Phía sau trang sách

Xứ tháng Mười: Nơi thiên thần gãy cánh đêm đông

Published

on

Là một trong những nhà văn Mỹ nổi bật, Ray Bradbury thành công từ sớm với cuốn tiểu thuyết đầu tay 451 độ F, để rồi sau này trở thành kinh điển trong dòng sách dystopia. Mới đây, tập truyện Xứ tháng Mười gồm 19 truyện ngắn nổi bật của ông vừa được chuyển ngữ và giới thiệu. Được viết trải dài từ năm 1943 – 1955, tập truyện vừa kinh dị vừa nghịch lý này mở ra những không gian khác nhau, để nhìn lại con người và xã hội mà chúng ta đang sinh sống.

Nguồn gốc của Xứ tháng Mười

Như Ray Bradbury chia sẻ, Xứ tháng Mười là một cảnh trí mùa thu không chịu đứng yên, toàn những tiếng thì thầm, bóng tối, mưa dầm; và dĩ nhiên, là có cả những hồn ma. Thế nhưng vì sao lại là tháng Mười? Nó vừa là thời điểm chuyển giao giữa mùa thu và mùa đông, với sương giá, lạnh lẽo, cô độc, với Halloween và những nhân vật dị nhân đặc biệt; mà ngoài ra, nó cũng là tháng thứ 10, vì ngay chính bản thân ông được phôi thai trong bụng mẹ thêm một tháng so với 9 tháng thông thường, từ đó những cơ quan nhận biết thế giới phát triển nhạy bén hơn những người khác.

Chắc hẳn chính vì sự ấy mà Ray Bradbury không chỉ có tài năng viết nên những áng văn đẹp, mà đồng thời ông cũng có khả năng quan sát đời sống một cách sâu sắc và đầy đồng cảm. Xuyên suốt trong Xứ tháng Mười, người đọc sẽ thấy được những số phận cô độc, sự mất kết nối, cuộc truy tìm bản dạng cũng như những trò lố mà từ lâu loài người khoác lên mình, để bị đồng hóa, trở nên giống nhau và rồi mất hút trong bể cá tính đặc biệt của chính mình.

Ray Bradbury có nhiều cách diễn tả khác nhau, đôi khi ông nói thẳng nói thật, thế nhưng cũng có nhiều lúc sâu cay và giễu nhại đầy châm biếm. Đôi lúc ông phóng chiếu thế gian thành một vương quốc giả tưởng, cũng dystopia như cuốn 451 độ F; nhưng cũng thường khi ông vin vào nhịp diễn tiến, để từ tính kinh dị và nghịch dị làm nên sức mạnh vững chắc cho những câu chuyện. Yếu tố kinh dị trong các truyện ngắn của ông không hàm nghĩa giật gân, mà đó là sự cảnh tỉnh kịp lúc, là tấm gương, là ví dụ mà bất cứ ai cũng cần xem lại, để thấy và hiểu chính bản thân mình.

Những hình tượng đặc biệt

Một trong những điểm đặc biệt của Xứ tháng Mười là Ray Bradbury đã tạo ra được một hệ cảnh quan và hình tượng rất đặc biệt, vừa gây kinh hãi nhưng nó cũng có ý nghĩa nhất định trong mỗi câu chuyện. Đó có thể là những hồn ma, ma cà rồng, gió điên, xác ướp… hay hàng loạt những nhận diện mà người ta hay thấy vào mỗi tháng Mười. Hai truyện Cậu EinarĐoàn tụ sử dụng hình tượng ma cà rồng, thế nhưng trái ngược với Người ở tầng trên, những sinh vật trong hầu hết các truyện này hầu như… vô hại. Trong khi gió điên – một biểu trưng thường thấy trong các tác phẩm gothic, lại mang trong mình sức mạnh vô hình, mà truyện ngắn Gió Hồ thu thể hiện cực kì rõ.

Các biểu tượng nắm giữa chìa khóa quan trọng cũng được Ray Bradbury đặt để để tạo ra nhiều đường dẫn vào các cánh cửa thần bí. Đó có thể là chiếc lưỡi hái vừa mang sinh mạng (qua hành động thu hoạch lúa mì), nhưng cũng có thể là chiếc gậy của thần chết trong truyện Lưỡi hái. Đó cũng còn là con mắt sóng sánh trong lớp dịch vàng, như dấu tích ơn trên, mà các nhân vật trong truyện Cái bình có người gọi là Chén Thánh, kẻ khác là Đất mẹ, người thì là linh hồn người chết và ti tỉ những thứ khác; nhưng rốt cuộc, nó chỉ là một nhúm rác không hơn 2 dollar trả cho niềm tin mê muội.

Không gian đậm đặc bao trùm của tháng Mười cũng được Ray Bradbury đưa xuyên suốt vào các truyện ngắn, để không những hình thành nên một tinh cầu xa lánh, tách khỏi cõi trần; mà thông qua đó nó phản ánh đồng thời tâm tính các nhân vật của ông. Họ sống một đời cô độc, mất kết nối và dường như chìm trong cơn khủng hoảng căn tính trầm trọng. Họ chịu hậu quả của một xã hội tham lam, đố kỵ và luôn thường trực bạo lực tàn ác. Đôi khi họ cố gắng thay đổi nó, nhưng rồi nhận ra bất lực.

Khủng hoảng căn tính

Dùng yếu tố kinh dị và nghịch dị để đánh bật người đọc, có thể thấy thường trực trong các truyện ngắn của Ray Bradbury là sự mất kết nối của con người với chính mình, với đời sống gia đình và cả xã hội. Trong truyện ngắn Bộ xương, nhân vật Harris vào một hôm bất chợt nhận ra rốt cuộc rồi thì mình không là mình, thay vào đó bản chất của anh là một cấu trúc gồm các xương lơ lửng, và nó khiến anh cảm thấy như bản thân… đang không sống. Từ đó xuất hiện một cuộc chiến để trừ khử nhau giữa anh ta và bộ xương, để cái hướng đến cuối cùng vẫn là được sống là mình, và như chính mình.

Phần lớn với các truyện như Tên sát nhân bé bỏng, Sứ giả, Con rối lò xo… người đọc có thể thấy Ray Bradbury đã mở ra một ngăn khóa đặc biệt về sự mất kết nối trong nội bộ gia đình của những con người hiện đại. Sự bảo bọc quá mức hoặc vô tâm khiến những đứa trẻ trong các gia đình dường như lạc trong một mê cung vô phương lối. Đó là đứa bé 4 tháng tuổi trả thù bố mẹ vì bắt mình ra khỏi bọc ối tĩnh lặng và an toàn hoàn toàn. Đó là Edward với mê cung kiểu Borges nhằm ngăn cản cậu khỏi đời sống thường nhật, hay là Martin với căn bệnh nhuộm màu trắng bệch và người bạn duy nhất là chú chó nhỏ.

Từ những dằn vặt tự thân hay với những cá thể quan trọng trong mối quan hệ hằng ngày, Ray Bradbury cũng khắc họa vị trí lạc lõng của con người trong xã hội. Những người đặc biệt giờ đây lại muốn hòa mình vào trong những mẫu hình chung, và tuân theo một kiểu tâm lý đám đông đáng chán. Trong truyện Con mắt không nhắm, đó là George Garvey thu hút lại sự chú ý bằng những trò hề, mà một trong số đó là ước muốn đôi mắt mình hư để che nó bằng chiếc phỉnh màu trắng vẽ con mắt, biến cánh tay thành quầy pha rượu và đôi chân trở thành lồng chim. Thế nhưng sau những đánh đổi ấy, sự thu hút như cơn triều rút cạn, để sau rốt đó chỉ là một cuộc chơi không hơn không kém, vô nghĩa và không còn gì sau đó.

Xã hội nhiễu nhương

Hướng ngòi bút ra khỏi cuộc truy tìm căn tính, Ray Bradbury một cách đặc biệt cũng vạch trần xã hội nhiễu nhương với những trò đời quanh năm hiện diện. Một trong số đó là truyện Người kế tiếp, viết về hành trình đến Mexico tham quan xác ướp, để sự xấu xa của những đại diện của tư bản, của văn minh hiện đại phô bày sự độc đoán của mình. Trong khi những xác chết không đủ tiền chôn, thì Josh vẫn muốn chụp ảnh, mua xác ướp và dửng dưng coi đó như không có gì. Marie –vợ anh – ngay khi khó chịu cũng không dám biểu hiện, một mặt cho thấy sự yếm thế muôn đời của người phụ nữ.

Đó còn là sự mê muội mù quáng vào những đức tin dẫu cho đó là lừa dối. Đồng thời tồn tại một xã hội đầy nhỏ nhen, đố kỵ và ích kỷ với những tranh giành, ghen tuông; với sự hạ bệ và ngăn cản người khác tiến đến thành công. Chuyện về Thằng lùn và ước mơ sở hữu phản ảnh to lớn trong truyện ngắn cùng tên đã bị cắt ngang bởi lòng đố kỵ của ông chủ gian hàng hội chợ, vì Aimee xinh đẹp quyến luyến cậu ta. Hay Cái chết tuyệt vời với sự trùng lặp ngẫu nhiên, nhưng đằng sau đó là động cơ đầy bạo lực và áp bức.

Đám đông hỗn loạn không chỉ được khắc họa bằng tâm lý đám đông, mà đó còn là tội ác đứng nhìn và ngoảnh mặt quay đi trước tất cả mọi thứ. Ray Bradbury tạo ra một tình huống điển hình chung, và chính hành động mà đám đông ông quan sát thấy giúp độc giả hiểu ra rốt cuộc đời sống là trốn tránh, là phá hoại, là dồn dập trong cơn thèm khát thông tin đến cuồng loạn. Ray Bradbury không tạo ra một thế giới dystopia hỗn loạn khác, mà chính ông đang tả về xã hội hiện nay, nhiễu nhương, cuồng loạn và sau rốt là không còn gì.

*

Là một trong những nhà văn lớn của dòng sci-fic, Ray Bradbury với Xứ tháng Mười đã biến những câu chuyện kinh dị tưởng như vô thưởng vô phạt thành lời cảnh báo đanh thép, về nhân tính, căn tính và hơn hết là một xã hội trên bờ vực sụp đổ. Xứ tháng Mười không còn là một ảo tưởng của ông, mà giờ đây nó là thế giới hiện tại, là những gì con người nếm trải từng giờ, từng phút, từng giây nếu không hành động. Một cuốn sách độc đáo và nhiều cảnh báo.

Hết.

minh.

Click to comment

Viết bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Phía sau trang sách

Lịch sử ra đời Sách kỷ lục Guinness (Guinness Word Records) ít người biết

Published

on

By

Nguồn gốc của cuốn sách Kỷ lục thế giới Guinness (Guinness Word Records) được lấy cảm hứng từ ông Hugh Beaver trong một cuộc đi săn ở County Wexford, Ireland năm 1951.

Vào thời điểm ấy, ông Hugh Beaver đang là giám đốc Nhà máy bia Guinness. Sau khi bắn hụt một con chim choi choi vàng (Pluvialis squatarola), Beaver và các thành viên trong nhóm săn của mình đã tranh luận liệu sinh vật này có phải là loài chim nhanh nhất Châu Âu hay không. Thậm chí, họ đã tra cứu rất nhiều loại Bách khoa toàn thư nhưng họ chẳng thể tìm ra một cuốn sách có chứa câu trả lời.

Sau cuộc tranh luận, Hugh Beaver Nghĩ nhận ra những khách quen của các quán rượu tại Anh sẽ cần một phương án để giải quyết kiểu bất đồng này. Nếu có thể xuất bản một cuốn sách phân định được những cuộc tranh luận như thế thì nhất định cuốn sách sẽ được chào đón.

Chân dung ông Hugh Beaver, cha đẻ của cuốn Sách kỷ lục Guinness (Guinness Word Records)

Qua sự giới thiệu của vận động viên từng lập kỷ lục thế giới Chris Chataway người đang làm việc ở Nhà máy bia Park Royal tại London (thuộc Công ty Guinness), ông Hugo Beaver đã mời hai anh em Ross và Norris McWhirter cộng tác để biến ý tưởng đó thành hiện thực. Họ bắt tay vào biên tập một cuốn gồm 198 trang và đặt tên là The Guinness book of records.

Hai anh em Ross và Norris McWhirter

Vào ngày 27/8/1955 ấn bản đầu tiên của sách Kỷ lục Guinness đã được xuất bản tại Vương quốc Anh. Họ dự định tặng miễn phí cuốn sách tại các quán rượu nhằm quảng bá thương hiệu cho Guinness. Đúng như suy nghĩ của Hugh Beaver, cuốn sách ngay lần xuất bản đầu tiên đã lọt vào danh sách ấn phẩm bán chạy nhất nước Anh lúc đó, bán được bán được 50.000 bản trong 3 tháng đầu tiên.

Vào giữa những năm 1970 bắt đầu có một phong trào danh tiếng như “Làm thế nào để được ghi danh vào Sách kỷ lục Guinness”. Nắm bắt trào lưu đó, năm 1975, Norrison Macverter đã đưa thêm chương “Những kỷ lục của con người”. Chính vì thế mà từ đó đến nay có nhiều người không những mong muốn mình không chỉ là độc giả, mà còn khao khát được là nhân vật của cuốn sách best seller này.

Đến nay, Sách Kỷ Lục Guinness đã có mặt ở 100 quốc gia trên thế giới và được dịch sang 23 ngôn ngữ, trở thành một trong những loạt sách có bản quyền bán chạy nhất thế giới. Trong nhiều năm, cuốn sách đã truyền cảm hứng cho rất nhiều người, khiến người đọc không ít lần ngạc nhiên, thích thú với kiến thức rộng lớn về thế giới xung quanh.

Mặc dù đã lâu trong các quán rượu nước Anh, những cuộc thi tài trên Sách kỷ lục Guinness cũng không còn là mốt nữa, nhưng cuốn sách cho đến bây giờ vẫn là một trong số những loại sách tra cứu được phổ biến nhất trên khắp thế giới. 

Guinness World Records 2023 được Nhà Sách Phương Nam làm đại diện ở Việt Nam phát hành cùng lúc với thế giới vào ngày 15.9.2022. 

Nhân dịp mới phát hành, Nhà Sách Phương Nam đang có ưu đãi đặc biệt cho những bạn đọc đầu tiên:

Sách hiện đang có mặt trên website: www.nhasachphuongnam.com và hệ thống nhà sách Phương Nam toàn quốc.

Đọc bài viết

Phía sau trang sách

Thánh đường của những lầm lỗi

Published

on

By

“Một lỗi lầm nếu như được lặp đi lặp lại nhiều lần, đó không phải là lỗi lầm nữa. Đó là sự lựa chọn.”
(Relationship Rules)

Từ lúc vô tình đọc được câu nói này trên Facebook của trang Relationship Rules, thỉnh thoảng tôi lại nghe chính tiếng nói của mình lặp lại những từ ngữ đó trong đầu. Có lẽ vì tôi thường gặp phải những vấn đề về cái gọi là sự lựa chọn, lỗi lầm và thói quen. Dù như thế, tôi vẫn không lường trước được, hay không tin mình đang ở trong những nỗi buồn do thói quen tạo ra. Cho đến khi tôi đọc Thánh đường của Raymond Carver vào năm vừa rồi, tôi mới chợt nhận ra thói quen có mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng như thế nào đến những tổn thương tâm lí mà mỗi người chúng ta phải gánh chịu trong cuộc sống hằng ngày.

Điều khiến tôi ngưỡng mộ Raymond Carver nhất khi đọc Thánh đường nằm ở việc ông không tập trung vào hành động tức thời của nhân vật trước những sự cố để thúc đẩy tiến trình câu chuyện, thứ ông tập trung là hành vi của họ-những hành vi bắt nguồn từ việc lặp đi lặp lại một hành động nào đó và hành động đó trở thành thói quen. Để một câu chuyện hài hòa, hấp dẫn, thông thường hành động và hành vi phải xen kẽ nhau đều đặn. Hành động là thứ thúc đẩy câu chuyện; trong khi đó, hành vi là thứ tạo nên nét tính cách đặc trưng của nhân vật. Trước đây, tôi cứ nghĩ hành vi chỉ có một vai trò là khắc họa chân dung nhân vật qua những thói quen: điển hình là trong truyện của Murakami Haruki, ông xây dựng cho nhận vật nhiều hành vi đặc trưng như thích nghe nhạc jazz, thích nấu ăn, thích mì spaghetti… Có thể thấy, trong tác phẩm của Haruki, những hành vi ấy không hề là thứ thúc đẩy câu chuyện. Tôi đã khó mà tưởng tượng hành vi có thể làm một nhiệm vụ nào đó khác ngoài việc khắc họa nhân vật. Và Raymond Carver đã khiến tôi phải thay đổi suy nghĩ vì đa phần những truyện trong Thánh đường đều được xây dựng bởi hành vi của nhân vật hơn là hành động.

Trong Thánh đường, đa phần những truyện của Carver được mở đầu rất đơn giản, ông đi trực tiếp vào cảnh sinh hoạt thường ngày hay một vấn đề khó khăn chính mà nhân vật đang phải đối đầu. Ông ít khi nào viết những đoạn mở đầu mang tính chất dẫn nhập từ từ để người đọc có thời gian đi vào thế giới của nhân vật. Ngay khi đọc những dòng đầu tiên một truyện ngắn của ông, lát cắt về mảnh đời nào đó của nhân vật ngay lập tức đập vào người đọc. Ta không kịp có thời gian để chuẩn bị, ta chỉ có thể tiếp tục đọc để dần dần hiểu ra những vấn đề mà nhân vật đang đối đầu; điều này cũng giống như việc không phải lúc nào chúng ta cũng có thể phòng bị được trước những bất ngờ trong cuộc sống.

Sau màn dạo đầu trực tiếp, đột ngột ấy, chúng ta dần nhận ra những nhân vật của Carver đều đang sống trong những chiếc lồng của các hành vi lặp đi lặp lại. Ban đầu, tất cả dường như chỉ là một hành động bình thường như việc chồng của Sandy từ sau khi mất việc luôn ngồi trước ghế sofa xem tivi (Bảo quản), việc Carlyle bất đồng với ý kiến của vợ qua điện thoại (Cơn sốt), việc Lloyd nằm nghiêng một bên khi ngủ (Cẩn thận)… Carver không thay đổi những hành vi đó của nhân vật trong suốt câu chuyện. Nhưng ông thay đổi tình huống diễn ra hành vi, ông tạo ra các xung đột khiến người ta nghĩ nhân vật phải thay đổi hành vi. Tuy nhiên, cuối cùng các nhân vật của ông thường chỉ thay đổi suy nghĩ về hành vi của mình mà vẫn chưa thay đổi được chính bản thân hành vi ấy. Điều đó khiến cho các nhân vật xa rời nhau, khiến cho thế giới của họ vỡ vụn và khiến cho chính chúng ta đau lòng bởi một khi lỗi lầm đã thành thói quen, mấy ai có thể thay đổi được thói quen của mình? Và phải chăng, chính những lỗi lầm ấy cũng là sự lựa chọn của chúng ta?

Kodaki

Đọc bài viết

Phía sau trang sách

Khi việc đọc gần với ái ân

Published

on

By

Nhà nghiên cứu Nhật Chiêu tự nhận mình là người mê say văn chương của Italo Calvino (nhà văn Ý, 1923-1985). Ông có thể dành hàng giờ để chia sẻ cảm nhận qua việc đọc từng tác phẩm của nhà văn này. Dưới đây là những nhận định của ông về tiểu thuyết Nếu một đêm đông có người lữ khách của Italo Calvino (Trần Tiễn Cao Đăng dịch, Nhã Nam & NXB Văn Học).

Salman Rushdie nói về Italo Calvino: “Nếu như tôi cần một tác giả bên cạnh mình khi mà Ý nổ tung, Anh bốc cháy và thế giới này đã tận thì không tác giả nào tuyệt hơn Italo Calvino.” Có thể nói rằng tôi gần như đồng ý với ông. Vì Italo Calvino đem lại cho tôi biết bao niềm vui từ Nếu một đêm đông có người lữ khách, Palomar, Nam tước trên cây đến Những thành phố vô hình, Tiếu ngạo càn khôn… Cái đáng nói ở Italo Calvino là ông luôn luôn tìm tòi, thể nghiệm cách viết. Mỗi tác phẩm của ông có thể nói là một khám phá. Từ tân hiện thực, truyện cổ, truyện ngụ ngôn, truyện kì ảo, truyện viễn tưởng khoa học, truyện viết theo cỗ bài Tarot, siêu tiểu thuyết…

Đặc biệt ở Nếu một đêm đông có người lữ khách, ta có thể thấy rõ sự đa dạng đó. Những chương có tiêu đề trong tiểu thuyết này được xem như là 10 tiểu thuyết dang dở dang hay 10 chương mở đầu của 10 cuốn tiểu thuyết khác nhau mà mỗi tiểu thuyết xảy ra ở những thời điểm, không gian khác nhau. Từ truyện trinh thám kiểu phương Tây mang màu sắc gián điệp, đến chuyện tình erotic kiểu Nhật… Thể loại nào ông cũng viết ra được cái chất của nó. Ông làm ta nhớ đến Picasso trong hội họa. Ông là người khổng lồ của văn học thế kỉ XX.

Tôi thích tác phẩm này ở mặt cấu trúc. Trước tiên, nó là một siêu tiểu thuyết. Đây là loại tiểu thuyết có khuynh hướng hậu hiện đại, là tiểu thuyết viết về tiểu thuyết. Có nghĩa là, tiểu thuyết về việc đọc và viết tiểu thuyết. Đọc và viết ở đây trở thành chủ đề. Cho nên, ta không đọc một tiểu thuyết bình thường có cấu trúc theo kiểu mở đầu, phát triển, đỉnh điểm, tháo gỡ và kết thúc. Do đó, câu chuyện dường như giẫm chân tại chỗ. Tác giả đưa người đọc trở thành nhân vật trung tâm và có thể nói người viết cũng trở thành nhân vật trung tâm với tên họ thật: Italo Calvino. Nhưng “khái niệm trung tâm” ở đây cũng chẳng phải là trung tâm, mà nó gần như là giải trung tâm.

Như vậy, văn chương ở đây là một cái gì đó tự qui chiếu. Cho nên, cũng có thể gọi tác phẩm này là tiểu thuyết tự qui chiếu. Tức là văn chương tự hướng về chính nó, tiểu thuyết thay vì hướng ra ngoài lại quay vào trong, như một vòng tròn trong lễ hội nguyên thủy.

Cái mà tôi tâm đắc ở Italo Calvino cũng như ở triết gia tân thực dụng Richard Rorty đó là ngôn ngữ tiểu thuyết như những hiện hữu sống động nhất. Do đó, nó là một tiếng nói không hề thứ yếu bên cạnh triết học. Thậm chí, dường như tiểu thuyết có nhiều ý nghĩa sâu sắc hơn, bao dung hơn cũng giống như “vầng trăng truyện” trong Haroun và Biển truyện của Salman Rushdie thì truyện – nó không đưa ra một chân lí tối hậu nào, nó mãi mãi là dang dở, là câu hỏi và nó dạy cho chúng ta biết hỏi, biết rằng không có gì bất biến.

Chỉ có tiểu thuyết mới gợi cho ta sống với niềm vui, một niềm hoan lạc tràn trề và việc đọc gần với ái ân hơn cả.

Theo một cuộc trò chuyện với nhà văn Nhật Chiêu
Kodaki ghi

Đọc bài viết

Cafe sáng