Nối kết với chúng tôi

Trà chiều

Câu chuyện về Thành phố sách Phương Nam: Wonderland của các Alice yêu sách

Published

on

Nếu ta nhảy lên cỗ máy thời gian của Doraemon trở ngược về thời điểm những năm 2015, khái niệm “thành phố sách” quả thực vừa xa lạ vừa mơ hồ, đặc biệt khi trong tiềm thức của những người yêu sách dạo ấy thì chẳng có nơi đâu thân thuộc ấm cúng bằng tiệm sách gần nhà, lọc cọc vài cuốc xe đạp đã tới.

5 năm ngắn ngủi trôi qua, năm Thành phố sách Phương Nam đã lần lượt xuất hiện, được hàng ngàn người tự hào điểm mặt gọi tên rằng đây là “nhà”. Lúc này ta mới bất chợt tự hỏi: từ khi nào, Phương Nam Book City đã trở thành lựa chọn quen thuộc của những người yêu sách?

Năm 2016, diễn đàn mọt sách bất chợt nóng lên vì một từ khóa rất lạ tai: “Book City – Thành phố sách”. Người ta truyền tay, inbox nhau những tấm ảnh concept của một không gian đọc sách rộng đến 3.000 mét vuông, vừa là nhà sách vừa là địa điểm giải trí và tụ hội giữa những người có chung sở thích đọc sách, làm văn.

Sau nhiều năm ấp ủ ý tưởng, cuối cùng Phương Nam Book City Aeon Bình Dương đã ra mắt với thiết kế như một thành phố thu nhỏ với những góc riêng biệt: bàn ghế đọc sách dành cho độc giả, khu vực Book Café dành cho người muốn làm việc hoặc thư giãn với bạn bè, khu vực tổ chức giao lưu sách với giới văn nghệ sĩ, khu vực đồ chơi dành cho gia đình và trẻ em.

Dẫu Thành phố sách nằm cách trung tâm Sài Gòn đến 20 cây số, nhưng không ít bạn trẻ đã đặt lịch check-in cùng bạn bè, không ngại ngần đường trường xe máy, hoặc thậm chí là lên google tìm kiếm tuyến xe buýt đi Bình Dương để chiêm ngưỡng tận mắt bước tiến mới này, và để nhận ra: Ừ, ở Việt Nam ta cũng tự hào sở hữu Thành phố sách rộng và đẹp như ở xứ người!

Sở hữu khối lượng lượng sách đồ sộ gồm cả quốc văn – ngoại văn dành cho mọi độ tuổi và gu đọc, Phương Nam Book City Bình Dương vẫn tâm niệm rằng sách cần “không gian để thở”, cần được trình bày trang trọng và chăm chút trên các tủ kệ để có thể đối diện, khoe mình với khách hàng. Book City ra đời với tôn chỉ tôn trọng sách, tôn trọng quá trình chọn lựa và đọc sách. Một Thành phố sách hiện đại, đầu tư như thế chính là kim chỉ nam, vạch đường dẫn lối cho sự ra đời của những Book City tiếp theo, tiếp nối tinh thần gốc và tô điểm thêm cá tính của riêng mình.


“Kiến thức cũng giống như một khu rừng, cần được khám phá và tái khám phá”

Việc Thành phố sách đầu tiên tại Việt Nam ra đời ở Bình Dương đã khiến dân Sài Thành… ghen tị lắm. Khi nhận được những lời phản hồi và mong muốn không cần phải lặn lội xa xôi mới có thể trải nghiệm không gian đọc sách mới lạ này, Phương Nam tự nhủ đã đến lúc mang Book City đến với các bạn yêu sách tại thành phố mang tên Bác. Năm 2017, Phương Nam Book City Hồng Bàng tọa lạc tại trung tâm thương mại Garden Mall (Thuận Kiều Plaza cũ) với concept “Rừng sách nhiệt đới” tự hào ra mắt.

Sức hút đặc trưng của Book City Hồng Bàng chính là cảm hứng thiết kế “xanh” – mang sắc xanh của cây cỏ, thiên nhiên hòa vào định vị hiện đại của một Thành phố sách: từ ánh đèn xanh mát phủ nhè nhẹ trên đầu, những chậu cây cảnh xinh yêu nép bên kệ sách gỗ thân thiện với môi trường, và đặc biệt nhất là những chiếc lều trại cho đúng với concept rừng nhiệt đới. Đừng quên, cung đường đi bộ 150 mét chính là điểm nhấn cho Book City Hồng Bàng, như nhè nhẹ nhắc nhở bạn: “Đọc sách không vội được đâu”.

Phương Nam Book City Hồng Bàng cứ thế, thanh mát mà có chút bí ẩn, là một điểm đến lý tưởng nếu bạn thực sự khao khát được “đi trốn”.





Năm 2018, quận Mười tự hào đón chào “Thành phố Sách châu Âu giữa lòng Sài Gòn” – Phương Nam Book City Vạn Hạnh Mall có lối kiến trúc đậm chất thơ, lấy cảm hứng từ những công trình Châu Âu nổi tiếng. Từng con đường, đại lộ, góc phố nổi tiếng trời Âu được đưa vào để tạo nên một Thành phố sách lãng mạng nhất Việt Nam.

Những ai trung thành với Book City Vạn Hạnh Mall có lẽ đã nhận ra, “nàng ấy” giống như tắc kè hoa thay áo mỗi mùa, cứ đến dịp lễ hội thì phải trang hoàng đỏm dáng. Đầu năm, khi Tết nguyên đán đến, Book City vội vàng thay lớp áo đỏ thắm vàng tươi để chung vui với quan khách trẻ già, cầu mong một năm an vui sẽ đến. Đến hè, Book City thêm hoa thêm hội để đón chào các bé thiếu nhi đến đọc hè – chơi hè, rủ rê các bé vào lắng nghe những câu chuyện cổ tích, sáng tạo từ sách. Trung thu thì treo đèn lồng cho có chút không khí đoàn viên; Halloween thì ngại ngần gì không dọa ma từ đầu cổng đến cuối ngõ; và Giáng Sinh thì có đội quân “anh già Tuyết” diễu hành để tay bắt mặt mừng với các bé thiếu nhi.

Vậy nên ít ai đi Book City Vạn Hạnh mà đi một mình lắm, vì niềm vui khi ngắm cảnh này phải san sẻ chung đôi, hoặc cần lắm một phó nháy có tâm để giữ hộ mình một ngàn shoot ảnh ta bên cuốn sách ta yêu.


Năm 2019, Phương Nam Book Lotte Center đã chính thức có mặt tại quận Ba Đình, đánh dấu một cột mốc mới trong cộng đồng người đọc sách đang sinh sống và làm việc tại thủ đô. Phương Nam đã phối hợp với đội ngũ kiến trúc sư uy tín từ Hàn Quốc, cùng hiện thực hóa một không gian văn hóa mới, mang phong cách hiện đại, tươi sáng, với những khu vực trải nghiệm riêng biệt để độc giả đến tham quan và mua sắm.

So sánh với ba Thành phố sách đi trước, Phương Nam Book Lotte Center có diện tích khiêm tốn hơn, nhưng chính nét khác biệt này khiến nơi đây – trong mắt tôi, và trong mắt rất nhiều người yêu sách khác – giống như một “ốc đảo” sang trọng và an tĩnh đến lạ. Phương Nam Book Lotte Center là không gian đọc sách hiện đại, với lớp áo bắt mắt tô điểm cho bộ khung sườn kiến trúc chỉn chu. Ngắm nhìn mỗi khung kệ sách, mỗi góc trưng bày, từng giàn cây trang trí khoe cành thản nhiên, ta nhận thấy sự chăm chút, cẩn thận và sáng tạo của đội ngũ nhân viên nơi đây.

Ở một khía cạnh nào đó, Phương Nam Book Lotte Center đỏm dáng chẳng kém gì người anh em Book City Vạn Hạnh Mall ở miền Nam, cứ mỗi mùa hội hè là lại tinh tế điểm sắc thêm hương mà không hề phô trương. Mùa Halloween và Giáng sinh tới, nếu bạn có cảm thấy chút buồn vì không khí lành lạnh đang tràn về, hãy ghé Phương Nam Book Lotte Center cùng với ai đó mình thương để cảm nhận nét đẹp của thành phố sách đầu tiên nơi Hà Thành nhé.


Khi khoe về Phương Nam Book City Saigon Center vừa khai trương, tọa lạc ngay tại ngã năm Nguyễn Trãi – Cống Quỳnh, ai cũng sẽ ngạc nhiên cảm thán: chiếm cả ba mặt tiền! Thế nhưng, vị trí tiếp nối với mặt tiền không phải là điểm khiến Book City Saigon Center nổi bật. Nằm tại số 212 Nguyễn Trãi, nơi đây còn nhiều điều để kể và một bề dày lịch sử đáng nói.

Vào thập niên 1970, địa chỉ 212 Nguyễn Trãi là rạp xi-nê Khải Hoàn và Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ kịch, một nơi đến giờ có lẽ chỉ tồn tại trong hồi ức các thế hệ 7X, 8X. Trải qua nhiều bận đổi chủ trao tay, các kiến trúc sư đã bóc những mảng sơn tân thời, để lộ ra bức tường xưa, màu tường xưa của nhà hát thuở nào. Phương Nam Book City sống dậy trên nền móng kiến trúc và bài trí của nhà hát cũ.

Dạo bước trong không gian hai tầng và một gác lửng, bạn sẽ trải nghiệm cảm xúc khác lạ vì ít có nhà sách nào có kiến trúc tầng lớp như vậy. Khi bước vào Thành phố sách, ngắm nhìn những tủ kệ cao tầng, bạn vẫn có thể đoán được sân khấu nằm ở đâu, khán đài nằm ở đâu, lầu hát nằm ở đâu. Và sẽ không là Book City nếu không có điểm nhấn đặc biệt cho các bé thiếu nhi, là khu thiếu nhi chuyên biệt mang cảm hứng quảng trường mini với rất nhiều những mảng sách, truyện tranh tuổi thơ giàu cảm xúc.

Với khởi nguyên như vậy, chẳng hề ngạc nhiên khi Phương Nam Book City Saigon Center có một không khí rất khác với ba người đi trước. Nơi đây sang trọng theo cách cổ điển, nghiêm cẩn mà ung dung, tự tại, đúng phong cách của một địa điểm đã trải qua nhiều đời nắng mưa.


Với thế hệ 8X trở về trước, “tiệm sách” trong ký ức hẳn là một không gian nho nhỏ, với những tủ sách trưng cao và trưng kín cả trăm đầu sách, thoang thoảng mùi hương giấy và có chút bề bộn, cũ kĩ. Phong cách đọc sách ngày ấy là thế, cặm cụi lần mò từng cuốn sách. Thế hệ 9X, 10X nay đã khác, cần những không gian thoáng đãng hơn, không chỉ đọc sách mà còn chụp hình, lưu giữ kỷ niệm và giao lưu trao đổi với những người cùng chung sở thích.

Tuy nhiên, điểm chung giữa lớp người xưa và lớp trẻ nay vẫn là tôn trọng những cuốn sách mình đọc. Người ta thường bảo, văn hóa đọc đang dần mai một. Nhưng tôi nghĩ, nó chỉ đang thay hình đổi dáng. Có chăng, Phương Nam Book City là một bước tiến mới, khiến quá trình đọc sách trở nên thuận tiện và dễ tiếp cận hơn. Tình yêu đọc sách vẫn bắt gặp ở khắp mọi nơi: từ những cô cậu bé ngồi cạnh mẹ đánh vần từng chữ; đến những bác trung niên đứng ngẩng đầu, nheo mắt nhìn kệ sách cao cao; những cặp đôi không chọn rạp cinema làm điểm hẹn mà đến nhà sách để đoán nhau gu bạn ấy có hợp gu mình không. Phương Nam Book City là một không gian văn hóa mang đến những giá trị mới cho cộng đồng: hãy đến nơi đây để một lần như Alice nhảy ùm vào một Wonderland mát mắt, mát tai, mát lòng.

Năm Thành phố sách của Phương Nam cứ thế, nhẹ nhàng len lỏi và từng bước xây dựng vị trí vững chắc trong trái tim, chắp cách tâm hồn Việt. Năm Book City ra đời, chỉ là năm chương hồi mở đầu của Phương Nam Book City, cho một giấc mơ đọc sách Việt tràn khắp mọi ngõ đường góc phố.

*

1. Phương Nam Book City Aeon Bình Dương:

  • Địa chỉ: Tầng Trệt – Aeon Bình Dương Canary, 01 Đại lộ Bình Dương, Khu phố Bình Giao, P. Thuận Giao, Thị xã Thuận An, Bình Dương.
  • Thời gian mở cửa: 10:00 – 22:00. Riêng thứ Bảy, Chủ nhật mở cửa từ 9:00 – 22:00

2. Phương Nam Book City Hồng Bàng:

  • Địa chỉ: Tầng 2 – The Garden Mall, 190 Hồng Bàng, Phường 12, Quận 5, TP.HCM
  • Thời gian mở cửa: 9:30 – 21:30

3. Phương Nam Book City Vạn Hạnh Mall:

  • Địa chỉ: Tầng 3 – TTTM Vạn Hạnh Mall, 11 Sư Vạn Hạnh, Phường 12, Quận 10, TP.HCM
  • Thời gian mở cửa: 9:00 – 22:00

4. Phương Nam Book Lotte Center

  • Địa chỉ: Tầng 3 – Lotte Center, 54 Liễu Giai, Phường Cống Vị, Quận Ba Đình, Tp. Hà Nội
  • Thời gian mở cửa: 7:30 – 22:00

5. Phương Nam Book City Saigon Center:

  • Địa chỉ: Số 212 Nguyễn Trãi, Phường Phạm Ngũ Lão, Quận 1, TP.HCM
  • Thời gian mở cửa: 7:30 – 22:00

*

Book City – “Nhà” của nhiều người trẻ mê văn hóa

Trà chiều

Bài học đạo đức thâm sâu trong truyện cổ tích: Khi các cô gái kết hôn với quái vật

Published

on

Beauty and the Beast (Người đẹp và Quái vật) là cuốn sách vừa ra mắt, tập hợp những câu chuyện cổ tích từ khắp nơi trên thế giới, khám phá sự khác lạ của mối quan hệ vượt ranh giới giống loài.

Trong cả hai phiên bản Người đẹp và Quái vật của Disney, giữa khung cảnh bộ đồ dùng làm bếp nhảy múa, nhạc đệm lãng mạn và điệu waltz ngất ngây, thật dễ dàng bỏ qua việc câu chuyện này kỳ lạ như thế nào. Đây là một câu chuyện - được kể lại bởi tập đoàn hùng mạnh nhất trong lĩnh vực giải trí dành cho thiếu nhi - về một cô gái phải lòng một con quái vật. Trong bản hoạt hình năm 1991, biểu cảm ngốc nghếch của Quái vật khiến hắn ta trông giống con người và đáng yêu hơn hẳn, giảm bớt sự kỳ quặc trên. Nhưng trong bản live-action năm 2017, tạo hình Quái vật lại vô cùng giống… một con quái thú.

Người đẹp và Quái vật bản hoạt hình năm 1991.

Người đẹp và Quái vật bản live-action năm 2017.

Trong bản gốc Người đẹp và Quái vật được phát hành năm 1740 bởi tiểu thuyết gia người Pháp Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve, Quái vật được mô tả là một loài lai tạp giữa voi và cá, với “vòi voi quấn quanh cổ”, “cơ thể nặng nề”, “tiếng loảng xoảng khủng khiếp phát ra từ bộ vảy” mỗi khi hắn di chuyển. Nhưng trong phiên bản chuyển thể nổi tiếng nhất - một phiên bản cô đọng dành cho trẻ em từ cựu giáo viên Jeanne-Marie Leprince de Beaumont, ngoại hình của Quái vật được nhường lại cho trí tưởng tượng của độc giả. De Beaumont chỉ nói rằng hắn ta trông “đáng sợ”, và Người đẹp đã phải run rẩy “trước ngoại hình kinh khủng của sinh vật này”. Quái vật có thể trông giống một con trâu nước, hoặc một con gấu, hay một con hổ; hắn ta cũng có thể được miêu tả như một ông già tầm thường, bản chất tốt bụng nhưng ngoại hình thì cực kỳ xấu xí. Đó chính là mục đích của câu chuyện.

De Beaumont luôn lồng ghép các bài học đạo đức mạnh mẽ vào đa số những câu chuyện của mình, và xuất bản chúng như một bản hướng dẫn giáo dục dành cho trẻ nhỏ. Bà không phải là người duy nhất làm vậy. Jack Zipes viết trong cuốn sách Fairy Tale as Myth/Myth as Fairy Tale năm 1983: “Truyện cổ tích không thể trở nên phổ cập, trừ khi chúng hoàn toàn nhất quán với các nguyên tắc cơ bản về cách nam giới trong xã hội tìm cách sắp xếp mối quan hệ để thoả mãn mong muốn và nhu cầu của họ.” Thật vậy, như Maria Tatar đã chỉ ra trong phần giới thiệu tuyệt vời về tuyển tập mới Beauty and the Beast: Classic Tales About Animal Brides and Grooms From Around the World (Người đẹp và Quái vật: Những câu chuyện kinh điển về những cô dâu và chú rể động vật trên khắp thế giới), câu chuyện về Người đẹp và Quái vật vốn dành cho những cô gái có thể bị áp đặt vào những cuộc hôn nhân sắp đặt. Người đẹp bị cha mình trao đổi để nhận lại sự an toàn và của cải, và bị gửi đến sống với một người lạ đáng sợ. Tatar giải thích câu chuyện của De Beaumont nhấn mạnh sự cao quý trong hành động hy sinh thân mình của Người đẹp, đồng thời khiến độc giả phấn khích “vì một mối quan hệ đòi hỏi sự đè nén mong muốn của bản thân và phục tùng ý chí của một con quái vật.”

Nhưng Người đẹp và Quái vật cũng là một bổ sung tương đối hiện đại cho nhiều điển tích có từ hàng ngàn năm trước: những câu chuyện về con người phải lòng động vật. Những ví dụ đặc trưng đến từ Ấn Độ, Iran, Na Uy và Ireland; Tatar liệt kê những câu chuyện về vua ếch, công chúa chim, cô dâu chó, và chồng là chuột muskrat. Về cơ bản, mỗi câu chuyện là một biểu hiện cho sự lo ngại về hôn nhân và các mối quan hệ - về tính thú của các giới, và sự xa lạ giữa đàn ông và phụ nữ. Có một số câu chuyện, như Người đẹp và Quái vật, cảnh báo về sự phù phiếm hoặc độc ác. Nhưng nhiều câu chuyện chỉ đơn giản minh hoạ cho sự thôi thúc cơ bản của con người – phổ biến trong các nền văn minh – là sử dụng các câu chuyện để giải nghĩa cuộc sống.

*

Tatar viết: “Người đẹp và Quái vật là câu chuyện về sức mạnh của sự đồng cảm”, nhưng là một câu chuyện tăm tối và xạ lạ. Ngấm ngầm bên trong nó là nhiều quan ngại liên quan đến cấu trúc xã hội và cảm xúc hôn nhân: sợ hãi đối phương, không muốn rời xa gia đình, sợ thay đổi bản thân trong một mối quan hệ mới. Câu chuyện của De Beaumont “phản ánh mong muốn chuyển đổi những câu chuyện cổ tích từ vai trò giải trí thành những câu chuyện ngụ ngôn về hành vi tốt, là phương tiện để truyền dạy và khai sáng cho trẻ em về các đức tính tốt và giáo dục tốt.” Ngoại hình quyến rũ của Người đẹp kết hợp hoàn hảo với đức hạnh và lòng vị tha của cô, điều này tương phản với sự phù phiếm, tham lam và gian ác của các chị em cô.

Khi bố của Người đẹp lên đường để bắt kịp chuyến tàu vừa cập cảng, ông hỏi các cô con gái của mình muốn quà gì. Những người chị em của Người đẹp yêu cầu quần áo và đồ trang sức khác; Người đẹp, vì không muốn gây phiền hà cho cha mình hay làm xấu mặt các chị em mình, chỉ yêu cầu duy nhất một bông hoa hồng - thứ sẽ định hình số phận của cô. Cha của cô bị ngã ngựa và được dẫn lối vào ngôi nhà bí ẩn không người ở, nơi ông được cho ăn và nghỉ ngơi. Vào buổi sáng, ông nhớ tới việc phải ngắt một bông hồng cho Người đẹp, nhưng hành động không kiêng nể của ông đã triệu hồi Quái vật, kẻ đã kết án tử hình cho ông, nhưng lại cho phép cha của Người đẹp gửi một trong những cô con gái của mình đến chết thay.

Người đẹp, dĩ nhiên, hy sinh bản thân mình. “Con thà bị con quái vật đó nuốt chửng còn hơn chết vì đau buồn khi phải mất cha.” Hành động của cô đã nói với độc giả rằng việc “cứu” gia đình mình bằng cách bước vào một hôn nhân sắp đặt là hành vi cao cả, đồng thời chuẩn bị cho họ tinh thần hy sinh chính bản thân mình trong một viễn cảnh tương tự. Tatar viết: “Khát khao vật chất và leo thang xã hội thúc đẩy các bậc cha mẹ giao con gái của họ cho loài cầm thú, và các câu chuyện phản ánh hành vi này như là tập quán xã hội của thời kỳ xa xưa. Nhiều cuộc hôn nhân sắp đặt khiến ta có cảm giác như bị trói vào tay một con quái vật.”

Tương tự, nhiều câu chuyện trong tuyển tập của Tatar là “huyền thoại khởi đầu” – các câu chuyện kể về những nghi lễ đa dạng khi bước vào tuổi trưởng thành, cho dù bằng cách giết rồng, hành trình qua các quốc gia hay giao ước với những linh hồn kỳ lạ và không đáng tin cậy. Trong Cupid và Psyche, Psyche bị ép kết hôn với một con quái vật, và nàng bị cấm nhìn thấy gương mặt hắn ta. Hàng đêm, hắn ta làm tình với nàng trong bóng tối. Nhưng các chị em của nàng (cũng là những kẻ nhiều chuyện quỷ quyệt) thuyết phục nàng dùng một ngọn đèn để nhìn trộm, lúc đó nàng phát hiện hóa ra đó là thần Cupid, “người đẹp trai và quyến rũ nhất trong các vị thần”. Tuy nhiên, hậu quả của việc bất chấp quy tắc của nàng thật là thảm khốc. Thần Cupid biến mất, và Psyche phải vượt qua những nhiệm vụ bất khả thi để chứng minh giá trị của mình với Venus, người mẹ độc đoán của Cupid.

Amore e Psiche bởi Giuseppe Crespi, cảnh Psyche dùng ngọn đèn để nhìn trộm Cupid.

Trong một câu chuyện của người Ghana, Tale of the Girl and the Hyena-Man (Câu chuyện về cô gái và chàng linh cẩu), một cô gái trẻ tuyên bố cô sẽ không lấy người chồng mà cha mẹ đã chọn. Thay vào đó, cô ấy chọn một người lạ, “một chàng trai trẻ, có sức mạnh và vẻ đẹp tuyệt vời”. Thật không may, anh ta hoá ra là một con linh cẩu giả dạng - gã đã đuổi theo vợ mình khi cô biến mình thành một cái cây, sau đó là một vũng nước, sau đó là một hòn đá. Câu chuyện kết thúc ngắn gọn: “Truyền thuyết về cuộc phiêu lưu của cô được truyền lại cho tất cả mọi người, và đó là lý do tại sao cho đến ngày nay phụ nữ không được phép tự chọn chồng cho mình và đó cũng là lý do tại sao trẻ em cần học cách vâng lời người lớn tuổi.”

Những câu chuyện cảnh báo phụ nữ về hiểm nguy của quyền tự quyết và hậu quả của sự tò mò không kiểm soát cũng phổ biến tương tự những câu chuyện khuyên răn các chàng trai về thói hoang dại hiển nhiên của đàn bà. Khi cô dâu là động vật, họ biến thành người nội trợ đảm đang và có năng lực, nhưng thú tính vẫn còn trong họ. Trong The Swan Maidens (Tiên nữ thiên nga), một thợ săn bắt gặp một nhóm phụ nữ trẻ đang tắm trong hồ sau khi trút bỏ áo choàng làm từ lông vũ. Anh ta giấu đi một chiếc áo choàng, khiến một trong những thiếu nữ bị mắc kẹt trong hình dạng con người, bất lực nhìn những người chị em của mình hóa thiên nga bay về trời. Người thợ săn kết hôn với cô; họ có hai đứa con và sống hạnh phúc bên nhau, nhưng một ngày nọ, khi cô tìm thấy chiếc áo choàng lông vũ bị giấu đi, cô lập tức mặc nó vào và trở lại hình dạng thiên nga, bay đi và bỏ rơi chồng con mình.

Tiên nữ thiên nga dường như nói lên mong muốn bẩm sinh của phụ nữ, cũng như cảm giác trung thành và tình thân đối với bộ tộc nguyên thuỷ của một người. Nó cảnh báo độc giả nam về sự khác biệt tiềm ẩn trong phụ nữ, những người từ lâu được quy là quá gần gũi với thiên nhiên, quá hoang dã. Nhưng nó cũng làm sáng tỏ những gì Tatar miêu tả là “bản chất áp bức bí mật của hôn nhân, với nhiệm vụ trong nom và nuôi dạy con cái. Những cô dâu động vật là những người bạn đời tuyệt vời khi đảm nhận nhiệm vụ trong gia đình, nhưng có một cái giá phải trả: Họ không được phép nắm giữ chìa khoá tự do của mình.

*

Rất nhiều yếu tố nguyên sơ và cảnh báo trong truyện cổ tích được Angela Carter đề cập hoặc lật tẩy trong The Bloody Chamber (Căn hầm đẫm máu), một tuyển tập truyện năm 1979 lấy cảm hứng từ truyện dân gian. Trong tiêu đề câu chuyện, nhân vật nữ chính bán mình cho cuộc hôn nhân, bỏ qua những nghi ngờ của mẹ cô; sau đó cô “rời đi Paris, rời xa thời con gái, rời xa không gian yên tĩnh trắng muốt trong căn hộ của mẹ tôi để đến đất nước không thể đoán được về hôn nhân.” Cuối hành trình là người chồng người mà thực sự là một con quái vật – không phải một con thú mà là một kẻ sát hại phụ nữ hàng loạt. Cuối cùng nhân vật nữ chính không phải được cứu bởi một người đàn ông mà bởi người mẹ liều lĩnh, dũng cảm và nổi loạn của cô.

Những cạm bẫy đạo đức trong truyện cổ tích tràn ngập trong các câu chuyện của Carter, nhưng bà từ chối tuân theo các quy ước của họ. Trong Căn hầm đẫm máu, Carter đã tạo nên một câu chuyện ngụ ngôn nữ quyền, riêng biệt và chứng minh rằng ngay cả những mô hình kể chuyện lâu đời nhất cũng có thể được điều chỉnh để phù hợp với những trải nghiệm vào lo lắng đương thời.

Hết.

Lalijade lược dịch.

Bài viết gốc The Dark Morality of Fairy-Tale Animal Brides được thực hiện bởi Sophie Gilbert, đăng tại The Atlantic.

Ảnh đầu bài: Minh họa Người đẹp và Quái vật, 1913 bởi Warwick Goble

*

Có thể bạn sẽ thích



Đọc bài viết

Trà chiều

Cách nhìn thế giới qua lăng kính của Định luật Newton (Định luật II và III)

Published

on

Lần trước, chúng ta đã cùng nhau đi tìm một cái nhìn mới, cùng nhau nhìn nhận Định luật I của Newton qua lăng kính của cuộc sống sau khi đã tách rời nó khỏi các ý nghĩa vật lí ban đầu. Lần này, chúng ta hãy cùng nhau đi trên hành trình ấy một lần nữa, nhưng lần này là với Định luật II và III của Newton, hai định luật mà theo tôi về ý nghĩa và tầm quan trọng của nó có thể còn thú vị hơn cả Định luật I khi được đặt dưới một góc nhìn mới.

*

Định luật II Newton nói rằng:

Nếu một vật chịu tác dụng của một lực làm thay đổi vận tốc của vật thì véc tơ gia tốc luôn cùng hướng với lực tác dụng lên vật, độ lớn gia tốc sẽ tỉ lệ thuận với độ lớn của lực và tỉ lệ nghịch với khối lượng của vật.

Thật ra định luật này rất đơn giản và dễ hiểu, nhưng với cách phát biểu như trên thì có lẽ sẽ khiến nhiều người cảm thấy hơi choáng váng; bản thân tôi tuy đã hiểu khá rõ về định luật này mà khi đọc lại cũng cảm thấy như vậy. Nhưng dù là khó hay dễ hiểu thì hôm nay chúng ta vẫn sẽ tạm gác lại những ý nghĩa vật lí của định luật trên và thử nhìn nhận lại bằng một góc nhìn khác. Khi ấy, một lập luận cũng có phần đáng để suy ngẫm sẽ dần hiện ra:

Khi một “lực” - tức một việc gì đó xảy ra và tác động đến chúng ta - nếu như “lực” đó đủ mạnh nó sẽ làm con người chúng ta thay đổi. Chúng ta sẽ thay đổi theo chiều hướng của “lực” đã tác động vào ta, nhưng thay đổi đến mức nào, chúng ta sẽ “dịch chuyển” bao nhiêu xa so với con người mình trước đây thì lại phụ thuộc vào “khối lượng” và độ lớn của “lực” ban đầu.

Về phần “lực” thì khá là dễ hiểu, khi một “lực” mạnh, tức một sự việc nghiêm trọng xảy ra trong cuộc đời chúng ta thì hiển nhiên nó sẽ làm con người chúng ta thay đổi. Sự kiện đó càng tồi tệ, càng trầm trọng (theo chiều hướng xấu), hay thậm chí là càng tuyệt diệu (theo chiều hướng tốt) thì con người chịu tác động của sự kiện sẽ thay đổi càng nhiều.

Nhưng độ lớn của “lực” không phải là yếu tố duy nhất và quyết định tất cả, còn có “khối lượng” nữa. Trong trường hợp này, “khối lượng” có thể được hiểu là bản chất của con người chúng ta. Nó bao gồm những thứ như: cách chúng ta suy nghĩ về thế giới, cách chúng ta định nghĩa về bản thân mình, chúng ta kiên định hay dễ thay đổi đến mức nào, chúng ta trân trọng những giá trị nào, chúng ta tin vào những gì,…

Nói tóm lại là, khi con người chúng ta chịu sự tác động của thế giới, chúng ta sẽ thay đổi, còn thay đổi như thế nào, thay đổi nhiều hay ít thì lại phụ thuộc vào “lực” tác động của thế giới và bản thân mỗi người chúng ta.

Nghe qua thì có vẻ là một điều hiển nhiên nhỉ? Nhưng việc chúng ta có thể rút ra cái điều khá là hiển nhiên này khi đặt một định luật vật lí dưới một góc nhìn khác chẳng phải là rất thú vị ư?

Dưới sự tác động từ thế giới bên ngoài và những suy nghĩ nội tâm bên trong, theo dòng chảy của thời gian, con người sẽ thay đổi, cả về ngoại hình bên ngoài lẫn bản chất bên trong. Dù có muốn hay không, ai rồi cũng sẽ thay đổi, có người nhiều, có người ít, nhưng chắc chắn là sẽ có, bởi vì nó là tất yếu, như một quy luật cho vạn vật trên thế giới này. Bạn của 10 năm trước khác với bây giờ như thế nào? Liệu bạn có bao giờ tự hỏi 10 năm sau, bản thân bạn khi ấy sẽ có những nhận xét, những suy nghĩ gì về con người bạn lúc này?

Các định luật vật lí vốn được sinh ra để mô tả, để thấu hiểu cách mà vạn vật trong vũ trụ này vận hành, nhưng bằng một sự trùng hợp ngẫu nhiên nào đó, ít ra trong trường hợp này, khi ta sử dụng một góc nhìn mới, những quy luật về cuộc sống cũng dần hiện ta từ các định luật. Bây giờ chúng ta sẽ đến với Định luật III của Newton, một định luật vô cùng đơn giản, dễ hiểu, ai cũng có thể quan sát được, một quy luật cơ bản trong toàn vũ trụ nhưng đồng thời cũng lại rất thân thuộc, thậm chí là vì nó quá thân thuộc nên nhiều người đã vô thức xem nó là một lẽ hiển nhiên, nên đã vô tình bỏ qua và chưa bao giờ nhận ra.

Định luật III Newton nói rằng:

Khi một vật A tác dụng lên vật B một lực, thì vật B cũng sẽ tác dụng lên vật A một lực. Hai lực này cùng độ lớn, cùng phương nhưng lại ngược chiều.

Bản thân tôi thì thích cách phát biểu tiếng Anh của định luật này hơn:

For every Action, there is an equal and opposite Reaction.

Có thể tạm dịch là: Ứng với mỗi một “hành động”, sẽ có một “phản hành động” có cùng độ lớn nhưng lại ngược chiều.

Tại sao để bay lên thì tên lửa lại phải phóng ra một ngọn lửa về phía sau, tại sao để tung người nhảy lên thì chúng ta phải co chân lại, tại sao để bước đi thì bàn chân phải đạp xuống mặt đất, tại sao để chạy thì bàn chân lại càng phải đạp xuống mặt đất mạnh hơn nữa? Tất cả những điều đó đều là những biểu hiện của Định luật III Newton.

Để có thể bước đi, bạn sẽ phải dùng chân đẩy một lực xuống mặt đất, để rồi mặt đất sẽ đẩy bàn chân bạn tiến về phía trước. Để chạy, bạn sẽ phải đạp xuống mặt đất mạnh hơn nữa để mặt đất đẩy cơ thể bạn đi xa hơn nữa. Để nhảy, bạn phải co chân lại, vốn cũng là để đạp xuống mặt đất, để rồi nền đất đẩy bạn bay lên. Với tên lửa cũng như vậy, để bay lên cao tên lửa sẽ phải đốt cháy nhiên liệu và phóng chúng về phía sau.

Và khi chúng ta kết hợp Định luật II và Định luật III dưới góc nhìn mới này lại, một điều thú vị hơn nữa lại hiện ra: Khi thế giới làm bạn thay đổi thì bạn cũng sẽ làm thay đổi thế giới, ngược lại, khi bạn làm thay đổi thế giới thì thế giới cũng sẽ làm bạn thay đổi.

“Thế giới” ở đây có thể hiểu theo nghĩa hẹp: là cuộc sống của bạn, là thế giới nội tâm, cách bạn suy nghĩ, kể cả mọi người hay các đồ vật xung quanh cũng có thể được xem là “thế giới”. Không cần phải suy nghĩ quá sâu xa, cầm một quyển sách lên để đọc đã là một cách tác động vào “thế giới” rồi, chỉ cần dấu tay của bạn chạm vào một trang sách thì đã có thể nói là bạn vừa tác động và làm thay đổi “thế giới”. Ngay cả việc viết ra một dòng chữ cũng là làm thay đổi thế giới, vì chẳng phải là trước khi bạn viết ra dòng chữ đó thì nó chưa từng tồn tại hay sao? Và nếu có một ai đó khác hay thậm chí là chính bạn đọc lại dòng chữ ấy, thì dòng chữ, nó lại một lần nữa xuất hiện ở một nơi nó chưa từng tồn tại trước đó – nơi tâm trí của một con người.

“Thế giới” cũng có thể hiểu theo nghĩa rộng: đơn giản là thế giới, là thành phố, là núi đồi, là cả Trái Đất, là cả vũ trụ này. Bạn có bao giờ ngẫm nghĩ về những gì loài người đã làm được trên thế giới này, trên hành tinh này chưa? Người ta nói rằng nếu toàn bộ lịch sử Trái Đất chỉ xảy ra trong một ngày, tức 24 giờ hay 86.400 giây, thì nền văn minh nhân loại sẽ chỉ xuất hiện vào giây phút cuối cùng của ngày hôm đó. Tức là tới tận lúc 23h 59 phút 59 giây, tới tận giây phút cuối cùng của 24 giờ đặc biệt này, trong nền văn minh nhân loại mới chớm nở. Nếu cả hành tinh này chỉ vừa mới sinh ra và đã tồn tại được 86.399 giây, thì đến tận giây thứ 86.400 nền văn hóa của toàn thể nhân loại mới bắt đầu những bước đi đầu tiên.

Trong một giây đó, tức khoảng 50.000 năm qua, hãy xem loài người đã làm được những gì. Từ những sinh vật chỉ biết bước đi dưới bầu trời và ngắm nhìn những vì sao, chỉ là một phần của thế giới tự nhiên, với đôi bàn tay và trí tuệ của mình, loài người đã tách mình ra khỏi tự nhiên và trở thành những sinh vật thống trị hành tinh này. Chúng ta có mặt ở khắp mọi lục địa trên Trái Đất, biến đổi thế giới, xây dựng hàng nghìn thành phố, đẩy lùi và thu hẹp thiên nhiên hoang dã, dựng nên những tòa nhà thách thức cả bầu trời, đặt chân lên Mặt Trăng, hướng những ống kính hiện đại nhất vào không gian vũ trụ, đưa được thiết bị hạ cánh để thăm dò trên hành tinh khác. Dù là tốt hay xấu, thì có một điều là chắc chắn, mặc cho tuổi đời vô cùng ngắn ngủi, nhân loại đã thay đổi thế giới này, đã và vẫn đang để lại những dấu chân vững chãi trên nền cát của lịch sử Trái Đất.

Và dĩ nhiên là thế giới mới do chính con người tác động và tạo ra này cũng đã tác động ngược trở lại con người. Bạn có biết không, bộ não con người đã thu nhỏ đi khoảng 10% trong suốt 40.000 năm qua, không phải là vì chúng ta đang ngày càng kém thông minh, mà có lẽ là do chúng ta đã tự thuần hóa chính mình khi chúng ta tự tách khỏi thiên nhiên và sống trong những “khu rừng bê tông” do chính mình xây dựng nên. Một con người cổ đại thì luôn cần phải đấu tranh để sinh tồn, luôn phải ghi nhớ mọi thứ, từ phương hướng đến địa hình, đến vị trí và cách tìm kiếm những nguồn tài nguyên quý giá như nước và thức ăn; còn con người hiện đại với cuộc sống có phần nhẹ nhàng hơn thì không mấy ai có được những kĩ năng và kiến thức ấy cả.

Con người đã thay đổi, khai thác và cả hủy hoại thế giới. Thế giới cũng đã đáp trả lại bằng những tài nguyên thiết yếu đang dần cạn kiệt, bằng đủ mọi loại ô nhiễm đang tác động xấu đến chính cuộc sống của mỗi con người: từ ô nhiễm không khí, đất, nước, đến cả ô nhiễm ánh sáng và âm thanh, bằng những hiện tượng thời tiết ngày càng khắc nghiệt, bằng khí hậu biến đổi nhiều đến mức có thể không đảo ngược được nữa.

Đã là một con người, thì một điều là chắc chắn, mỗi ngày bạn đều đang tác động vào thế giới và mỗi ngày thế giới cũng đang tác động vào bạn, từ những chi tiết nhỏ nhặt nhất cho đến những điều vô cùng vĩ đại. Vậy còn bạn, bạn muốn để lại những dấu chân nào cho thế giới trong khoảng thời gian ngắn ngủi bạn nán lại nơi đây? Và bạn muốn thế giới sẽ khiến cho bản thân mình thay đổi đến mức nào so với thời điểm hiện tại trước khi bạn rời khỏi?

Câu trả lời cho hai câu hỏi trên, sẽ thay đổi như thế nào theo dòng chảy thời gian? Liệu bản thân mỗi người chúng ta có thể tự trả lời hoàn chỉnh hay không?

Hay sẽ là một ai đó khác, vào một ngày nào đó khác, sẽ trả lời đầy đủ hơn sau khi chúng ta đã rời khỏi?

Hết.

Stern

Ảnh đầu bài: The Wall Street Journal

*

Bài viết có liên quan



Đọc bài viết

Trà chiều

[Infographic] Hành trình 39 năm: Nỗ lực, dấn thân, cống hiến

Published

on

By

Trải qua một chặng đường dài hình thành và phát triển, Phương Nam chiếm một góc cố định trong tâm tưởng người Việt khi nhắc đến văn hóa, và rộng hơn, vượt biển khơi để trở thành đầu tàu giới thiệu văn hóa Phương Nam với bạn bè quốc tế.

39 năm - thời gian dài của những nỗ lực, dấn thân và cống hiến. Sinh nhật mỗi năm chỉ có một lần, cùng Ban Biên Tập Bookish.vn nhìn lại hành trình 39 năm hình thành và phát triển của Công ty Cổ phần Văn hóa Phương Nam qua từng cột mốc quan trọng mà trong đó, mỗi cột mốc đều mang ý nghĩa lớn, đánh dấu tâm huyết của nhiều con người, tập thể.

*

Hành trình 39 năm nhìn lại – Nỗ lực và tiếp tục nỗ lực

Ban Biên Tập thực hiện

*

Chuỗi bài Hành trình 39 năm nhìn lại

39 năm nhìn lại - Phương Nam trong chúng ta

Câu chuyện về Thành phố sách Phương Nam: Wonderland của các Alice yêu sách

Phương Nam Book City – “Nhà” của nhiều người trẻ mê văn hóa

Xuân, Hạ, Thu, Đông: Bốn mùa Phương Nam tại Đường Sách TP. HCM

Đọc bài viết

Cafe sáng