Nối kết với chúng tôi

Trà chiều

Cách nhìn thế giới qua lăng kính của Định luật Newton (Định luật II và III)

Published

on

Lần trước, chúng ta đã cùng nhau đi tìm một cái nhìn mới, cùng nhau nhìn nhận Định luật I của Newton qua lăng kính của cuộc sống sau khi đã tách rời nó khỏi các ý nghĩa vật lí ban đầu. Lần này, chúng ta hãy cùng nhau đi trên hành trình ấy một lần nữa, nhưng lần này là với Định luật II và III của Newton, hai định luật mà theo tôi về ý nghĩa và tầm quan trọng của nó có thể còn thú vị hơn cả Định luật I khi được đặt dưới một góc nhìn mới.

*

Định luật II Newton nói rằng:

Nếu một vật chịu tác dụng của một lực làm thay đổi vận tốc của vật thì véc tơ gia tốc luôn cùng hướng với lực tác dụng lên vật, độ lớn gia tốc sẽ tỉ lệ thuận với độ lớn của lực và tỉ lệ nghịch với khối lượng của vật.

Thật ra định luật này rất đơn giản và dễ hiểu, nhưng với cách phát biểu như trên thì có lẽ sẽ khiến nhiều người cảm thấy hơi choáng váng; bản thân tôi tuy đã hiểu khá rõ về định luật này mà khi đọc lại cũng cảm thấy như vậy. Nhưng dù là khó hay dễ hiểu thì hôm nay chúng ta vẫn sẽ tạm gác lại những ý nghĩa vật lí của định luật trên và thử nhìn nhận lại bằng một góc nhìn khác. Khi ấy, một lập luận cũng có phần đáng để suy ngẫm sẽ dần hiện ra:

Khi một “lực” – tức một việc gì đó xảy ra và tác động đến chúng ta – nếu như “lực” đó đủ mạnh nó sẽ làm con người chúng ta thay đổi. Chúng ta sẽ thay đổi theo chiều hướng của “lực” đã tác động vào ta, nhưng thay đổi đến mức nào, chúng ta sẽ “dịch chuyển” bao nhiêu xa so với con người mình trước đây thì lại phụ thuộc vào “khối lượng” và độ lớn của “lực” ban đầu.

Về phần “lực” thì khá là dễ hiểu, khi một “lực” mạnh, tức một sự việc nghiêm trọng xảy ra trong cuộc đời chúng ta thì hiển nhiên nó sẽ làm con người chúng ta thay đổi. Sự kiện đó càng tồi tệ, càng trầm trọng (theo chiều hướng xấu), hay thậm chí là càng tuyệt diệu (theo chiều hướng tốt) thì con người chịu tác động của sự kiện sẽ thay đổi càng nhiều.

Nhưng độ lớn của “lực” không phải là yếu tố duy nhất và quyết định tất cả, còn có “khối lượng” nữa. Trong trường hợp này, “khối lượng” có thể được hiểu là bản chất của con người chúng ta. Nó bao gồm những thứ như: cách chúng ta suy nghĩ về thế giới, cách chúng ta định nghĩa về bản thân mình, chúng ta kiên định hay dễ thay đổi đến mức nào, chúng ta trân trọng những giá trị nào, chúng ta tin vào những gì,…

Nói tóm lại là, khi con người chúng ta chịu sự tác động của thế giới, chúng ta sẽ thay đổi, còn thay đổi như thế nào, thay đổi nhiều hay ít thì lại phụ thuộc vào “lực” tác động của thế giới và bản thân mỗi người chúng ta.

Nghe qua thì có vẻ là một điều hiển nhiên nhỉ? Nhưng việc chúng ta có thể rút ra cái điều khá là hiển nhiên này khi đặt một định luật vật lí dưới một góc nhìn khác chẳng phải là rất thú vị ư?

Dưới sự tác động từ thế giới bên ngoài và những suy nghĩ nội tâm bên trong, theo dòng chảy của thời gian, con người sẽ thay đổi, cả về ngoại hình bên ngoài lẫn bản chất bên trong. Dù có muốn hay không, ai rồi cũng sẽ thay đổi, có người nhiều, có người ít, nhưng chắc chắn là sẽ có, bởi vì nó là tất yếu, như một quy luật cho vạn vật trên thế giới này. Bạn của 10 năm trước khác với bây giờ như thế nào? Liệu bạn có bao giờ tự hỏi 10 năm sau, bản thân bạn khi ấy sẽ có những nhận xét, những suy nghĩ gì về con người bạn lúc này?

Các định luật vật lí vốn được sinh ra để mô tả, để thấu hiểu cách mà vạn vật trong vũ trụ này vận hành, nhưng bằng một sự trùng hợp ngẫu nhiên nào đó, ít ra trong trường hợp này, khi ta sử dụng một góc nhìn mới, những quy luật về cuộc sống cũng dần hiện ta từ các định luật. Bây giờ chúng ta sẽ đến với Định luật III của Newton, một định luật vô cùng đơn giản, dễ hiểu, ai cũng có thể quan sát được, một quy luật cơ bản trong toàn vũ trụ nhưng đồng thời cũng lại rất thân thuộc, thậm chí là vì nó quá thân thuộc nên nhiều người đã vô thức xem nó là một lẽ hiển nhiên, nên đã vô tình bỏ qua và chưa bao giờ nhận ra.

Định luật III Newton nói rằng:

Khi một vật A tác dụng lên vật B một lực, thì vật B cũng sẽ tác dụng lên vật A một lực. Hai lực này cùng độ lớn, cùng phương nhưng lại ngược chiều.

Bản thân tôi thì thích cách phát biểu tiếng Anh của định luật này hơn:

For every Action, there is an equal and opposite Reaction.

Có thể tạm dịch là: Ứng với mỗi một “hành động”, sẽ có một “phản hành động” có cùng độ lớn nhưng lại ngược chiều.

Tại sao để bay lên thì tên lửa lại phải phóng ra một ngọn lửa về phía sau, tại sao để tung người nhảy lên thì chúng ta phải co chân lại, tại sao để bước đi thì bàn chân phải đạp xuống mặt đất, tại sao để chạy thì bàn chân lại càng phải đạp xuống mặt đất mạnh hơn nữa? Tất cả những điều đó đều là những biểu hiện của Định luật III Newton.

Để có thể bước đi, bạn sẽ phải dùng chân đẩy một lực xuống mặt đất, để rồi mặt đất sẽ đẩy bàn chân bạn tiến về phía trước. Để chạy, bạn sẽ phải đạp xuống mặt đất mạnh hơn nữa để mặt đất đẩy cơ thể bạn đi xa hơn nữa. Để nhảy, bạn phải co chân lại, vốn cũng là để đạp xuống mặt đất, để rồi nền đất đẩy bạn bay lên. Với tên lửa cũng như vậy, để bay lên cao tên lửa sẽ phải đốt cháy nhiên liệu và phóng chúng về phía sau.

Và khi chúng ta kết hợp Định luật II và Định luật III dưới góc nhìn mới này lại, một điều thú vị hơn nữa lại hiện ra: Khi thế giới làm bạn thay đổi thì bạn cũng sẽ làm thay đổi thế giới, ngược lại, khi bạn làm thay đổi thế giới thì thế giới cũng sẽ làm bạn thay đổi.

“Thế giới” ở đây có thể hiểu theo nghĩa hẹp: là cuộc sống của bạn, là thế giới nội tâm, cách bạn suy nghĩ, kể cả mọi người hay các đồ vật xung quanh cũng có thể được xem là “thế giới”. Không cần phải suy nghĩ quá sâu xa, cầm một quyển sách lên để đọc đã là một cách tác động vào “thế giới” rồi, chỉ cần dấu tay của bạn chạm vào một trang sách thì đã có thể nói là bạn vừa tác động và làm thay đổi “thế giới”. Ngay cả việc viết ra một dòng chữ cũng là làm thay đổi thế giới, vì chẳng phải là trước khi bạn viết ra dòng chữ đó thì nó chưa từng tồn tại hay sao? Và nếu có một ai đó khác hay thậm chí là chính bạn đọc lại dòng chữ ấy, thì dòng chữ, nó lại một lần nữa xuất hiện ở một nơi nó chưa từng tồn tại trước đó – nơi tâm trí của một con người.

“Thế giới” cũng có thể hiểu theo nghĩa rộng: đơn giản là thế giới, là thành phố, là núi đồi, là cả Trái Đất, là cả vũ trụ này. Bạn có bao giờ ngẫm nghĩ về những gì loài người đã làm được trên thế giới này, trên hành tinh này chưa? Người ta nói rằng nếu toàn bộ lịch sử Trái Đất chỉ xảy ra trong một ngày, tức 24 giờ hay 86.400 giây, thì nền văn minh nhân loại sẽ chỉ xuất hiện vào giây phút cuối cùng của ngày hôm đó. Tức là tới tận lúc 23h 59 phút 59 giây, tới tận giây phút cuối cùng của 24 giờ đặc biệt này, trong nền văn minh nhân loại mới chớm nở. Nếu cả hành tinh này chỉ vừa mới sinh ra và đã tồn tại được 86.399 giây, thì đến tận giây thứ 86.400 nền văn hóa của toàn thể nhân loại mới bắt đầu những bước đi đầu tiên.

Trong một giây đó, tức khoảng 50.000 năm qua, hãy xem loài người đã làm được những gì. Từ những sinh vật chỉ biết bước đi dưới bầu trời và ngắm nhìn những vì sao, chỉ là một phần của thế giới tự nhiên, với đôi bàn tay và trí tuệ của mình, loài người đã tách mình ra khỏi tự nhiên và trở thành những sinh vật thống trị hành tinh này. Chúng ta có mặt ở khắp mọi lục địa trên Trái Đất, biến đổi thế giới, xây dựng hàng nghìn thành phố, đẩy lùi và thu hẹp thiên nhiên hoang dã, dựng nên những tòa nhà thách thức cả bầu trời, đặt chân lên Mặt Trăng, hướng những ống kính hiện đại nhất vào không gian vũ trụ, đưa được thiết bị hạ cánh để thăm dò trên hành tinh khác. Dù là tốt hay xấu, thì có một điều là chắc chắn, mặc cho tuổi đời vô cùng ngắn ngủi, nhân loại đã thay đổi thế giới này, đã và vẫn đang để lại những dấu chân vững chãi trên nền cát của lịch sử Trái Đất.

Và dĩ nhiên là thế giới mới do chính con người tác động và tạo ra này cũng đã tác động ngược trở lại con người. Bạn có biết không, bộ não con người đã thu nhỏ đi khoảng 10% trong suốt 40.000 năm qua, không phải là vì chúng ta đang ngày càng kém thông minh, mà có lẽ là do chúng ta đã tự thuần hóa chính mình khi chúng ta tự tách khỏi thiên nhiên và sống trong những “khu rừng bê tông” do chính mình xây dựng nên. Một con người cổ đại thì luôn cần phải đấu tranh để sinh tồn, luôn phải ghi nhớ mọi thứ, từ phương hướng đến địa hình, đến vị trí và cách tìm kiếm những nguồn tài nguyên quý giá như nước và thức ăn; còn con người hiện đại với cuộc sống có phần nhẹ nhàng hơn thì không mấy ai có được những kĩ năng và kiến thức ấy cả.

Con người đã thay đổi, khai thác và cả hủy hoại thế giới. Thế giới cũng đã đáp trả lại bằng những tài nguyên thiết yếu đang dần cạn kiệt, bằng đủ mọi loại ô nhiễm đang tác động xấu đến chính cuộc sống của mỗi con người: từ ô nhiễm không khí, đất, nước, đến cả ô nhiễm ánh sáng và âm thanh, bằng những hiện tượng thời tiết ngày càng khắc nghiệt, bằng khí hậu biến đổi nhiều đến mức có thể không đảo ngược được nữa.

Đã là một con người, thì một điều là chắc chắn, mỗi ngày bạn đều đang tác động vào thế giới và mỗi ngày thế giới cũng đang tác động vào bạn, từ những chi tiết nhỏ nhặt nhất cho đến những điều vô cùng vĩ đại. Vậy còn bạn, bạn muốn để lại những dấu chân nào cho thế giới trong khoảng thời gian ngắn ngủi bạn nán lại nơi đây? Và bạn muốn thế giới sẽ khiến cho bản thân mình thay đổi đến mức nào so với thời điểm hiện tại trước khi bạn rời khỏi?

Câu trả lời cho hai câu hỏi trên, sẽ thay đổi như thế nào theo dòng chảy thời gian? Liệu bản thân mỗi người chúng ta có thể tự trả lời hoàn chỉnh hay không?

Hay sẽ là một ai đó khác, vào một ngày nào đó khác, sẽ trả lời đầy đủ hơn sau khi chúng ta đã rời khỏi?

Hết.

Stern

Ảnh đầu bài: The Wall Street Journal

*

Bài viết có liên quan



Click to comment

Viết bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Trà chiều

Bài học đạo đức thâm sâu trong truyện cổ tích: Khi các cô gái kết hôn với quái vật

Published

on

Beauty and the Beast (Người đẹp và Quái vật) là cuốn sách vừa ra mắt, tập hợp những câu chuyện cổ tích từ khắp nơi trên thế giới, khám phá sự khác lạ của mối quan hệ vượt ranh giới giống loài.

Trong cả hai phiên bản Người đẹp và Quái vật của Disney, giữa khung cảnh bộ đồ dùng làm bếp nhảy múa, nhạc đệm lãng mạn và điệu waltz ngất ngây, thật dễ dàng bỏ qua việc câu chuyện này kỳ lạ như thế nào. Đây là một câu chuyện - được kể lại bởi tập đoàn hùng mạnh nhất trong lĩnh vực giải trí dành cho thiếu nhi - về một cô gái phải lòng một con quái vật. Trong bản hoạt hình năm 1991, biểu cảm ngốc nghếch của Quái vật khiến hắn ta trông giống con người và đáng yêu hơn hẳn, giảm bớt sự kỳ quặc trên. Nhưng trong bản live-action năm 2017, tạo hình Quái vật lại vô cùng giống… một con quái thú.

Người đẹp và Quái vật bản hoạt hình năm 1991.

Người đẹp và Quái vật bản live-action năm 2017.

Trong bản gốc Người đẹp và Quái vật được phát hành năm 1740 bởi tiểu thuyết gia người Pháp Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve, Quái vật được mô tả là một loài lai tạp giữa voi và cá, với “vòi voi quấn quanh cổ”, “cơ thể nặng nề”, “tiếng loảng xoảng khủng khiếp phát ra từ bộ vảy” mỗi khi hắn di chuyển. Nhưng trong phiên bản chuyển thể nổi tiếng nhất - một phiên bản cô đọng dành cho trẻ em từ cựu giáo viên Jeanne-Marie Leprince de Beaumont, ngoại hình của Quái vật được nhường lại cho trí tưởng tượng của độc giả. De Beaumont chỉ nói rằng hắn ta trông “đáng sợ”, và Người đẹp đã phải run rẩy “trước ngoại hình kinh khủng của sinh vật này”. Quái vật có thể trông giống một con trâu nước, hoặc một con gấu, hay một con hổ; hắn ta cũng có thể được miêu tả như một ông già tầm thường, bản chất tốt bụng nhưng ngoại hình thì cực kỳ xấu xí. Đó chính là mục đích của câu chuyện.

De Beaumont luôn lồng ghép các bài học đạo đức mạnh mẽ vào đa số những câu chuyện của mình, và xuất bản chúng như một bản hướng dẫn giáo dục dành cho trẻ nhỏ. Bà không phải là người duy nhất làm vậy. Jack Zipes viết trong cuốn sách Fairy Tale as Myth/Myth as Fairy Tale năm 1983: “Truyện cổ tích không thể trở nên phổ cập, trừ khi chúng hoàn toàn nhất quán với các nguyên tắc cơ bản về cách nam giới trong xã hội tìm cách sắp xếp mối quan hệ để thoả mãn mong muốn và nhu cầu của họ.” Thật vậy, như Maria Tatar đã chỉ ra trong phần giới thiệu tuyệt vời về tuyển tập mới Beauty and the Beast: Classic Tales About Animal Brides and Grooms From Around the World (Người đẹp và Quái vật: Những câu chuyện kinh điển về những cô dâu và chú rể động vật trên khắp thế giới), câu chuyện về Người đẹp và Quái vật vốn dành cho những cô gái có thể bị áp đặt vào những cuộc hôn nhân sắp đặt. Người đẹp bị cha mình trao đổi để nhận lại sự an toàn và của cải, và bị gửi đến sống với một người lạ đáng sợ. Tatar giải thích câu chuyện của De Beaumont nhấn mạnh sự cao quý trong hành động hy sinh thân mình của Người đẹp, đồng thời khiến độc giả phấn khích “vì một mối quan hệ đòi hỏi sự đè nén mong muốn của bản thân và phục tùng ý chí của một con quái vật.”

Nhưng Người đẹp và Quái vật cũng là một bổ sung tương đối hiện đại cho nhiều điển tích có từ hàng ngàn năm trước: những câu chuyện về con người phải lòng động vật. Những ví dụ đặc trưng đến từ Ấn Độ, Iran, Na Uy và Ireland; Tatar liệt kê những câu chuyện về vua ếch, công chúa chim, cô dâu chó, và chồng là chuột muskrat. Về cơ bản, mỗi câu chuyện là một biểu hiện cho sự lo ngại về hôn nhân và các mối quan hệ - về tính thú của các giới, và sự xa lạ giữa đàn ông và phụ nữ. Có một số câu chuyện, như Người đẹp và Quái vật, cảnh báo về sự phù phiếm hoặc độc ác. Nhưng nhiều câu chuyện chỉ đơn giản minh hoạ cho sự thôi thúc cơ bản của con người – phổ biến trong các nền văn minh – là sử dụng các câu chuyện để giải nghĩa cuộc sống.

*

Tatar viết: “Người đẹp và Quái vật là câu chuyện về sức mạnh của sự đồng cảm”, nhưng là một câu chuyện tăm tối và xạ lạ. Ngấm ngầm bên trong nó là nhiều quan ngại liên quan đến cấu trúc xã hội và cảm xúc hôn nhân: sợ hãi đối phương, không muốn rời xa gia đình, sợ thay đổi bản thân trong một mối quan hệ mới. Câu chuyện của De Beaumont “phản ánh mong muốn chuyển đổi những câu chuyện cổ tích từ vai trò giải trí thành những câu chuyện ngụ ngôn về hành vi tốt, là phương tiện để truyền dạy và khai sáng cho trẻ em về các đức tính tốt và giáo dục tốt.” Ngoại hình quyến rũ của Người đẹp kết hợp hoàn hảo với đức hạnh và lòng vị tha của cô, điều này tương phản với sự phù phiếm, tham lam và gian ác của các chị em cô.

Khi bố của Người đẹp lên đường để bắt kịp chuyến tàu vừa cập cảng, ông hỏi các cô con gái của mình muốn quà gì. Những người chị em của Người đẹp yêu cầu quần áo và đồ trang sức khác; Người đẹp, vì không muốn gây phiền hà cho cha mình hay làm xấu mặt các chị em mình, chỉ yêu cầu duy nhất một bông hoa hồng - thứ sẽ định hình số phận của cô. Cha của cô bị ngã ngựa và được dẫn lối vào ngôi nhà bí ẩn không người ở, nơi ông được cho ăn và nghỉ ngơi. Vào buổi sáng, ông nhớ tới việc phải ngắt một bông hồng cho Người đẹp, nhưng hành động không kiêng nể của ông đã triệu hồi Quái vật, kẻ đã kết án tử hình cho ông, nhưng lại cho phép cha của Người đẹp gửi một trong những cô con gái của mình đến chết thay.

Người đẹp, dĩ nhiên, hy sinh bản thân mình. “Con thà bị con quái vật đó nuốt chửng còn hơn chết vì đau buồn khi phải mất cha.” Hành động của cô đã nói với độc giả rằng việc “cứu” gia đình mình bằng cách bước vào một hôn nhân sắp đặt là hành vi cao cả, đồng thời chuẩn bị cho họ tinh thần hy sinh chính bản thân mình trong một viễn cảnh tương tự. Tatar viết: “Khát khao vật chất và leo thang xã hội thúc đẩy các bậc cha mẹ giao con gái của họ cho loài cầm thú, và các câu chuyện phản ánh hành vi này như là tập quán xã hội của thời kỳ xa xưa. Nhiều cuộc hôn nhân sắp đặt khiến ta có cảm giác như bị trói vào tay một con quái vật.”

Tương tự, nhiều câu chuyện trong tuyển tập của Tatar là “huyền thoại khởi đầu” – các câu chuyện kể về những nghi lễ đa dạng khi bước vào tuổi trưởng thành, cho dù bằng cách giết rồng, hành trình qua các quốc gia hay giao ước với những linh hồn kỳ lạ và không đáng tin cậy. Trong Cupid và Psyche, Psyche bị ép kết hôn với một con quái vật, và nàng bị cấm nhìn thấy gương mặt hắn ta. Hàng đêm, hắn ta làm tình với nàng trong bóng tối. Nhưng các chị em của nàng (cũng là những kẻ nhiều chuyện quỷ quyệt) thuyết phục nàng dùng một ngọn đèn để nhìn trộm, lúc đó nàng phát hiện hóa ra đó là thần Cupid, “người đẹp trai và quyến rũ nhất trong các vị thần”. Tuy nhiên, hậu quả của việc bất chấp quy tắc của nàng thật là thảm khốc. Thần Cupid biến mất, và Psyche phải vượt qua những nhiệm vụ bất khả thi để chứng minh giá trị của mình với Venus, người mẹ độc đoán của Cupid.

Amore e Psiche bởi Giuseppe Crespi, cảnh Psyche dùng ngọn đèn để nhìn trộm Cupid.

Trong một câu chuyện của người Ghana, Tale of the Girl and the Hyena-Man (Câu chuyện về cô gái và chàng linh cẩu), một cô gái trẻ tuyên bố cô sẽ không lấy người chồng mà cha mẹ đã chọn. Thay vào đó, cô ấy chọn một người lạ, “một chàng trai trẻ, có sức mạnh và vẻ đẹp tuyệt vời”. Thật không may, anh ta hoá ra là một con linh cẩu giả dạng - gã đã đuổi theo vợ mình khi cô biến mình thành một cái cây, sau đó là một vũng nước, sau đó là một hòn đá. Câu chuyện kết thúc ngắn gọn: “Truyền thuyết về cuộc phiêu lưu của cô được truyền lại cho tất cả mọi người, và đó là lý do tại sao cho đến ngày nay phụ nữ không được phép tự chọn chồng cho mình và đó cũng là lý do tại sao trẻ em cần học cách vâng lời người lớn tuổi.”

Những câu chuyện cảnh báo phụ nữ về hiểm nguy của quyền tự quyết và hậu quả của sự tò mò không kiểm soát cũng phổ biến tương tự những câu chuyện khuyên răn các chàng trai về thói hoang dại hiển nhiên của đàn bà. Khi cô dâu là động vật, họ biến thành người nội trợ đảm đang và có năng lực, nhưng thú tính vẫn còn trong họ. Trong The Swan Maidens (Tiên nữ thiên nga), một thợ săn bắt gặp một nhóm phụ nữ trẻ đang tắm trong hồ sau khi trút bỏ áo choàng làm từ lông vũ. Anh ta giấu đi một chiếc áo choàng, khiến một trong những thiếu nữ bị mắc kẹt trong hình dạng con người, bất lực nhìn những người chị em của mình hóa thiên nga bay về trời. Người thợ săn kết hôn với cô; họ có hai đứa con và sống hạnh phúc bên nhau, nhưng một ngày nọ, khi cô tìm thấy chiếc áo choàng lông vũ bị giấu đi, cô lập tức mặc nó vào và trở lại hình dạng thiên nga, bay đi và bỏ rơi chồng con mình.

Tiên nữ thiên nga dường như nói lên mong muốn bẩm sinh của phụ nữ, cũng như cảm giác trung thành và tình thân đối với bộ tộc nguyên thuỷ của một người. Nó cảnh báo độc giả nam về sự khác biệt tiềm ẩn trong phụ nữ, những người từ lâu được quy là quá gần gũi với thiên nhiên, quá hoang dã. Nhưng nó cũng làm sáng tỏ những gì Tatar miêu tả là “bản chất áp bức bí mật của hôn nhân, với nhiệm vụ trong nom và nuôi dạy con cái. Những cô dâu động vật là những người bạn đời tuyệt vời khi đảm nhận nhiệm vụ trong gia đình, nhưng có một cái giá phải trả: Họ không được phép nắm giữ chìa khoá tự do của mình.

*

Rất nhiều yếu tố nguyên sơ và cảnh báo trong truyện cổ tích được Angela Carter đề cập hoặc lật tẩy trong The Bloody Chamber (Căn hầm đẫm máu), một tuyển tập truyện năm 1979 lấy cảm hứng từ truyện dân gian. Trong tiêu đề câu chuyện, nhân vật nữ chính bán mình cho cuộc hôn nhân, bỏ qua những nghi ngờ của mẹ cô; sau đó cô “rời đi Paris, rời xa thời con gái, rời xa không gian yên tĩnh trắng muốt trong căn hộ của mẹ tôi để đến đất nước không thể đoán được về hôn nhân.” Cuối hành trình là người chồng người mà thực sự là một con quái vật – không phải một con thú mà là một kẻ sát hại phụ nữ hàng loạt. Cuối cùng nhân vật nữ chính không phải được cứu bởi một người đàn ông mà bởi người mẹ liều lĩnh, dũng cảm và nổi loạn của cô.

Những cạm bẫy đạo đức trong truyện cổ tích tràn ngập trong các câu chuyện của Carter, nhưng bà từ chối tuân theo các quy ước của họ. Trong Căn hầm đẫm máu, Carter đã tạo nên một câu chuyện ngụ ngôn nữ quyền, riêng biệt và chứng minh rằng ngay cả những mô hình kể chuyện lâu đời nhất cũng có thể được điều chỉnh để phù hợp với những trải nghiệm vào lo lắng đương thời.

Hết.

Lalijade lược dịch.

Bài viết gốc The Dark Morality of Fairy-Tale Animal Brides được thực hiện bởi Sophie Gilbert, đăng tại The Atlantic.

Ảnh đầu bài: Minh họa Người đẹp và Quái vật, 1913 bởi Warwick Goble

*

Có thể bạn sẽ thích



Đọc bài viết

Trà chiều

[Infographic] Hành trình 39 năm: Nỗ lực, dấn thân, cống hiến

Published

on

By

Trải qua một chặng đường dài hình thành và phát triển, Phương Nam chiếm một góc cố định trong tâm tưởng người Việt khi nhắc đến văn hóa, và rộng hơn, vượt biển khơi để trở thành đầu tàu giới thiệu văn hóa Phương Nam với bạn bè quốc tế.

39 năm - thời gian dài của những nỗ lực, dấn thân và cống hiến. Sinh nhật mỗi năm chỉ có một lần, cùng Ban Biên Tập Bookish.vn nhìn lại hành trình 39 năm hình thành và phát triển của Công ty Cổ phần Văn hóa Phương Nam qua từng cột mốc quan trọng mà trong đó, mỗi cột mốc đều mang ý nghĩa lớn, đánh dấu tâm huyết của nhiều con người, tập thể.

*

Hành trình 39 năm nhìn lại – Nỗ lực và tiếp tục nỗ lực

Ban Biên Tập thực hiện

*

Chuỗi bài Hành trình 39 năm nhìn lại

39 năm nhìn lại - Phương Nam trong chúng ta

Câu chuyện về Thành phố sách Phương Nam: Wonderland của các Alice yêu sách

Phương Nam Book City – “Nhà” của nhiều người trẻ mê văn hóa

Xuân, Hạ, Thu, Đông: Bốn mùa Phương Nam tại Đường Sách TP. HCM

Đọc bài viết

Trà chiều

39 năm nhìn lại – Phương Nam trong chúng ta

Ngày 24.02.2021 đánh dấu sinh nhật lần thứ 39 của Công ty CP Văn hóa Phương Nam.

Published

on

By

Tháng 2 lại đến, một mùa xuân nữa lại về sau 39 năm. Trải qua một chặng đường dài hình thành và phát triển, Phương Nam chiếm một góc cố định trong tâm tưởng người Việt khi nhắc đến văn hóa, và rộng hơn, vượt biển khơi để trở thành đầu tàu giới thiệu văn hóa Phương Nam với bạn bè quốc tế.

Xuất phát từ Công ty Văn hóa Dịch vụ Tổng hợp Quận 11 thành lập năm 1982 nhằm bồi dưỡng, vun đắp những nhu cầu về văn hóa, tinh thần cho bà con trong khu vực; đến năm 1992, nhân kỉ niệm 10 năm thành lập, công ty lập ra hãng phim Phương Nam. Cái tên "Phương Nam" gửi gắm kì vọng của cả tập thể, rằng vượt qua qui mô của một đơn vị cấp quận, chúng ta cùng nhau tạo ra những giá trị văn hóa hàng đầu ở toàn khu vực phía Nam, và rộng hơn nữa, toàn quốc.

Chặng đường dài 39 năm là công sức bền bỉ của cả tập thể, được kiến tạo từ nhiều cá nhân tâm huyết. Người có kinh nghiệm góp kinh nghiệm, người có tuổi trẻ góp tuổi trẻ. Tại Phương Nam, mọi cống hiến dù lớn hay nhỏ đều sẽ được nhìn thấy và trân trọng.

Sinh nhật mỗi năm chỉ có một lần, cùng Ban Biên Tập Bookish.vn ngồi lại, ôn chuyện xưa, nói chuyện nay, qua những lời tâm tình, tự sự, bộc bạch của những người bạn đường, những người đã sánh vai - đồng hành với Phương Nam trong chặng đường 39 mùa xuân.

*

Tiến sĩ Quách Thu Nguyệt

Nguyên phó giám đốc Đường sách Tp.HCM

Thành lập từ tháng 02.1981, với xuất phát ban đầu là Công ty Văn hóa Dịch vụ Tổng hợp Quận 11, trực thuộc Phòng Văn hóa Thông tin Quận 11, công ty Phương Nam đã vượt qua qui mô của một đơn vị làm văn hóa cấp quận, để vươn lên thành một thương hiệu mang tầm quốc gia với những giá trị cốt lõi được đình hình và vận hành trong suốt nhiều năm qua: sáng tạo ra những sản phẩm văn hóa có giá trị cao, mang tính nhân văn; Cung cấp chất lượng dịch vụ tốt nhất, hài lòng nhất cho khách hàng.

Chị Phan Mộng Thúy

Giám đốc Phương Nam Phim

Nếu Phương Nam kỉ niệm 39 năm, thì Phương Nam Phim cũng tròn 29 tuổi.

Những ngày đầu khó khăn, non nớt, vụng dại mà đầy háo hức, say mê. Nhớ lại cả một quãng đường đã qua, tôi thấy tự hào về những chương trình mình đã tham gia sản xuất. Vinh nhục đã từng, thắng thua đã trải,, tôi không thấy hối tiếc gì khi đã gắn bó gần như cả cuộc đời mình với công ty. Tôi thấy vui vì mình cũng đã đóng góp vào việc xây dựng PNF thành một thương hiệu có uy tín. Cuộc đời thay đổi, thăng trầm không nói trước được, nhưng tôi vẫn mong và tin rằng, với quan điểm, định hướng kinh doanh đúng đắn, PNF sẽ tiếp tục giữ được những truyền thống tốt đẹp, thích nghi với thời đại, vững vàng trước thử thách để hướng tới tương lai.


Bé Hồng Ân

Khách hàng nhí khu vực HCM

Cháu là Nguyễn Hồng Ân (tên tiếng Anh là Alex), hiện tại 6 tuổi rưỡi, đang học lớp 2. Từ khi mới được 1 tháng tuổi cháu đã “nghiện chữ”. Cháu cứ nhìn chằm chằm vào bất kỳ món đồ nào có chữ, từ chai phấn rôm đến chai dầu khuynh diệp. Lớn hơn một chút mẹ cháu mua cho cháu sách vải, rồi đến sách giấy. Mặc dù lúc bé tay chân còn vụng về nhưng chưa bao giờ cháu xé sách. Vì đam mê với con chữ nên cháu rất hay đi nhà sách và nhà sách yêu thích của cháu hiện tại là Nhà Sách Phương Nam ở Vincom Quang Trung ạ.

Mặc dù mỗi lần đi nhà sách là cháu lại lợi dụng mè nheo xin bố mẹ mua thêm đồ chơi nhưng chưa bao giờ bố mẹ từ chối cho cháu đi nhà sách cả. Cháu chúc tất cả mọi người luôn bình an, mạnh khoẻ và chúc Nhà Sách Phương Nam ngày càng to lớn hơn và có thêm thiệt nhiều nhà sách đẹp nữa ạ!

Bạn Minh Duy

Khách hàng khu vực HCM

Số là, sau gần một thời gian dài nằm một chỗ ở nhà do xui xẻo bị tai nạn giao thông, mình mới có thể xách xe ra đường để đi một vòng dạo chơi ngắm đường phố. Sài Gòn ba tháng không gặp lại cũng ít nhiều đổi thay, nhưng điều khiến mình chú ý nhất là ở góc đường Nguyễn Trãi – Cống Quỳnh nay lại có sự xuất hiện của Phương Nam Book City.

Những đầu sách được sắp xếp theo khu vực một cách rất khoa học và số lượng sách vô cùng phong phú và đa dạng, nhưng đồng thời cũng có những điểm rất riêng biệt: khu vực ghế ngồi rộng rãi với quầy cà phê và thức ăn nhẹ, với góc nhìn rất đẹp về phía công viên 23.9 cũng như phía vòng xoay Cống Quỳnh – Nguyễn Trãi tấp nập người qua lại.

Điều cuối cùng làm mình ấn tượng trong chuyến tham quan đầu tiên ở Phương Nam Book City chính là các bạn nhân viên cũng như các chú bảo vệ đều hết sức nhiệt tình khi hỗ trợ mở cửa cũng như thăm hỏi khi thấy mình đi bộ vẫn chưa hoàn toàn bình thường sau cú tai nạn.


Nhà báo Phạm Công Luận - Nhà báo Đặng Nguyễn Đông Vy

Tác giả Nếu biết trăm năm là hữu hạn, sách bán chạy của Phương Nam Book

Điều tâm đắc của chúng tôi là Công ty Phương Nam, trong sự nghiệp xuất bản sách, ngoài việc phổ biến văn hóa nhân loại qua các tác phẩm dịch, phổ biến văn chương nước nhà, đã quan tâm rất nhiều đến việc giữ gìn di sản tinh thần quý giá của Sài Gòn xưa đang ngày càng mai một. Hướng đi đúng đắn đó đã khiến chúng tôi thấy gần gũi hơn với Phương Nam trong mối hợp tác lâu nay.

Tác giả Anh Khang

Tác giả của các tựa sách bán chạy của Phương Nam Book: Ngày trôi về phía cũ, Buồn làm sao buông...

Tôi vẫn nhớ cảm giác khi hoàn chỉnh bản thảo tác phẩm đầu tiên trong nghiệp viết - Ngày trôi về phía cũ - và đang loay hoay với câu hỏi muôn thuở của những người cầm bút trẻ: "Viết xong rồi thì bây giờ phải làm gì tiếp đây?". Phương Nam là cái tên đầu tiên xuất hiện trong tâm trí tôi khi ấy, bởi hầu như thói quen trước giờ của bản thân là luôn đến Nhà Sách Phương Nam mỗi cuối tuần để chọn mua các tựa sách mới.


Bạn Alvin Hoàng Anh

Cộng tác viên khu vực Huế

Những lúc buồn nhất, tôi thường đến biển, hoặc nhà sách, đôi lúc ghé đến chẳng vì một lí do nào cả. Đơn giản chỉ một chữ “thích” mà thôi. Tôi không thường xuyên đến thư viện trường, tôi đến nhà sách nhiều hơn.

Trường tôi cách nhà sách Phương Nam, hay đúng hơn là Nhà Sách Phú Xuân dòng Hương Giang với chiếc cầu Trường Tiền bắc ngang nối nhịp, hẳn nhiên đó trở thành một địa điểm tôi thường “đóng đô”. Không phải những ngày tháng đại học mới bắt đầu lui tới thường xuyên, trước đó khi thi xong đại học hôm nào tôi cũng ghé Nhà Sách Phương Nam để đọc lỳ, coi cọp.

Nhiều lắm những kỉ niệm tôi có với Nhà Sách Phương Nam Phú Xuân, ít nhất cũng gần năm năm thường xuyên đến mà.

Mọi thứ, mọi chuyện, mọi vật trên đời nhiều khi tình cờ, như việc tại sao tôi lại sinh ra ở thành phố này mà không phải thành phố khác. Trong những năm tháng tuổi trẻ băn khoăn, và thỉnh thoảng bây giờ nữa, tôi có Nhà Sách Phú Xuân, có ngôi trường đại học duyên dáng bên dòng Hương, có những người bạn... và có những cuốn sách.


Anh Đặng Đức Tài

Nhân viên Nhà Sách Phương Nam Vivo City
Giải thưởng nhân viên tương tác tích cực nhất trên mạng xã hội

Mình yêu Phương Nam ở cái cách Phương Nam được hầu hết mọi người dân Việt biết đến.

Phương Nam là nơi mình cảm thấy có thể công hiến hết mình năng lực của mình. Chỉ mới vào công ty không lâu, từ tháng 06.2017 nhưng môi trường làm việc thân thiện từ cấp quản lý đến nhân viên làm mình thực sự bất ngờ. Từ việc dẫn dắt, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm giữa nhân viên với nhau và nhân viên với cấp trên cho thấy Phương Nam là một công ty lâu đời không những về lĩnh vực kinh doanh sản phẩm văn hóa, mà văn hóa đó còn ăn sâu vào đội ngũ nhân viên.

Có cơ duyên vào Phương Nam và được sự dẫn dắt của người đi trước (chị Võ Thị Ngọc Hiền - Cửa hàng trưởng của Nhà Sách Phương Nam Nguyễn Oanh) cùng đồng nghiệp và các anh chị phòng ban, mình ngày một trưởng thành hơn và phát triển đến vị trí hiện tại. Môi trường làm việc chuyên nghiệp, công ty thích ứng nhanh và thay đổi ứng dụng công nghệ vào bán hàng.

Và đặc biệt hơn là sự quan tâm từ phía ban lãnh đạo công ty trong năm vừa qua đối với từng nhân viên. Trong năm dịch bệnh và bão lũ 2020, Phương Nam đã tổ chức nhiều đợt quyên góp trong và ngoài công ty cho các nơi, các trường học bị ảnh hưởng bởi bão lũ ở miền Trung.

Chị Oui Nguyễn

Nhân viên phòng Marketing

Phương Nam Phim - cái tên gắn liền với tuổi thơ Việt Nam, về những dòng sản phẩm phim thuần Việt, đậm tính văn hóa nước nhà...

Phương Nam Book - đến với tôi như một định mệnh của những con người miền Nam mà cái tình lúc nào cũng đầy ắp hơn những tủn mủn tính toán cuộc đời...

Hôm nay, ngồi viết những dòng này, tôi không còn sắm vai là một người khách đứng ngoài nhìn vào Phương Nam. Tôi đã là một “đứa con Phương Nam” tròn 5 tuổi. Thế đấy, Phương Nam với tôi không còn là một thế giới để dõi theo như những ngày ấu thơ bồng bột hay những năm tháng sinh viên nhiều hoài bão, Phương Nam giờ là nhà chung, ngôi nhà của một thời ước mơ và khát vọng, những ngày vùi mình vào đắp xây từng viên gạch, xây nên một thương hiệu lớn mạnh theo thời gian.

Chị Lê Thúy Hà

Cựu nhân viên

Hà Nội, Huế, Cần Thơ, Nha Trang, Đà Lạt, Phan Thiết, Bình Dương, Biên Hòa... mỗi vùng đất đều có Nhà Sách Phương Nam, đều có sách của Phương Nam Book. Cảm giác thân thương, gần gũi biết bao khi nhìn thấy biển hiệu với dòng chữ xanh Nhà Sách Phương Nam, hay bắt gặp đâu cuốn sách có hình logo và hàng chữ xinh xinh Phương Nam Book.

Anh Huỳnh Tấn Đạt

Nhân viên Nhà Sách Phương Nam Cần Thơ

Tuổi thanh xuân…
…cũng giống như mây trời, làm gì cũng được nhưng phải đáng!

6 năm thanh xuân đầu tiên của tôi được sống và làm việc tại Nhà Sách Phương Nam (Phương Nam).

Phương Nam được tôi chọn làm bến đỗ đầu tiên sau khi rời khỏi giảng đường đại học, chặng đường này gắn bó với tôi cũng đã hơn 6 năm rồi. Tôi còn nhớ ngày đầu tiên vào nhà sách nhận việc là ngày (18.09.2014) với bao nhiêu điều phải suy nghĩ về công việc và cuộc sống.

Cha mẹ sinh ra tôi, cho tôi hình hài và dạy tôi những bài học đầu tiên. Trường học, quý thầy cô giáo dạy cho tôi những kiến thức để tôi có một công việc tốt. Nhưng khi đến Phương Nam, tôi lại được học những bài học quý giá, học từ đồng nghiệp, quản lý cấp trên và đặc biệt học từ Phạm Thị Minh Trang - GĐCN về những sự trải nghiệm mà không tiền bạc nào có thể mua được.

Ban đầu, với tôi mọi thứ đều khá xa lạ và bỡ ngỡ, phải nhớ từng vị trí chính xác từng hàng hóa để hỗ trợ khách khi cần gấp, mã nhà cung cấp để hỗ trợ tốt cho việc bổ sung hàng hóa trên kệ, hay nhớ tên từng anh chị trong nhà sách, phải làm quen với cách làm việc và không gian làm việc mà hôm nay, mọi thứ đã trở nên quá đỗi thân thuộc.

Những con số biết nói là như thế nhưng tôi vẫn luôn tin rằng Người Phương Nam vẫn sắc son một lòng từ trên xuống dưới, luôn đồng tâm hiệp lực cung cấp giải pháp hiệu quả cho các lĩnh vực sản xuất và phát hành phim, tổ chức biểu diễn, liên kết xuất bản sách và kinh doanh bản quyền. PNC luôn tự hào là thương hiệu đáng tin cậy, được đông đảo khách hàng yêu mến và là người bạn tinh thần thân thiết của mọi gia đình Việt. Luôn là điểm tựa tỏa sáng cho tài năng của tất cả các bạn và tôi.

Tuy tôi không phải là 39 hay 390 gương mặt tiêu biểu của PNC nhưng tôi cũng thầm vui mừng vì những đóng góp thầm lặng của mình giúp cho Phương Nam Chi nhánh Cần Thơ luôn sáng đèn mỗi ngày kể cả ngày lễ và tết. Hơn 6 năm tôi gắn bó với nhà sách nhưng có đến 7 lần tôi tham gia bán hàng cho Phương Nam tại đường hoa nghệ thuật mừng xuân mới của thành phố. Nơi tôn vinh văn hóa đọc, nơi đưa hình ảnh Phương Nam đến rộng rãi hơn quý độc giả trong và ngoài nước.

Là người đưa và giữ hình ảnh của Phương Nam đến nhiều hơn quý độc giả trên mạng xã hội thông qua ban quản trị kênh là BGĐ Chi nhánh. Là người luôn sáng tạo không gian nhà sách trên nền tảng nhà sách hiện hữu với mức chi phí cho phép. Trong tôi Phương Nam…

  • Là nơi mà những lúc tan ca luôn có tiếng cười nói rôm rả.
  • Là nơi mà những lúc nhân viên nhặt của rơi của khách trả lại khách của rơi nhặt được bằng sự chân thành nhất.
  • Là nơi mà mỗi quý anh/chị/em nhân viên lẫn văn phòng cùng nhau cắt bánh kem chúc mừng sinh nhật cho nhau.
  • Là nơi mà anh/chị/em nhân viên lẫn văn phòng cùng nhau tham gia vào các hoạt động phong trào tập thể để tất cả gắn kết nhiều hơn.
  • Là nơi mà khi đến những ngày lễ đặc biệt trong năm, nhân viên cùng nhau lên ý tưởng trang trí nhà sách để không gian nơi mình làm việc luôn mới mẻ trong mắt khách hàng.
  • Là nơi khi ai đó cần luôn có những con người luôn sẵn lòng với nhau, luôn mong cầu cho nhau hạnh phúc.
  • Là nơi khi cần chia sẻ cho các hoạt động thiện nguyện luôn có những con người sẵn lòng nhường 1 phần tiền công miễn là giúp cái gì được trong khả năng thì giúp.

Cám ơn chị Trang đã cho tôi cảm xúc thật.

Mong rằng ngôi nhà Phương Nam này luôn đủ rộng để “nuôi dưỡng” những con người luôn mong cầu hạnh phúc cho người - cho mình. Còn bạn thì sao đã thấy hấp dẫn chưa? Có muốn chung tay tạo ra hạnh phúc cho mình và cho người không nào.

*

Nhân dịp sinh nhật, Công ty CP Văn hóa Phương Nam xin cảm ơn sự hợp tác chặt chẽ và tin cậy từ các đối tác, sự ủng hộ của khách hàng, chúng tôi sẽ tiếp tục không ngừng đổi mới, hoàn thiện mình để tiếp tục trở thành thương hiệu đáng tin cậy và được nhiều người yêu mến.

Thay cho lời kết, Ban Biên Tập xin được trích dẫn một đoạn trong lời phát biểu của ông Nguyễn Hữu Hoạt - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Văn hóa Phương Nam:

Nhà Sách, chẳng phải bắt đầu từ Nhà hay sao? Vậy thì trước tiên, nó phải thực hiện nhiệm vụ tạo được sự tin cậy, thoải mái, an toàn cho khách. Với một cuốn sách hay, người đọc sẽ có nhu cầu dọc đi đọc lại nhiều lần. Và khi cần cuốn sách đó, họ sẽ nghĩ đến Phương Nam đầu tiên. Với chúng tôi, nhà sách phải thực sự là…

“NHÀ”

Hết.

Ban Biên Tập tổng hợp

*

Hành trình 39 năm nhìn lại - Nỗ lực và tiếp tục nỗ lực

[Infographic] Hành trình 39 năm: Nỗ lực, dấn thân, cống hiến

Câu chuyện về Thành phố sách Phương Nam: Wonderland của các Alice yêu sách

Phương Nam Book City – “Nhà” của nhiều người trẻ mê văn hóa

Xuân, Hạ, Thu, Đông: Bốn mùa Phương Nam tại Đường Sách TP. HCM

Đọc bài viết

Cafe sáng