Book trailer

Niên lịch miền gió cát: Một trong hai cuốn sách đáng chú ý nhất về môi trường trong thế kỷ 20

“Niên lịch miền gió cát” là tác phẩm tổng hòa giữa lịch sử tự nhiên, nghệ thuật miêu tả phong cảnh bằng ngôn từ và cả triết học.

Published

on

Cuốn sách tiếp theo của Phương Nam Book viết về thiên nhiên nước Mỹ xanh biếc

Tiếp nối sự thành công của Mùa xuân vắng lặngĐời sống bí ẩn của cây, tháng 07.2020, Phương Nam Book ra mắt Niên lịch miền gió cát, tác phẩm tiếp theo viết về môi trường và thiên nhiên. Năm 1990, Niên lịch miền gió cát cùng với Mùa xuân vắng lặng của Rachel Carson đã được Hiệp hội Nghiên cứu Tự nhiên Mỹ bầu chọn là hai cuốn sách đáng trân trọng và đáng chú ý nhất về chủ đề môi trường trong thế kỷ 20.

Nếu như Mùa xuân vắng lặng của Rachel Carson là tác phẩm kinh điển khởi xướng phong trào bảo vệ môi trường trên toàn thế giới, thì cuốn sách phi hư cấu viết về môi trường của Aldo Leopold, xuất bản lần đầu năm 1949, được xem như một cột mốc quan trọng trong phong trào bảo tồn tự nhiên ở Mỹ. Tuy ban đầu ít được chú ý đến, nhưng vào những năm 1970 với sự nâng cao nhận thức về môi trường, Niên lịch miền gió cát bất ngờ lại trở thành một cuốn sách bán chạy. Đến nay, tác phẩm đã được dịch ra 14 thứ tiếng và vẫn được bán ra khoảng 40.000 bản một năm.

Kết hợp giữa khảo cứu và tranh phác thảo, tổng hòa giữa lịch sử tự nhiên, nghệ thuật miêu tả, ngôn từ và triết học

Niên lịch miền gió cát là tác phẩm tổng hòa giữa lịch sử tự nhiên, nghệ thuật miêu tả phong cảnh bằng ngôn từ và cả triết học. Thông qua việc ghi chép lại những thay đổi của sinh vật tại khu trang trại ở Wisconsin, Aldo Leopold đã khéo léo mô tả vẻ đẹp thiên nhiên, mối liên hệ giữa từng sinh vật với cả hệ sinh thái. Những bài viết trong Niên lịch miền gió cát không chỉ khéo léo mô tả vẻ đẹp thiên nhiên, mối liên hệ giữa từng sinh vật với cả hệ sinh thái, thể hiện sự quan sát, khảo cứu và kiến văn của Leopold về địa chất – sinh thái, mà còn bộc lộ rõ quan điểm của ông về đạo đức đất đai: Một hành động là đúng đắn khi nó hướng tới việc bảo tồn được tính toàn vẹn, ổn định và vẻ đẹp của cộng đồng sinh vật. Hành động đó là sai nếu không bảo tồn được những điều vừa nói.

Đã một thế kỷ trôi qua kể từ khi Darwin vén màn bí mật về nguồn gốc muôn loài. Chúng ta giờ đây đã biết những điều mà các thế hệ đi trước không hề hay biết: con người chỉ là những người bạn đồng hành cùng các loài vật khác trong chuyến phiêu lưu tiến hóa. Nhận thức mới này đáng lẽ giờ đây đã phải khiến chúng ta có một tình anh em khăng khít với các sinh vật khác, một mong ước được sống và cùng sống, một tâm thế ngưỡng mộ trước sự đường bệ và chiều dài tiến hóa của cả cộng đồng sinh thể. Và trên hết, sau một thế kỷ, chúng ta đáng lẽ đã phải nhận ra rằng, mặc dù con người giờ đây đã trở thành thuyền trưởng lèo lái con tàu phiêu lưu này nhưng chúng ta không phải là hành khách duy nhất, và những lầm tưởng về vị thế của chúng ta đều bắt nguồn từ sự mông lung ngu muội.

Ảnh hưởng sâu rộng của cuốn sách, vượt ra khỏi tầm dự đoán của tác giả Aldo Leopold

Aldo Leopold (1887-1948) là nhà khoa học, nhà địa chất học, nhà triết học, nhà môi trường học người Mỹ, và cũng từng là giáo sư tại Đại học Wisconsin. Tác phẩm Niên lịch miền gió cátcó kết cấu gồm ba phần: Phần I là những quan sát về sự thay đổi theo từng tháng của sinh vật tại khu trang trại ở Wisconsin, phần II là ghi chép từ những hành trình khám phá đời sống hoang dã trải rộng khắp châu lục suốt 40 năm, và phần III trình bày những nhận định về một số vấn đề liên quan đến việc bảo tồn thiên nhiên hoang dã.

Khi viết ra các nhận định vào thời điểm những năm 1940, Aldo Leopold không hình dung được cuốn sách của mình sẽ ảnh hưởng sâu rộng đến mức nào. Thế nhưng, cho đến nay, cuốn sách vẫn được ngày càng nhiều độc giả yêu thích, trở thành nguồn tư liệu quý giá, làm thay đổi phong trào môi trường và đóng vai trò nền tảng trong lĩnh vực chính sách, đạo đức và khoa học bảo tồn hiện đại.

Thông qua thể văn xuôi đậm chất hóm hỉnh kết hợp các yếu tố lịch sử, khoa học, Leopold đã mượn lời kêu gọi đạo đức đất đai của Niên lịch miền gió cát để truyền đạt mối liên hệ đích thực giữa con người với thế giới tự nhiên, cùng niềm hy vọng rằng mỗi độc giả sẽ bắt đầu đối đãi với đất đai bằng tình yêu và sự tôn trọng mà đất đai đáng được hưởng. 

*

Một số nhận xét về sách

“Một trong những tác phẩm cực kỳ quan trọng và có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong trào môi trường.”

The Boston Globe

“Cuốn sách có thể được đặt trên cùng kệ với các tác phẩm của Thoreau và John Muir.”

The San Francisco Chronicle

*

Tìm hiểu thêm về tác phẩm Niên lịch miền gió cát


*

Những cuốn sách viết về môi trường & thiên nhiên


Click to comment

Viết bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Book trailer

Mẹ Frisby và hội chuột NIMH siêu đẳng tái xuất với diện mạo hoàn toàn mới

Published

on

Đoạt huân chương Newbery từ năm 1972, tác phẩm của Robert C. O’Brien vẫn chinh phục trái tim độc giả nhỏ tuổi qua bao thế hệ dù đã hơn 30 năm trôi qua kể từ lần đầu phát hành. Tác phẩm lần đầu xuất bản ở Việt Nam dưới cái tên Mẹ Frisby và gia đình chuột vào thời điểm 2012. Trong lần tái bản này, cuốn sách đoạt giải Newbery sẽ mang tên mới là Mẹ Frisby và hội chuột NIMH siêu đẳng, nội dung được biên tập lại kèm theo nhiều hình ảnh minh họa sinh động.

Khắc họa loài vật trong bối cảnh sinh tồn

Câu chuyện trong Mẹ Frisby và hội chuột NIMH siêu đẳng xoay quanh cuộc phiêu lưu của chị chuột Frisby góa bụa cùng đàn con, khi cả gia đình phải chuyển nhà để ông chủ trang trại Fritzgibbon chuẩn bị cày cấy vườn rau cho vụ mùa mới. Nhưng Timothy, bé trai út trong nhà lại đang mắc viêm phổi nặng và không thể di chuyển giữa tiết trời lạnh giá. Quyết cứu con mình, chị Frisby đã bất ngờ rơi vào cuộc phiêu lưu có mèo và quạ, có thành phố bí ẩn dưới góc vườn. Để rồi cuộc gặp gỡ với những chú chuột NIMH phi thường và hào hiệp đã giúp mẹ con chị thoát khỏi tình thế tiến thoái lưỡng nan.

Tuy gắn mác truyện thiếu nhi, điểm đặc sắc của cuốn sách đoạt giải Newbery là lối hành văn và những tình tiết đậm chất hiện thực, mô tả sống động khung cảnh thiên nhiên đẹp đẽ với những chu trình tự nhiên khắc nghiệt.

Mối quan hệ đa chiều giữa chuột và con người

Loài chuột trong truyện được khắc họa rất thú vị khi chúng có thể tự ý thức về bản chất “thích trộm cắp” của giống loài. Trăn trở vì luôn phải sống phụ thuộc vào con người, chúng muốn bứt khỏi tình cảnh đó. Nhưng cũng như con người, loài chuột trong Mẹ Frisby và hội chuột NIMH siêu đẳng không đầu hàng trước trở ngại mà biết tự nâng cấp cuộc sống của mình bằng nhiều phương tiện khác nhau. Thật thú vị khi Robert C. O’Brien đưa những chi tiết mô tả phòng thí nghiệm, điện nước, vật dụng cơ khí… trong một tác phẩm ngỡ như truyện cổ tích về loài vật.

Tác giả đứng vào thế trung lập khi đánh giá mối quan hệ giữa con người với loài vật, xét trên phương diện cả hai phe đều phải vật lộn vì mục đích sinh tồn. Đồng thời, người lớn cũng có thể đọc tác phẩm để khám phá một góc nhìn độc đáo về thế giới loài vật, chiêm nghiệm về vị thế của chúng ta giữa tự nhiên bao la.

Tranh minh họa sống động, đáng yêu

Trở lại với diện mạo mới, tác phẩm Mẹ Frisby và hội chuột NIMH siêu đẳng có thêm phần tranh minh họa in màu của họa sĩ Việt Nam với những màu sắc tươi sáng, tạo hình nhân vật dễ thương, giúp bạn đọc hình dung rõ hơn về thế giới của loài vật được mô tả qua những câu chữ.

Mẹ Frisby và hội chuột NIMH siêu đẳng mang đến câu chuyện đậm chất phiêu lưu giả tưởng, vừa gần gũi, đề cao tình mẫu tử mà không hề giáo điều hay phán xét. Sở hữu nội dung hấp dẫn, thông điệp ý nghĩa và phần hình thức bắt mắt, tác phẩm thiếu nhi đoạt giải Newbery hứa hẹn sẽ là món quà phù hợp với trẻ nhỏ lẫn người lớn vào mùa lễ tết sắp tới.

Về giải thưởng Newbery:

Xuất hiện từ năm 1922 ở Mỹ, Newbery Medal là giải thưởng danh giá dành cho sách thiếu nhi đầu tiên trên thế giới, được Hiệp hội Dịch vụ Thư viện cho Trẻ em (ALSC) trao tặng các tác giả có đóng góp quan trọng cho nền văn học trẻ em Mỹ. Tại Việt Nam đã có những đầu sách đoạt huân chương Newbery được xuất bản, bao gồm Mẹ Frisby và hội chuột NIMH siêu đẳng, Charlotte và Wilbur, Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên, Hòn đảo cá heo xanh

Về tác giả:

Robert C. O’Brien tên đầy đủ là Robert Leslie Carroll Conly, sinh ngày 11.1.1918 ở Brooklyn, New York. Ông theo học trường William College và tốt nghiệp Đại học Rochester. Sau đó ông trở thành nhà văn kiêm nhà báo của tờ Newsweek , National Geographic cùng nhiều tờ báo khác. Ông sống tại New York, rồi chuyển đến Washington cùng vợ và bốn đứa con.

Sau khi Robert C. O’Brien qua đời (ngày 5.3.1973), cuốn tiểu thuyết Z for Zachariah đã được vợ và con gái ông tiếp tục chấp bút dựa theo những phác thảo còn lại.

Các tác phẩm của ông bao gồm: The Silver Crown; Mrs. Frisby and the Rats of NIMH; A Report from Group 17Z for Zachariah.

Đọc bài viết

Book trailer

2030: Những xu hướng lớn sẽ định hình thế giới tương lai – Hành trang cho xã hội mai sau

Published

on

Thế giới mà chúng ta sống đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Nếu như ngày trước, con người mất hàng nghìn năm để hình thành các xã hội sơ khai, thì giờ đây, chỉ trong khoảng thời gian nửa thế kỉ, một người có thể chứng kiến biết bao cuộc chiến bừng lên rồi dập tắt, biết bao thể chế từ lúc hưng thịnh cho đến khi suy tàn.

2030 là mốc thời gian mà tác giả Mauro F. Guillén đặt ra trong cuốn sách viết về tương lai. Năm 2030 thoạt nghe thật gần nhưng với tốc độ phát triển vũ bão của khoa học, công nghệ thông tin và quá trình toàn cầu hóa ngày nay, 10 năm cũng đủ tạo ra vô vàn biến động nằm ngoài trí tưởng tượng của chúng ta.

Cộng với những tác động tàn phá từ dịch bệnh Covid-19, tác giả Mauro F. Guillén khẳng định con người của năm 2030 không thể tiếp tục sống theo lối truyền thống. Vậy nên cuốn sách của ông ra đời nhằm giúp độc giả có một cái nhìn khái quát về các xu hướng đang diễn ra trên toàn cầu, đồng thời tự trang bị trước những cơ hội lẫn thách thức của thế giới mới để không bị tụt lại phía sau.

Được viết bằng văn phong hấp dẫn đan xen các dẫn chứng khoa học, 2030: Những xu hướng lớn sẽ định hình thế giới tương lai là một bản phân tích sâu rộng, chặt chẽ và đầy thuyết phục về xã hội loài người trong thập niên tới, trải dài trên nhiều lĩnh vực từ nhân khẩu học, kinh tế, đô thị hóa cho đến những cách tân công nghệ mới nhất như tiền điện tử và trí tuệ nhân tạo.

Tác giả Mauro F. Guillén

Qua đó, cuốn sách nêu bật những ý quan trọng:

  • Trong thập niên tới, số trẻ sơ sinh sẽ ít đi do hiện tượng giảm sinh toàn cầu. Thay vào đó, thế hệ “đầu bạc” có thêm cơ hội tiến vào thị trường việc làm, trở thành nhóm khách hàng được các doanh nghiệp quan tâm hàng đầu.
  • Tầng lớp trung lưu mới và cũ sẽ tranh giành vị thế khi trọng tâm tiêu dùng toàn cầu dịch chuyển sang các lục địa nằm ngoài châu Âu và Mỹ.
  • Xuất hiện thêm nhiều phụ nữ giàu có khiến cơ cấu quyền lực của xã hội dần chuyển hóa, nhưng họ cũng phải đối mặt với nhiều áp lực hơn và xu hướng này có thể dẫn đến xung đột giữa các nhóm phụ nữ khác nhau trong xã hội.
  • Các thành phố tăng trưởng mạnh mẽ tạo ra hàng loạt vấn đề mới như biến đổi khí hậu, khủng hoảng nhu cầu nước và đất đai.
  • Hàng loạt công nghệ đột phá như AI (trí tuệ nhân tạo), xe điện, in 3D, công nghệ nano… mở ra rất nhiều tiềm năng để giải quyết các vấn đề xã hội, đồng thời cũng đưa đến nhiều tình thế nan giải khi các phương thức truyền thống và lớp người lao động cũ bị thế chỗ. 

Còn rất nhiều dự đoán thú vị về nền kinh tế chia sẻ, thế giới không tư hữu, các dự đoán về blockchain (chuỗi khối) và tiền tê tương lai đang chờ bạn đọc khám phá.

Về tác giả:

Mauro F. Guillén là diễn giả, nhà tư vấn uy tín cho nhiều doanh nghiệp, một chuyên gia hàng đầu về xu hướng toàn cầu. Ông từng tốt nghiệp Xã hội học ở Đại học Yale và Kinh tế học ở Tây Ban Nha. Ông đồng thời cũng là một nhà tư tưởng, học giả và giáo viên đoạt giải thưởng tại Trường Wharton, nơi ông giữ chức Giáo sư Zandman về Quản lý Quốc tế và giảng dạy trong Chương trình Quản lý Nâng cao hàng đầu cùng nhiều khóa học khác cho giám đốc điều hành, MBAs và sinh viên đại học.

Hiện nay, ông là Giám đốc kiêm Hiệu trưởng của Trường Kinh doanh Cambridge Judge và là thành viên của Queen's College tại Đại học Cambridge.

Những cuốn sách đã xuất bản: The Architecture of Collapse, Global Turning PointsEmerging Markets Rule.

Đọc bài viết

Book trailer

Giải Booker 2021 gọi tên nhà văn người Nam Phi Damon Galgut

Published

on

Sau hai lần lọt vào danh sách rút gọn, cuối cùng tiểu thuyết gia kiêm nhà soạn kịch Damon Galgut đã nhận giải Booker Prize (cùng khoản tiền mặt 50,000 bảng Anh) cho tiểu thuyết The Promise. Ông là nhà văn người Nam Phi thứ ba nhận được vinh dự này, sau J. M. Coetzee và Nadine Gordimer.

Lần đầu tiên là “một người chiến thắng”

Khi Damon Galgut hay tin The Promise lọt vào danh sách rút gọn Giải Booker 2021, ông đã rất bồn chồn. Từng hai lần lọt vào vòng short-list (năm 2003 và 2010), và cả hai lần gánh nặng của danh hiệu được đề cử “có lẽ đã bào đi vài năm tuổi đời tôi”.

Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Guardian, Galgut chia sẻ: “Trong vài tuần đầu, anh được coi là một trong sáu người thắng cuộc; rồi đột nhiên, rất đột nhiên, tất cả sự chú ý đang đổ dồn vào anh bỗng biến mất, và rồi chỉ có duy nhất một người chiến thắng, còn lại đều là những kẻ bại trận.”

Nhưng năm nay mọi chuyện đã khác. Hội đồng chấm giải Booker đã viết những lời ca ngợi đứa con tinh thần của ông, vì “phong cách kể chuyện khác thường cân bằng giữa sự hoa mỹ kiểu Faulkner với tính chính xác của Nabokov, phá bỏ giới hạn, là minh chứng cho sự phát triển rực rỡ của tiểu thuyết thế kỷ 21”.

Damon Galgut vào khoảnh khắc công bố kết quả Giải Booker 2021. Ảnh: The Washington Newsday

Giới phê bình văn học đã ví von lối viết thử nghiệm của ông với các bậc thầy chủ nghĩa hiện đại như Virginia Woolf, James Joyce và William Faulkner; đồng thời một số khác ghi nhận tác phẩm của ông nợ một lời cảm ơn đến nhà văn đồng hương J. M. Coetzee.

Lời giễu nhại cay độc giữa thời đại phân biệt chủng tộc

The Promise, tiểu thuyết thứ chín của Damon Galgut, là bức chân dung vừa hiểm ác vừa ngớ ngẩn đến mức ảm đạm về gia đình nhà Swart - hậu duệ thực dân Hà Lan - đang cố gắng níu giữ trang trại, đất đai và địa vị của họ ở Nam Phi thời hậu phân biệt chủng tộc.

Những ý tưởng đầu tiên được sinh ra từ cuộc trò chuyện với người bạn vừa đi dự một loạt đám tang của người nhà. Từ đó, Galgut bắt đầu viết một cuốn tiểu thuyết xoay quanh trọng tâm là một gia đình - “chỉ là một đám người Nam Phi da trắng đơn điệu,” - khi người mẹ quyền uy qua đời vì ung thư năm 1986, cũng là lúc Nam Phi đang rung chuyển vì bất ổn chính trị. Tiêu đề The Promise đề cập đến lời hứa (và thất hứa) của gia đình Swart, rằng sẽ trao nhà và đất cho người quản gia da đen tận tụy, đồng thời cũng ám chỉ sự bội tín, về cái viễn cảnh bình đẳng xã hội thời hậu phân biệt chủng tộc mãi mãi chẳng thể thành hình.

The Promise, tiểu thuyết thứ chín của Damon Galgut, là bức chân dung vừa hiểm ác vừa ngớ ngẩn đến mức ảm đạm về gia đình nhà Swart - hậu duệ thực dân Hà Lan - đang cố gắng níu giữ trang trại, đất đai và địa vị của họ ở Nam Phi thời hậu phân biệt chủng tộc. Ảnh: CNN

The Promise đạm bạc, đâu đó hiểm ác, đâu đó hóm hỉnh cay độc. Khi cuốn sách khép lại, chỉ có duy nhất một người mang họ Swart sống sót. Galgut ghi chép tỉ mỉ tiến trình tử vong của con người; những công việc vụn vặt của nhà tang lễ được trình bày qua các tình tiết tẻ ngắt, cũng như thứ mùi khó ngửi của kẻ sống và người chết. Galgut liên tục đề cập đến cái thứ gì đó đắng chát hay bị chôn vùi ở “lõi chua” của cả người nhà Swart và đất nước Nam Phi, và có lẽ ngay trong chính bản thân sự sống: “bản chất của mọi thứ đều là sự dối trá.”

Cuốn tiểu thuyết còn ghi lại những thăng trầm của một Nam Phi đang thay da đổi thịt - khởi đầu bằng buổi nhậm chức của Nelson Mandela. Tuy nhiên, các nhân vật da trắng vẫn thản nhiên bác bỏ sự tồn tại của người da màu. Sự tự mãn, thụ động của nhà Swart chỉ có thể cứu chuộc bằng lời hứa bị trì hoãn từ lâu - rằng quản gia Salome có thể thừa hưởng ngôi nhà khiêm tốn trên mảnh đất mà cô đang sống. Galgut mượn sự thất hứa này để khắc họa tình trạng băng hoại đạo đức nghiêm trọng trong cộng đồng người da trắng tại Nam Phi.

Những ảnh hưởng từ J. M. Coetzee

Mặc dù phần lớn The Promise có bối cảnh tại những thập kỷ trước, nhưng chủ thể của cuốn sách - hậu quả của chủ nghĩa thực dân và nạn phân biệt chủng tộc, câu hỏi còn bỏ ngỏ, rằng ai mới thuộc về mảnh đất này - vẫn còn vang vọng tại đất nước Nam Phi. “Câu chuyện đất đai, ai đang sở hữu nó, ai đã từng sở hữu nó, ai sẽ sở hữu nó trong tương lai, đây là trọng tâm trên bàn tròn chính trị Nam Phi hiện nay”.

Văn chương của Galgut từ lâu đã được mang lên bàn cân so sánh với các tác phẩm của người đồng hương J. M. Coetzee - nhà văn chuyên chắt lọc những bạo lực của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc thành những câu chuyện ngụ ngôn u ám. Cả hai tác giả đều viết về những gì hội tụ tại ngã ba chính trị, tinh thần và thể xác; cơn ác mộng mang tên phân biệt chủng tộc vấn vít với nhu cầu dai dẳng của thân xác phàm trần. Coetzee có thể khơi dậy niềm vui hiện sinh nghiệt ngã từ hoàn cảnh khốn khó của các nhân vật chính. Trong khi đó, Galgut trong The Promise là một nhà văn trào phúng, nghiêng hẳn về cái vô cảm và đạo đức giả trong các nhân vật của ông.

Văn chương của Galgut từ lâu đã được mang lên bàn cân so sánh với các tác phẩm của người đồng hương J. M. Coetzee - nhà văn chuyên chắt lọc những bạo lực của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc thành những câu chuyện ngụ ngôn u ám. Ảnh: Micheline Pelletier/Corbis

Tuy nhiên, cả hai nhà văn đều viết về những cái xấu xa; và khi anh em nhà Swart trôi theo số phận thê lương, Galgut lại theo đuổi viễn kiến của Coetzee về cái khó của loài người, mà trạng thái mặc định là nỗi đau. Tôi đau, vì vậy tôi tồn tại.

Hết.

Mèo Heo lược dịch từ New York Time.

Đọc bài viết

Cafe sáng