùng những vệt nước tiểu lấm tấm hồng trên nền tuyết trắng. Những mầm cây sồi mới nhú chào đón mùa tuyết tan bằng những chồi non vừa tẽ vỏ. Các búi lông thỏ rơi vãi đánh dấu những cuộc tranh giành mở màn giữa mấy con đực rạo rực men tình. Đi sâu hơn nữa, tôi tìm thấy một vũng máu nhỏ, viền xung quanh là vòng cung sải cánh của loài cú. Với con đực xấu số này, mùa tuyết tan mang lại sự tự do ham muốn, nhưng đồng thời cũng khiến con vật liều mạng quên đi nỗi sợ bản năng. Và con cú đã nhắc nhở nó rằng mùa xuân về không đồng nghĩa với việc ta được phép lơ là bất cẩn.

*

Con chồn vẫn tiếp tục để lại những vết chân, dường như tâm trí nó lúc này không dành cho việc kiếm tìm thức ăn, mà cũng chẳng màng đến những chuyện hỉ nộ ái ố của các bên hàng xóm. Tôi băn khoăn trong đầu nó đang suy nghĩ điều gì; cái gì đã đưa chân nó ra khỏi ổ? Liệu có phải anh chàng cũng đang kéo lê cái bụng bự trên nền tuyết bùn nhão nhoét để tìm nơi thỏa chí yêu đương? Sau cùng thì vết chân đi vào trong một đám cành củi trôi dạt và không thấy trở ra. Tôi lắng tai nghe tiếng những giọt nước chảy tong tỏng qua những thân củi, và tôi đồ rằng con chồn hẳn cũng nghe thấy. Tôi quay bước về nhà, lòng vẫn miên man tự hỏi.

-Còn tiếp-

Tác phẩm được trích đăng với sự đồng ý của Phương Nam Book.

Click to comment

Viết bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

KOMOaudio

Niên lịch miền gió cát: Tôi không muốn tồn tại, tôi muốn sống

Published

on

“Việc coi đất đai như một tổ hợp cộng đồng là một khái niệm cơ bản trong sinh thái học, nhưng việc coi đất đai như một thứ để yêu thương, trân trọng lại là một phần mở rộng của đạo đức.

Sự thật rằng đất đai hàm ẩn các giá trị văn hóa là một sự thật lâu đời nhưng gần đây đã rơi vào quên lãng”.

Từ thời cổ đại, nhà triết học Hy Lạp Protagore (thế kỉ V trước công nguyên) đưa ra tuyên bố nổi tiếng: “Con người là thước đo của mọi thứ”. Trong Sáng thế, loài người được ban cho quyền “thống trị” cá dưới nước và chim trên trời cùng mọi sinh vật di chuyển trên mặt đất. Đó là chưa kể đến vô số những hình thức biểu đạt khác đồng thuận với quan điểm lấy con người làm trung tâm - hơn lấy sinh thái làm trung tâm. Vậy thật sự điều đó có đúng hay không? Tôi nghĩ rằng chúng ta cần xem xét lại các mối quan hệ về sự cân bằng giữa tự nhiên với tự nhiên và tự nhiên với con người. Niên lịch miền gió cát là một cuốn sách hé lộ phần nào câu trả lời, và cũng là một cuốn sách nên đọc với những bạn quan tâm đến môi trường.

Miền gió cát: Một vùng đất tuyệt đẹp

Niên lịch miền gió cát lấy bối cảnh tại trang trại miền gió cát ở Wisconsin, đó là thế giới bình yên nhất mà con người ta có thể “Về quê nuôi cá và trồng thêm rau”. Tác phẩm được chia làm ba phần chính, phần I: Niên lịch miền gió cát những bài viết được sắp xếp theo thứ tự mười hai tháng trong năm. Từ tháng giêng tuyết tan, tháng tư mùa nước nổi, hoa cải báo xuân đến tháng tám cánh đồng xanh cỏ, tháng chín bản hợp xướng của rừng cây bụi, tháng mười hai những rặng thông tuyết và con chim bạc má mang số hiệu 65290. Thời gian nơi hạt gió cát là một chuỗi tịnh tiến của vô vàn những điều cám dỗ lòng người. Những cuộc thăm thú lãng đãng, dung dị của những ngày tuyết tan, dấu chân chồn, chim bạc má, diều hâu và cả những con chuột đồng.

Phần II: Những phác họa đó đây đi qua những đầm lầy, những lát cắt qua từng năm tháng cùng với sự thật mà người ta bắt đầu ngộ ra về mối quan hệ giữ tự nhiên với tự nhiên, tự nhiên và con người.

Phần III: Buổi yến tiệc những câu hỏi để nhìn lại về hướng đi của bảo tồn của con người liệu có đúng đắn. Tôi đã thắc mắc tại sao tên cuốn sách là vậy, cho đến khi đọc, tôi mới tỏ ra nhiều điều. Thật sự, mọi thứ trên đời đều có nguyên do và ý nghĩa của nó nếu các bạn muốn biết thì cuốn sách luôn chờ bạn khám phá.

Thế giới ở “Niên lịch miền gió cát” sinh động, chân thực như trong những chương trình “Thế giới động vật”, “Thế giới đó đây”, với những góc máy khuất, người đọc thỏa sức khám phá thiên nhiên hoang dã cùng những suy tư mà tác giả muốn chúng ta cùng ngẫm và trả lời.

Tự nhiên luôn có những cân bằng kỳ diệu

Có những tác động làm tự nhiên không còn tự nhiên nữa. “Nếu như bầy hươu sống trong nỗi kinh sợ bầy sói, thì những ngọn núi luôn sống trong nỗi khiếp đảm bầy hươu”. Con người dùng cái mác bảo tồn để bảo vệ loài này nhưng vô tình đẩy một loài khác đến bên bờ vực tuyệt chủng. “Và cũng vì thế mà chúng ta chỉ còn trơ lại các thung lũng cát và tương lai con người cứ trôi ra biển lớn theo những dòng sông cuộn chảy”. Ẩn trong hoang dã là sự cứu rỗi cho thế giới. Có lẽ đó cũng là ý nghĩa ẩn trong tiếng tru của loài sói mà núi non đã biết từ lâu nhưng người đời thì đến giờ vẫn chưa thông hiểu.

Lạm dụng việc nhân giống thú săn sẽ khiến pháp luật lên tiếng quản lí đầu vào. Việc thắt chặt quản lí thú săn sẽ làm giảm giá trị của chúng như những chiến lợi phẩm, vì giờ đây việc săn bắn chúng đã mất đi tính hoang dã nguyên sơ. Để bảo vệ con cá hồi người ta phải tiêu diệt những con diệc hay chim hồng tước… người đánh cá sẽ không cảm thấy mất mát gì trong việc đánh đổi giữa sinh mạng loài này và loài khác nhưng sự đánh đổi này lại khiến các nhà điểu học cắn móng tay điên loạn.

“Điều gì xảy ra với loài thú săn mồi khi chúng ta biến một loài thú bị săn thành một thứ lâm sản để thu hoạch? Liệu chúng ta cần các biện pháp dành cho ngoại lai? Làm cách nào để bên quản lí thiên nhiên có thể phục hồi các giống loài đang dần tiêu biến như loài gà gô, vốn đã tuyệt chủng do săn bắn?” Vô vàn những câu hỏi vì sao con người cần trả lời.

Con người thực sự muốn gì?

“Nền văn hóa thượng cổ thường gắn liền với thiên nhiên hoang dã. Do đó, loài bò rừng không chỉ là nguồn thức ăn cho người thổ dân châu Mỹ, mà còn là nguồn cảm hứng cho kiến trúc, trang phục, ngôn ngữ, nghệ thuật và tín ngưỡng của họ”.

Con người ta đâu phải lúc nào cũng quay về quá khứ được? Thời gian không bao giờ quay đầu, có chống lại nó thì nó vẫn đẩy chúng ta đi về phía trước. Đôi khi để học được một bài học chúng ta phải trả một cái giá rất đắt. Chính vì vậy, sự tiếc nuối là một điều cần thiết xảy ra với con người, chúng ta không bao giờ có thể quay ngược thời gian, cũng không biết tương lai sẽ mang đến điều gì? Những cuộc hành hương về đầm lầy, những loài chim đặc biệt chỉ xuất hiện ở hạt Miền Gió Cát bởi tự nhiên nơi đây dung chứa chúng.

Con người sinh ra không phải để đối đầu với tạo hóa, chúng ta không có răng nanh, không có móng vuốt vũ khí, chúng ta có là tư duy. Khoa học hiện đại đơm hoa kết trái và cuộc sống của con người ngày càng nhẹ nhàng hơn. Trong Sapiens: Lược sử loài người, Yuval Noah Harari đã viết: “Chúng ta đã tiến lên từ những chiếc xuồng đi sông, đến thuyền có mái chèo, đến tàu hơi nước, đến tàu con thoi - nhưng ai biết chúng ta sẽ đi tới đâu. Chúng ta mạnh mẽ hơn bao giờ hết, nhưng gần như không biết làm gì với sức mạnh đó. Tệ hơn nữa, con người dường như vô trách nhiệm hơn bao giờ hết.” Chúng ta gây nên sự hủy hoại thảm khốc cho các loài động vật, thảm thực vật và cả hệ sinh thái, chúng ta tìm kiếm cho mình cảm giác thoải mái, thư thái và tận dụng sự hiện đại nhưng chưa bao giờ thấy hài lòng. Chúng ta kiếm tìm thiên nhiên vì nó cho ta niềm vui sướng, chúng ta nghe đến “cách hành xử trong thiên nhiên”, chúng ta răn dạy giới trẻ, chúng ta in những khái niệm để treo tường, đóng đinh… mỗi người đều đang tái hiện một kịch bản thấm nhuần chất liệu đời sống hằng ngày

Hãy để một thân cây mọc lên

Ở thung lũng Genova có một bài hát “Trên mặt đất rễ cây đâm sâu, cùng sống với ngọn gió, cùng hạt giống vượt qua mùa đông, cùng chim chóc ca vang mùa xuân…”  dù sở hữu bao nhiêu quyền năng, bao nhiêu năng lực, có hiện đại, vĩ đại ra sao thì con người không thể sống và tồn tại trong thế giới không có đất, cây cối và các loài vật khác được. Con người chúng ta đang sống vì điều gì? Con người chúng ta đang chống lại điều gì? Kẻ thù lớn nhất của chúng ta là ai? Những núi rác, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, sự tận diệt của tự nhiên, một trái đất hoang tàn. Những lưỡi cưa cắt ngang thân gỗ sồi qua từng năm cùng biến động của sàn chứng khoán mà tôi tin rằng “Giả như cây gỗ sồi có nghe thấy tiếng đổ rầm của sàn chứng khoán thì những thớ gỗ cũng chẳng mảy may rung động”.

Dù muốn hay không, con người chúng ta buộc phải thừa nhận rằng, thời gian trôi qua, ai cũng sẽ lớn lên và già đi, sẽ có một ngày chúng ta tạm biệt thế giới, bỏ lại tất cả ở phía sau và biến mất mãi mãi, nhưng chính cái chết làm chúng ta biết sợ, làm chúng ta trân quý hiện tại và yêu thương cuộc sống này hơn. Vòng sinh tử của tạo hóa sẽ chẳng bỏ qua ai, cái gì cả, và tự nhiên cũng sẽ như vậy. Chúng ta thỉnh thoảng vẫn nghe đâu đó loài này tuyệt chủng, loài kia được đưa vào sách đỏ… và nghe nó như một điều lúc đầu thật khó tin nhưng sau cũng dần thấy bình thường. Nếu chúng ta không biết quý trọng tài nguyên, yêu thương mẹ thiên nhiên hơn thì đến một ngày sẽ chẳng còn trái đất để sống nữa.

Kết.

Trong những câu chuyện cổ tích, đến cuối cùng chúng ta vẫn thường nghe “Và từ đó họ sống hạnh phúc mãi về sau…”, con người chúng ta dù giàu sang hay nghèo khó thế nào thì cuối cùng điều chúng ta mong muốn vẫn là một cuộc sống hạnh phúc. Trái đất đã được thống nhất thành một khối duy nhất về sinh thái và lịch sử, nhân loại cũng tận hưởng sự tiện nghi và giàu sang chỉ có trong chuyện cổ tích nhưng liệu chúng ta có đang hạnh phúc? Thế nào mới là hạnh phúc? Hạnh phúc do đâu mà có? Liệu chúng ta có đang sống hạnh phúc hơn tổ tiên của mình ngày trước? Tự nhiên có những quy ước của nó, mọi vật cũng đều có một giới hạn, khi con người vượt qua những giới hạn đó thì sẽ phải trả giá cho hành động của mình. Làm mẹ thiên nhiên nổi giận, hậu quả con người nhận lại chưa bao giờ là dễ chịu.

Hết.

Hoàng Anh

Đọc bài viết

KOMOaudio

Mùa xuân vắng lặng: Cái giá khi vi phạm thỏa ước giữa con người và thiên nhiên

“Chúng ta tưởng mình đủ khôn ngoan để tận hưởng những lợi ích của thỏa ước hiện đại mà không phải trả giá.”

Published

on

Năm Covid thứ hai.

Tình hình thế giới vẫn thật hỗn loạn. Việt Nam trải qua một năm sóng gió với sức mạnh kiên cường đang rộn ràng náo nức cho một niên lịch mới, một mùa xuân mới thì Covid lại xuất hiện, một điều chẳng ai mong muốn - theo nghĩa đen và nghĩa bóng - mùa xuân đến một cách vắng lặng hơn bình thường.

Dù cái sự vắng lặng của mùa xuân nó chẳng ăn nhập gì với sự vắng lặng cuốn sách muốn đề cập, tôi một lần nữa mang Mùa xuân vắng lặng ra đọc.

*

“Một sự yên lặng lạ kỳ. Những chú chim đã bay đi đâu mất?”

Nếu Túp lều bác Tom của Harriet Beecher Stowe là phát súng cho phong trào đấu tranh vì nô lệ thì Mùa xuân vắng lặng của Rachel Carson chính là hồi chuông báo động đỏ cho vấn đề môi trường khi con người bước vào thiên niên kỉ hiện đại. Theo dòng thời gian thì đến ngày nay, Mùa xuân vắng lặng vẫn còn nguyên giá trị với những con người hay quốc gia đang loay hoay với vấn đề môi trường. Cuốn sách là câu trả lời cho câu hỏi “điều gì đã làm cho không ít những thị trấn của Mỹ vắng sự rộn ràng của mùa xuân”, và cũng là hành trình tìm lại những giai điệu mùa xuân đã mất trên những mảnh đất này.

Một câu thần chú ma quỷ đã giáng xuống người dân ở một trang trại trên đất Mỹ, những căn bệnh không rõ nguyên nhân làm gia súc, gia cầm ốm dần rồi chết. Không khí chết chóc bao trùm khắp nơi. Táo sắp đến độ nở bông nhưng chẳng chú ong nào vo ve, hoa vẫn nở nhưng không được thụ phấn và chẳng có quả táo nào. Hai bên đường là thảm thực vật khô héo. Không phải phép thuật của bà phù thủy độc ác nào, chẳng phải câu thần chú nguy hiểm hay hành động “đánh ghen” tàn nhẫn nào mà chính con người đã “vô tình” gây ra tất cả. Chúng ta, dù muốn hay không phải công nhận một điều rằng, bàn tay con người tác động đến tự nhiên đã làm hệ sinh thái thay đổi rất nhiều.

Từ buổi bình minh, khi sự sống bắt đầu trên trái đất, loài người tồn tại trên tiểu hành tinh này đã đối mặt với nhiều vấn đề. Sau nạn đói, dịch bệnh và chiến tranh là những mối nguy hại lớn đối với con người. Thời hiện đại, con người phải đối mặt với vô vàn vấn đề khác: môi trường ô nhiễm, tài nguyên khan hiếm… Chúng ta dường như đã đặt bút ký vào một bản giao kèo với thiên nhiên ngay lúc chúng ta chào đời; nó chi phối cuộc đời chúng ta cho đến giây phút chúng ta lìa xa thế giới. Thời hiện đại, hầu hết các nền văn hóa đều tin rằng con người có vai trò trong bản kế hoạch vũ trụ lớn lao đó.

Con người từ bỏ ý nghĩa để đổi lấy quyền năng

Mọi thứ trong cuộc sống vận hành đều có nguyên tắc và liên kết nào đó với nhau. Thời đại công nghiệp ập đến, sự hiện đại và hóa chất len lỏi vào cuộc sống của con người. Giết một loài sâu bọ chúng ta chỉ cần phun thuốc trừ sâu một, hai lần; thế là chúng không còn gây hại đồng ruộng nữa. Con người không ngừng nghiên cứu, vươn đến cái hiện đại, giành lấy quyền năng tối cao về mình mà quên đi rằng, hệ sinh thái đa dạng cần có sự cân bằng.

Chúng ta thấy thật mất thời gian khi sử dụng các biện pháp thiên địch, khi dùng tay bắt sâu bọ trên đồng lúa, nhổ cỏ trên những cánh đồng bao la, chúng ta chỉ cần phun thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, và thế là chẳng còn sâu bọ cũng chẳng còn cỏ dại. Lợi ích trước mắt quá lớn, chúng ta vô tình bỏ quên lại nhiều điều. Những cây hoa dại, những loài sinh vật có lợi cho đất ngấm thuốc trừ sâu, chúng cũng mất đi. Hay cả nếu chúng không mất đi, ảnh hưởng của dư lượng thuốc trừ sâu trong các loại rau củ vẫn còn, chúng ta ăn, uống thực phẩm chế biến từ các loại rau củ đó mỗi ngày. Chúng ta cũng đánh mất luôn cơ hội được nhìn thấy những con chim hót, những chú bồ câu chao liệng hay những cây đinh lăng mọc dại hai bên đường.

—————

“Những hóa chất với các đặc tính lạ thường của nó được con người sử dụng cho các giống cây trồng và vật nuôi, biến thảm thực vật và động vật quanh đó trở thành lớp áo choàng của Medea, phủ độc lên mọi vật, những gì sống tiếp xúc với chúng.”

—————

Chúng ta làm mọi thứ, chúng ta mong muốn một cuộc sống hiện đại, tốt nhất cho bản thân và con cháu của mình, bản giao kèo hiện đại chúng ta ký từ lúc sinh ra đó, chúng ta chưa hề đọc hết; đa số chúng ta chỉ để ý cái lợi trước mắt chứ không suy nghĩ về lâu dài, cơ hội được thấy một đàn ngỗng trời bay liệng mất đi, thay vào đó, chúng ta nhìn đàn ngỗng bay qua màn hình ti vi trong các tư liệu cũ. Môi trường đang thật sự ô nhiễm, điều này xảy ra rành rành trước mắt chúng ta nhưng chúng ta hành động như thể mình còn rất nhiều thời gian và các biện pháp hữu hiệu. Làm sao để phục hồi lại những loài động vật đã tuyệt chủng, làm sao để cứu lấy môi trường với không khí đầy ô nhiễm và những lỗ thủng tầng ozone, làm sao để phục hồi những cánh rừng đã sa mạc hóa trở nên tươi tốt, làm sao để duy trì đa dạng sinh học?

Khi chúng ta nhận ra mình đang lao đến bờ vực nhanh thế nào, chúng ta chẳng thể dựa vào Thần Chết che chắn cho mình; có kiếp sau vẫn không thể thay đổi hiện tại của đà sống xuống dốc, phản ứng tự nhiên sẽ là hy vọng ai đó đạp phanh và làm chúng ta đi chậm lại. Những nếu chúng ta đạp phanh, nền kinh tế có dấu hiệu sụp đổ, cùng với đó là xã hội của chúng ta.

Cái giá phải trả khi vi phạm thỏa ước hiện đại

Từ xưa đến nay, vô số nhà tư tưởng, nhà tiên tri và người dân đã định nghĩa hạnh phúc, chứ không phải bản thân cuộc sống, mới là điều tuyệt vời nhất. Cuộc mưu cầu hạnh phúc sinh hóa cũng là nguyên nhân gây ra tội ác trên thế giới. Cơ thể con người không phải là bất khả xâm phạm; chúng ta bị tác động bởi những hóa chất độc hại từ môi trường. Tác hại của thuốc trừ sâu con người chưa thể thống kê được hết, thiệt hại lên thảm thực vật, những dòng sông, thế giới côn trùng… mức thiệt hại về môi trường thật sự đáng sợ.

Môi trường sống bị thu hẹp. Cuộc chiến của sự sống chống lại ung thư bắt đầu cách đây từ rất lâu đến nỗi nguồn gốc của chúng mất dần theo thời gian. Chúng ta không biết, không còn nhớ rõ nguồn cơn của ung thư nhưng chắc hẳn nó đã bắt đầu từ môi trường tự nhiên. Một trong những loại thuốc diệt sinh vật gây hại dẫn đến ung thư sớm nhất là arsenic, sodium, arsenite…

Chúng ta hay những người lớn tuyên tuyền, ra rả về việc phải bảo vệ môi trường, chúng ta bảo vệ môi trường vì ai? Vì con cháu, vì thế hệ sau của chúng ta, nhưng thực sự có phải như vậy không hay chỉ để thỏa mãn cho cuộc sống hiện đại, nhu cầu tiện nghi, tiện lợi.

Sau khi đọc xong Mùa xuân vắng lặng, cảm giác của tôi (và tôi chắc rằng ai đọc xong cuốn sách cũng sẽ thấy thế) là nỗi sợ. Tôi cảm thấy sợ phải hít thở vì không biết trong không khí có bao nhiêu hóa chất độc hại, tôi sợ khi ăn những con cá, những loại rau củ nhiễm hóa chất, tàn dư của thuốc trừ sâu dù qua nhiều lần cày sới, bừa bới vẫn còn trong đất.

Ngày nay, chúng ta nghe tin về những loài động vật, những loài thực vật đang dần tuyệt chủng, có những loài đã biến mất mãi mãi khỏi cuộc sống của chúng ta. Tôi đã đọc một cuốn sách khác về môi trường mang tên Niên lịch miền gió cát, nó cho tôi những giấc mơ và mong muốn nhìn thấy hình ảnh của những đàn thú đông đúc, những điều tự do hoang dã. Lựa chọn trong cuộc sống của mỗi người là khác nhau, có thể những gì thuộc về tự nhiên không cần thiết với người này nhưng lại hoàn toàn cần thiết với người kia. Chúng ta đối mặt với câu hỏi rằng, liệu “một mức sống ngày càng cao” có đang để đánh đổi điều tự do hoang dại hay không?

Kết.

Ngày xưa chúng ta thường hay nghe rằng con người chinh phục thiên nhiên, làm chủ thiên nhiên; nhưng thời gian gần đây chẳng còn nghe những câu như vậy nữa, chúng ta nghe và hiểu rằng con người phải sống hòa hợp với thiên nhiên. Những điều kì diệu mà thiên nhiên có đang dần mất đi. Thiên nhiên vốn đa dạng, côn trùng có nhiều loài kẻ thù, không chỉ từ vi khuẩn và còn từ nhiều loài côn trùng khác, ý tưởng dùng côn trùng kiềm hãm côn trùng cũng đã xuất hiện từ thời đồ đá. Nền khoa học ban sơ đã trang bị vũ khí hiện đại để chống lại những thế lực mà con người hiện đại lo sợ. Liệu một cuộc sống hiện đại, tiện nghi có đáng để đánh đổi với cuộc sống hòa hợp với thiên nhiên hay không? Liệu những quả táo với dư lượng thuốc trừ sâu có đáng để đánh đổi một bầy chim sẻ đậu trên cây để hót hay không? Liệu nếu tiếp tục với đà hiện đại, homo deus sẽ đi đến đâu? Mùa xuân đến bao giờ sẽ thôi vắng lặng? Câu trả lời này mỗi bạn đọc hãy tự có câu trả lời cho riêng mình.

Để cây cối bên hồ chỉ còn lá rụng
Và chẳng còn nghe tiếng hót của chim.

(Keats)

Hết.

Hoàng Anh

Đọc bài viết

Book trailer

Hôm nay mẹ có vui không? – Bởi hạnh phúc ở ngay thềm ngôi nhà đây thôi

Gấu cứ hay áp bàn tay nhỏ xíu lên má mẹ rồi hỏi “Hôm nay mẹ có vui không?”. Tôi lại dối lòng, dối Gấu là mẹ ổn cả, chỉ mệt thôi.

Published

on

By

Quyển sách Hôm nay mẹ có vui không? là câu chuyện của tác giả về quá trình tìm lại chính mình, tự chữa lành, là con đường thoát khỏi trầm cảm, tìm lại niềm vui, sự cân bằng, thanh thản trong tâm hồn, giải phóng bản thân khỏi những áp lực của hành trình làm mẹ và đồng hành cùng con vượt qua những khiếm khuyết không mong muốn.

Tác giả quyển sách – chị Trần Vân Anh là một chuyên gia truyền thông với 18 năm kinh nghiệm, Editor-in-chief của Kilala – Tạp chí Nhật Bản dành cho người Việt, Content Manager tại Tập đoàn CMG.Asia, Senior Beauty Editor của Tạp chí ELLE Vietnam, F Fashion…

Nhưng bên cạnh những chức danh đó, chị còn là một người mẹ.

Hôm nay mẹ có vui không? không là một cuốn sách nuôi dạy con khuôn mẫu. Nó mang dáng dấp của một cuốn nhật ký của bản thân tác giả hơn, nơi chị nhìn lại, suy ngẫm, và viết nên chính cuộc đời mình. Đó không đơn thuần là hành trình làm mẹ, đó còn là hành trình của người phụ nữ hiện đại, sai lầm rồi trưởng thành, sống vì con, vì gia đình, và vì cả chính mình.

Không có công thức trong việc dạy con, không có phương pháp nào là đúng hay sai nhưng chắc chắn có nhiều con đường để trở thành một người mẹ tốt. Một trong những con đường đơn giản nhất đó là trở thành một người mẹ hạnh phúc.

Hôm nay mẹ có vui không?

Lật giở trang sách, người đọc theo chân tác giả về những hồi ức tuổi thơ, nơi chị trải qua những ngày thơ ấu không thấy hạnh phúc bởi người mẹ hay âu lo, quát mắng trong phần 1: Mẹ bất ổn, con dễ bất hảo. Cũng lần theo dòng chữ, người đọc trưởng thành cùng tác giả, cùng chị đi qua những ngày tháng tuổi trẻ thiếu vững vàng, có mặt trong những khoảnh khắc chị sai lầm cho đến lúc nhận sai, tự chữa lành cảm xúc trong phần 2: Mẹ bình yên, con hạnh phúc.

Hai phần còn lại của quyển sách phần 3: Cùng con vượt khiếm khuyếtphần 4: Khi mẹ “lười” dạy hai con traixoay quanh hành trình nuôi dạy hai cậu con trai Tôm, Gấu của tác giả Trần Vân Anh. Với chị, đó không phải là hành trình mẹ dạy – con nghe, mà đó là hành trình mẹ cùng con trưởng thành. Trên bước đường trưởng thành đó, theo thời gian, người già đi, người sẽ lớn lên, nhưng cả gia đình đang cùng nhau trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

Có lẽ vì vậy mà quyển sách không mang nặng giáo điều về phương pháp dạy con thành công, luyện con thiên tài. Những gạch đầu dòng về phương pháp, cách thức dạy con được tác giả xen lẫn trong những câu chuyện thường ngày, những lần hồi tưởng về quá khứ. Bởi thế mà những gạch đầu dòng ngắn, súc tích, nhưng là tất cả những gì tác giả đúc kết được trong chừng ấy năm vượt trầm cảm, vượt lo âu và cùng con vượt khiếm khuyết.

Và trong hành trình của chị Vân Anh, rất nhiều người tìm thấy chính mình trong đó, qua chị Vân Anh – người mẹ hay qua Gấu – Tôm, người con. Mà nói như Nhà văn – nhà báo Khải Đơn là “Tác giả Vân Anh dành không gian cho người đọc tìm kiếm nơi trú ẩn tĩnh lặng của riêng họ, để thông cảm với nỗi niềm của “bên kia” (dù làm con hay làm cha mẹ), để có thể mở lòng yêu thương nhau và sống trọn những năm tháng ấm áp gia đình. Hôm nay mẹ có vui không? là câu hỏi ân cần như vậy, với mỗi mái nhà, mỗi thành viên trong gia đình.”

Những đoạn hội thoại mẹ - con được đóng khung xinh xắn khiến Hôm nay mẹ có vui không? trở nên nhẹ nhàng, dễ thương, không hiện hữu cảm xúc nặng nề dù đề cập đến căn bệnh trầm cảm, tự kỷ. “Sau khi gập trang cuối quyển sách này lại, người đọc sẽ mỉm cười nhẹ nhõm, vì rằng hạnh phúc viên mãn luôn luôn ở đó, ngay thềm ngôi nhà đây thôi.” - nhiếp ảnh gia - ca sĩ Phạm Hoài Nam.

Hôm nay mẹ có vui không? và thông điệp về người phụ nữ hạnh phúc

“Mẹ tự chữa lành, con vượt khiếm khuyết” - Mẹ phải ổn cả về thể chất và tinh thần, thì con mới ổn. Con cái cảm nhận rất rõ việc bố mẹ có thật sự ổn hay không. Vậy nên, nếu mẹ cân bằng, an yên, con cái sẽ tin rằng quyết định của mẹ là đúng.

Sau cùng, bí quyết nuôi dạy con tốt nhất đơn thuần là trở thành một người mẹ hạnh phúc. Quyển sách đề cao giá trị hạnh phúc của người phụ nữ, không phải bởi thước đo tài sản hay nhan sắc, mà là được làm gì những gì mình thích và biết yêu thương chính mình.

Ai chưa làm mẹ, đọc quyển sách sẽ cảm tưởng như được nghe một câu chuyện kể cuốn hút, từ một người chị đi trước với nhiều trải nghiệm cuộc đời. Ai làm mẹ rồi đọc thấy đồng cảm, thấy mình trong câu chuyện, và được tiếp thêm động lực, dũng cảm hơn với quyết định của mình.

Thông tin tác giả:

Chị Trần Vân Anh
  • Chuyên gia truyền thông với 18 năm kinh nghiệm
  • Editor-in-chief: Kilala – Tạp chí Nhật Bản dành cho người Việt
  • Media Director: Kilala Communication
  • Content Manager: Tập đoàn CMG.Asia
  • Senior Beauty Editor: Tạp chí ELLE Vietnam, F Fashion

*


Đọc bài viết

Cafe sáng