Phía sau trang sách

Khi việc đọc gần với ái ân

Published

on

Nhà nghiên cứu Nhật Chiêu tự nhận mình là người mê say văn chương của Italo Calvino (nhà văn Ý, 1923-1985). Ông có thể dành hàng giờ để chia sẻ cảm nhận qua việc đọc từng tác phẩm của nhà văn này. Dưới đây là những nhận định của ông về tiểu thuyết Nếu một đêm đông có người lữ khách của Italo Calvino (Trần Tiễn Cao Đăng dịch, Nhã Nam & NXB Văn Học).

Salman Rushdie nói về Italo Calvino: “Nếu như tôi cần một tác giả bên cạnh mình khi mà Ý nổ tung, Anh bốc cháy và thế giới này đã tận thì không tác giả nào tuyệt hơn Italo Calvino.” Có thể nói rằng tôi gần như đồng ý với ông. Vì Italo Calvino đem lại cho tôi biết bao niềm vui từ Nếu một đêm đông có người lữ khách, Palomar, Nam tước trên cây đến Những thành phố vô hình, Tiếu ngạo càn khôn… Cái đáng nói ở Italo Calvino là ông luôn luôn tìm tòi, thể nghiệm cách viết. Mỗi tác phẩm của ông có thể nói là một khám phá. Từ tân hiện thực, truyện cổ, truyện ngụ ngôn, truyện kì ảo, truyện viễn tưởng khoa học, truyện viết theo cỗ bài Tarot, siêu tiểu thuyết…

Đặc biệt ở Nếu một đêm đông có người lữ khách, ta có thể thấy rõ sự đa dạng đó. Những chương có tiêu đề trong tiểu thuyết này được xem như là 10 tiểu thuyết dang dở dang hay 10 chương mở đầu của 10 cuốn tiểu thuyết khác nhau mà mỗi tiểu thuyết xảy ra ở những thời điểm, không gian khác nhau. Từ truyện trinh thám kiểu phương Tây mang màu sắc gián điệp, đến chuyện tình erotic kiểu Nhật… Thể loại nào ông cũng viết ra được cái chất của nó. Ông làm ta nhớ đến Picasso trong hội họa. Ông là người khổng lồ của văn học thế kỉ XX.

Tôi thích tác phẩm này ở mặt cấu trúc. Trước tiên, nó là một siêu tiểu thuyết. Đây là loại tiểu thuyết có khuynh hướng hậu hiện đại, là tiểu thuyết viết về tiểu thuyết. Có nghĩa là, tiểu thuyết về việc đọc và viết tiểu thuyết. Đọc và viết ở đây trở thành chủ đề. Cho nên, ta không đọc một tiểu thuyết bình thường có cấu trúc theo kiểu mở đầu, phát triển, đỉnh điểm, tháo gỡ và kết thúc. Do đó, câu chuyện dường như giẫm chân tại chỗ. Tác giả đưa người đọc trở thành nhân vật trung tâm và có thể nói người viết cũng trở thành nhân vật trung tâm với tên họ thật: Italo Calvino. Nhưng “khái niệm trung tâm” ở đây cũng chẳng phải là trung tâm, mà nó gần như là giải trung tâm.

Như vậy, văn chương ở đây là một cái gì đó tự qui chiếu. Cho nên, cũng có thể gọi tác phẩm này là tiểu thuyết tự qui chiếu. Tức là văn chương tự hướng về chính nó, tiểu thuyết thay vì hướng ra ngoài lại quay vào trong, như một vòng tròn trong lễ hội nguyên thủy.

Cái mà tôi tâm đắc ở Italo Calvino cũng như ở triết gia tân thực dụng Richard Rorty đó là ngôn ngữ tiểu thuyết như những hiện hữu sống động nhất. Do đó, nó là một tiếng nói không hề thứ yếu bên cạnh triết học. Thậm chí, dường như tiểu thuyết có nhiều ý nghĩa sâu sắc hơn, bao dung hơn cũng giống như “vầng trăng truyện” trong Haroun và Biển truyện của Salman Rushdie thì truyện – nó không đưa ra một chân lí tối hậu nào, nó mãi mãi là dang dở, là câu hỏi và nó dạy cho chúng ta biết hỏi, biết rằng không có gì bất biến.

Chỉ có tiểu thuyết mới gợi cho ta sống với niềm vui, một niềm hoan lạc tràn trề và việc đọc gần với ái ân hơn cả.

Theo một cuộc trò chuyện với nhà văn Nhật Chiêu
Kodaki ghi

Click to comment

Viết bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Phía sau trang sách

Lịch sử ra đời Sách kỷ lục Guinness (Guinness Word Records) ít người biết

Published

on

By

Nguồn gốc của cuốn sách Kỷ lục thế giới Guinness (Guinness Word Records) được lấy cảm hứng từ ông Hugh Beaver trong một cuộc đi săn ở County Wexford, Ireland năm 1951.

Vào thời điểm ấy, ông Hugh Beaver đang là giám đốc Nhà máy bia Guinness. Sau khi bắn hụt một con chim choi choi vàng (Pluvialis squatarola), Beaver và các thành viên trong nhóm săn của mình đã tranh luận liệu sinh vật này có phải là loài chim nhanh nhất Châu Âu hay không. Thậm chí, họ đã tra cứu rất nhiều loại Bách khoa toàn thư nhưng họ chẳng thể tìm ra một cuốn sách có chứa câu trả lời.

Sau cuộc tranh luận, Hugh Beaver Nghĩ nhận ra những khách quen của các quán rượu tại Anh sẽ cần một phương án để giải quyết kiểu bất đồng này. Nếu có thể xuất bản một cuốn sách phân định được những cuộc tranh luận như thế thì nhất định cuốn sách sẽ được chào đón.

Chân dung ông Hugh Beaver, cha đẻ của cuốn Sách kỷ lục Guinness (Guinness Word Records)

Qua sự giới thiệu của vận động viên từng lập kỷ lục thế giới Chris Chataway người đang làm việc ở Nhà máy bia Park Royal tại London (thuộc Công ty Guinness), ông Hugo Beaver đã mời hai anh em Ross và Norris McWhirter cộng tác để biến ý tưởng đó thành hiện thực. Họ bắt tay vào biên tập một cuốn gồm 198 trang và đặt tên là The Guinness book of records.

Hai anh em Ross và Norris McWhirter

Vào ngày 27/8/1955 ấn bản đầu tiên của sách Kỷ lục Guinness đã được xuất bản tại Vương quốc Anh. Họ dự định tặng miễn phí cuốn sách tại các quán rượu nhằm quảng bá thương hiệu cho Guinness. Đúng như suy nghĩ của Hugh Beaver, cuốn sách ngay lần xuất bản đầu tiên đã lọt vào danh sách ấn phẩm bán chạy nhất nước Anh lúc đó, bán được bán được 50.000 bản trong 3 tháng đầu tiên.

Vào giữa những năm 1970 bắt đầu có một phong trào danh tiếng như “Làm thế nào để được ghi danh vào Sách kỷ lục Guinness”. Nắm bắt trào lưu đó, năm 1975, Norrison Macverter đã đưa thêm chương “Những kỷ lục của con người”. Chính vì thế mà từ đó đến nay có nhiều người không những mong muốn mình không chỉ là độc giả, mà còn khao khát được là nhân vật của cuốn sách best seller này.

Đến nay, Sách Kỷ Lục Guinness đã có mặt ở 100 quốc gia trên thế giới và được dịch sang 23 ngôn ngữ, trở thành một trong những loạt sách có bản quyền bán chạy nhất thế giới. Trong nhiều năm, cuốn sách đã truyền cảm hứng cho rất nhiều người, khiến người đọc không ít lần ngạc nhiên, thích thú với kiến thức rộng lớn về thế giới xung quanh.

Mặc dù đã lâu trong các quán rượu nước Anh, những cuộc thi tài trên Sách kỷ lục Guinness cũng không còn là mốt nữa, nhưng cuốn sách cho đến bây giờ vẫn là một trong số những loại sách tra cứu được phổ biến nhất trên khắp thế giới. 

Guinness World Records 2023 được Nhà Sách Phương Nam làm đại diện ở Việt Nam phát hành cùng lúc với thế giới vào ngày 15.9.2022. 

Nhân dịp mới phát hành, Nhà Sách Phương Nam đang có ưu đãi đặc biệt cho những bạn đọc đầu tiên:

Sách hiện đang có mặt trên website: www.nhasachphuongnam.com và hệ thống nhà sách Phương Nam toàn quốc.

Đọc bài viết

Phía sau trang sách

Thánh đường của những lầm lỗi

Published

on

By

“Một lỗi lầm nếu như được lặp đi lặp lại nhiều lần, đó không phải là lỗi lầm nữa. Đó là sự lựa chọn.”
(Relationship Rules)

Từ lúc vô tình đọc được câu nói này trên Facebook của trang Relationship Rules, thỉnh thoảng tôi lại nghe chính tiếng nói của mình lặp lại những từ ngữ đó trong đầu. Có lẽ vì tôi thường gặp phải những vấn đề về cái gọi là sự lựa chọn, lỗi lầm và thói quen. Dù như thế, tôi vẫn không lường trước được, hay không tin mình đang ở trong những nỗi buồn do thói quen tạo ra. Cho đến khi tôi đọc Thánh đường của Raymond Carver vào năm vừa rồi, tôi mới chợt nhận ra thói quen có mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng như thế nào đến những tổn thương tâm lí mà mỗi người chúng ta phải gánh chịu trong cuộc sống hằng ngày.

Điều khiến tôi ngưỡng mộ Raymond Carver nhất khi đọc Thánh đường nằm ở việc ông không tập trung vào hành động tức thời của nhân vật trước những sự cố để thúc đẩy tiến trình câu chuyện, thứ ông tập trung là hành vi của họ-những hành vi bắt nguồn từ việc lặp đi lặp lại một hành động nào đó và hành động đó trở thành thói quen. Để một câu chuyện hài hòa, hấp dẫn, thông thường hành động và hành vi phải xen kẽ nhau đều đặn. Hành động là thứ thúc đẩy câu chuyện; trong khi đó, hành vi là thứ tạo nên nét tính cách đặc trưng của nhân vật. Trước đây, tôi cứ nghĩ hành vi chỉ có một vai trò là khắc họa chân dung nhân vật qua những thói quen: điển hình là trong truyện của Murakami Haruki, ông xây dựng cho nhận vật nhiều hành vi đặc trưng như thích nghe nhạc jazz, thích nấu ăn, thích mì spaghetti… Có thể thấy, trong tác phẩm của Haruki, những hành vi ấy không hề là thứ thúc đẩy câu chuyện. Tôi đã khó mà tưởng tượng hành vi có thể làm một nhiệm vụ nào đó khác ngoài việc khắc họa nhân vật. Và Raymond Carver đã khiến tôi phải thay đổi suy nghĩ vì đa phần những truyện trong Thánh đường đều được xây dựng bởi hành vi của nhân vật hơn là hành động.

Trong Thánh đường, đa phần những truyện của Carver được mở đầu rất đơn giản, ông đi trực tiếp vào cảnh sinh hoạt thường ngày hay một vấn đề khó khăn chính mà nhân vật đang phải đối đầu. Ông ít khi nào viết những đoạn mở đầu mang tính chất dẫn nhập từ từ để người đọc có thời gian đi vào thế giới của nhân vật. Ngay khi đọc những dòng đầu tiên một truyện ngắn của ông, lát cắt về mảnh đời nào đó của nhân vật ngay lập tức đập vào người đọc. Ta không kịp có thời gian để chuẩn bị, ta chỉ có thể tiếp tục đọc để dần dần hiểu ra những vấn đề mà nhân vật đang đối đầu; điều này cũng giống như việc không phải lúc nào chúng ta cũng có thể phòng bị được trước những bất ngờ trong cuộc sống.

Sau màn dạo đầu trực tiếp, đột ngột ấy, chúng ta dần nhận ra những nhân vật của Carver đều đang sống trong những chiếc lồng của các hành vi lặp đi lặp lại. Ban đầu, tất cả dường như chỉ là một hành động bình thường như việc chồng của Sandy từ sau khi mất việc luôn ngồi trước ghế sofa xem tivi (Bảo quản), việc Carlyle bất đồng với ý kiến của vợ qua điện thoại (Cơn sốt), việc Lloyd nằm nghiêng một bên khi ngủ (Cẩn thận)… Carver không thay đổi những hành vi đó của nhân vật trong suốt câu chuyện. Nhưng ông thay đổi tình huống diễn ra hành vi, ông tạo ra các xung đột khiến người ta nghĩ nhân vật phải thay đổi hành vi. Tuy nhiên, cuối cùng các nhân vật của ông thường chỉ thay đổi suy nghĩ về hành vi của mình mà vẫn chưa thay đổi được chính bản thân hành vi ấy. Điều đó khiến cho các nhân vật xa rời nhau, khiến cho thế giới của họ vỡ vụn và khiến cho chính chúng ta đau lòng bởi một khi lỗi lầm đã thành thói quen, mấy ai có thể thay đổi được thói quen của mình? Và phải chăng, chính những lỗi lầm ấy cũng là sự lựa chọn của chúng ta?

Kodaki

Đọc bài viết

Phía sau trang sách

Nỗi cô đơn của cái lưng

Published

on

By

Cô đơn hay đánh mất cái tôi? Có lẽ Hasegawa đã luôn tự hỏi mình như thế khi nhìn cái lưng của Ninagawa - một người bạn cô đơn, luôn sống trong thế giới ảo tự tạo ra.

Khi lên cấp ba, vào ngôi trường mới, Hasegawa đã chọn sự cô đơn. Cô không giao tiếp với bất kì ai. Đó không phải là do cô không có khả năng giao tiếp với bạn bè. Cô chọn sự cô đơn vì cái tôi cá nhân của mình. Cô không muốn đánh mất mình khi chơi nhóm ở lớp. Lớp cô chia thành nhiều nhóm chơi với nhau. Nếu không vào một nhóm nào thì người đó sẽ trở thành người thừa trong lớp. Hasegawa đã trở thành người thừa trong lớp vì cô không thích chơi theo nhóm. Cô nhận thấy trong một nhóm bạn, không bao giờ có chuyện tất cả mọi người trong nhóm đều thân với nhau, bao giờ cũng phải có ít nhất một vài người lạc lõng ra khỏi nhóm. Và những người này, để ở lại trong nhóm, phải cố vờ đi sự lạc lõng đó bằng nhiều cách như: cố gắng cười trước những câu chuyện hài mà một thành viên trung tâm của nhóm kể dù cho cảm thấy không có gì đáng để cười, cố gắng kể những câu chuyện hài dù bản thân không phải là người hài hước v.v... Hasegawa đã quá quen thuộc với những việc như thế vì năm cấp hai, cô cũng chơi theo nhóm như những học sinh bình thường khác.

Ninagawa cũng là một người thừa trong lớp. Nếu như Hasegawa chủ động trong việc tách mình ra khỏi lớp thì với Ninagawa, cậu lại không ý thức được việc đó. Cậu chỉ đơn thuần muốn sống trong thế giới thu nhỏ của mình. Cuộc sống gia đình của Ninagawa không được tiết lộ nhiều trong truyện. Không ai biết đã có chuyện gì xảy ra với cậu, chi biết Ninagawa sống khép mình ngay trong chính ngôi nhà của cậu. Trong phòng cậu có đầy đủ vật dụng như thể đó là căn phòng của một nhà trọ: tủ lạnh, thức ăn, chiếc bàn vừa là bàn học vừa là bàn ăn…

Tiểu thuyết ngắn Cái lưng muốn đá không kể chuyện về những học sinh cô độc trong một lớp học bị bạn bè ức hiếp như thế nào. Ngược lại, Wataya Risa tập trung xây dựng mối quan hệ giữa Hasegawa và Ninagawa. Mối quan hệ đó không phải đến từ sự đồng cảm nỗi cô đơn của nhau mà đến từ sự va chạm trong cách suy nghĩ. Tác giả đã xây dựng nhân vật Olichan-một người mẫu thần tượng của Ninagawa để khắc họa rõ nét sự khác biệt giữa hai người. Hasegawa cô đơn nhưng mạnh mẽ trong những suy nghĩ nội tâm. Cô không thích việc xem một người bình thường nào đó như thần thánh, thích sống tự do theo ý mình. Ninagawa cô đơn và cần một điểm tựa trong tâm hồn đủ vững mạnh để xem như nó là lí do cho sự tồn tại của cậu. Và cậu đã chọn điểm tựa đó là Olichan. Ninagawa cố gắng bắt chuyện với Hasegawa chỉ đơn giản vì cô đã từng một lần gặp Olichan.

Hasegawa dần quan tâm đến Ninagawa. Cô muốn hiểu cậu hơn nhưng khi nhìn chiếc lưng của cậu từ phía sau lúc cậu đang nghe radio chương trình phát thanh của Olichan, cô biết rằng đó là thế giới chỉ của riêng cậu và Olichan. “Tôi muốn đá vào cái lưng gù gù yếu ớt không phòng bị này. Tôi muốn nhìn thấy cậu ta đau đớn”. Hasegawa đã đá vào lưng của Ninagawa chỉ để rồi sau đó lại suy nghĩ: “Tưởng tượng ra vết bầm tím tụ máu không ai biết ở trên lưng cậu ta, tôi lại thấy thương thương và muốn sờ tay vào”. Dù Hasegawa không ý thức được nhưng hành động đá vào lưng Ninagawa đã cho thấy trong vô thức, cô muốn kéo cậu lại với thế giới bên ngoài.

Ninagawa yêu Olichan bằng một tình yêu cuồng tín: cậu sưu tập tất cả những gì thuộc về Olichan, chủ đề duy nhất khi nói chuyện của cậu cũng là về Olichan…Với cậu, tất cả những gì thuộc về Olichan đều hoàn hảo. Thứ tình yêu được xây dựng trên sự tưởng tượng của cậu đã trở thành một điều quen thuộc trong thế giới của chúng ta khi công nghệ giải trí không ngừng phát triển. Ta có thể bắt gặp dễ dàng kiểu hâm mộ một thần tượng nào đó cuồng nhiệt giống như Ninagawa ở ngoài đời. Hâm mộ một ngôi sao nào đó không phải là chuyện xấu nhưng khi tình yêu đó biến thành thứ khiến người ta tự mình sống cô lập thì nó trở thành một chuyện đáng lo ngại. Thế nhưng, kết thúc truyện “Cái lưng muốn đá”, với câu nói buồn bã của Ninagawa sau khi cậu gặp được thần tượng của mình ở liveshow đem đến cho người đọc hi vọng cậu sẽ thức tỉnh. “Tưởng tới gần được Olichan, nhưng đó lại là lúc tớ cảm thấy cô ấy xa cách nhất từ trước đến giờ, xa hơn hẳn lúc tớ nhặt nhạnh những mảnh cuộc đời cô ấy và đem cất giữ trong hộp”.

Bằng một thứ văn phong giản dị, Wataya Risa chậm rãi bóc tách từng lớp nội tâm của nhân vật để khi câu chuyện kết thúc, cái tôi của nhân vật hiện ra rõ ràng khiến người đọc không thể dứt khỏi cảm giác xót xa trước thế giới đó. Tiểu thuyết ngắn này thật sự xứng đáng mang lại giải thưởng Akutagawa cho tác giả khi cô mới 19 tuổi.

Kodaki

Đọc bài viết

Cafe sáng