Radio sách
Những cuốn sách giúp bạn hiểu hơn về sự bí ẩn của phụ nữ
Có thể nói, phụ nữ chính là bí ẩn lớn nhất của tạo hóa. Victor Hugo nói rằng phụ nữ “có một vầng sáng ngọt ngào và bí ẩn còn hơn những vì sao trời”. Còn Vladimir Lobanok thì khẳng định “Tất cả mọi sự bí ẩn của thế giới này đều không thể sánh nổi với sự bí ẩn của người phụ nữ.” Suốt nhiều thế kỷ, người ta tốn không ít giấy mực viết về phụ nữ, miêu tả phụ nữ nhưng đến nay nhiều người vẫn cứ phải thốt lên rằng “Tôi không tài nào hiểu được cô ấy!”. Đúng vậy! Phụ nữ thật dịu dàng nhưng bỗng nhiên cũng có thể trở nên thật gai góc. Họ thật yếu mềm nhưng đôi khi lại mạnh mẽ đến mức bản thân cũng bất ngờ với sức chịu đựng của chính mình. Họ thật tự do phóng khoáng nhưng một lý do đủ lớn cũng có thể khiến họ chu toàn chăm lo cho gia đình. Họ xinh đẹp. Họ khó đoán. Họ can đảm. Và đó chính là sức hút riêng mà thượng đế ban cho phụ nữ.
Nhân dịp 8/3 – Ngày Quốc Tế Phụ Nữ, Bookish.vn xin giới thiệu với bạn những cuốn sách hay về chủ đề này, giúp bạn phần nào lý giải sự bí ẩn của phụ nữ, hoặc chí ít, hiểu hơn về sự bí ẩn của họ.
Những người phụ nữ nổi tiếng
Họ là những người phụ nữ được nhiều người gọi tên. Họ nổi tiếng và có nhiều sức ảnh hưởng. Và nếu như họ không tự kể câu chuyện của mình hoặc được một ai đó tâm huyết dốc tâm tìm hiểu, thì câu chuyện của họ hoặc lý do khiến họ tạo nên cuộc đời mình vẫn mãi là một bí ẩn với những người ngoài cuộc.
1. Madam Nhu Trần Lệ Xuân – Quyền Lực Bà Rồng
Madam Nhu Trần Lệ Xuân – Quyền Lực Bà Rồng kể về cuộc đời bà Nhu từ một tiểu thư trở thành người đàn bà quyền lực và kết thúc trong cảnh cô liêu nơi xứ người. Cuốn tiểu sử đầy cuốn hút, riêng tư với kết cục bi thảm của người mà quyền lực chính trị và bản tính sắt đá đã mang lại cho mình danh hiệu Bà Rồng – không chỉ lý giải những điều làm nên sự quyền lực và bí ẩn của bàn, mà đó còn là câu chuyện chưa được kể về chiến tranh Việt Nam.
“Để hiểu được một phụ nữ – “bí ẩn lớn nhất của tạo hóa” – đã là điều vô cùng khó. Hiểu và nhận xét, đánh giá đầy đủ, chính xác về một phụ nữ lừng lẫy như bà Ngô Đình Nhu, còn là việc khó hơn bội phần!
Tôi không thể và không nên làm điều đó. Một cách ngắn gọn và chủ quan, tôi cảm thấy bà là một phụ nữ tài năng và mạnh mẽ hiếm có của Việt Nam trong thế kỷ 20. Sự chủ quan, kiêu ngạo, cùng một thể chế độc tài, gia đình trị, đã đưa bà và những người thân vào một số quyết định sai lầm, dẫn đến sự sụp đổ của một chế độ giờ được nhiều người nhìn nhận lại là dù sao cũng tốt nhất ở miền Nam từ 1954 đến 1975.
Nhận xét về cuốn sách này thì dễ hơn: Sách viết công phu, hấp dẫn, đầy ắp thông tin, tư liệu. Tác giả có cố gắng khách quan, dù không giấu đuợc ít nhiều thiện cảm với nhân vật. Bản dịch của Mai Sơn cũng giản dị, dễ đọc, một điều tuởng dễ mà không hề dễ…”
Nhà văn – Nhà báo Nguyễn Đông Thức
2. Hồi Ký Bà Tùng Long
Người đọc miền Nam cuối những năm 50 tới đầu những năm 70 quen với cây bút của nhà văn, nhà báo nữ Tùng Long. Bà nổi tiếng ở các truyện gọi là tâm lý xã hội cũng như các mục giải đáp tâm sự của bạn đọc nữ trên các báo hàng ngày hoặc định kỳ. Với bà, “viết là niềm vui muôn thuở của tôi…”, bà đã có trên 60 đầu sách được xuất bản từ năm 1956 – 1972. Sau năm 1975, nhiều tác phẩm đã được tái bản và in mới. Phần lớn các tiểu thuyết của bà đề cập đến thân phận người phụ nữ, ca ngợi tình yêu.
Trong Hồi Ký Bà Tùng Long với hơn 350 trang, ngoài những chuyện văn chương, viết lách của một nữ sĩ, cả một giai đoạn lịch sử – chủ yếu là ở Sài Gòn – với nhiều biến động được sống dậy qua ngòi bút của bà.
3. Hồi Ký Nghệ Sĩ Kim Cương: Sống Cho Người – Sống Cho Mình
“Tôi là một đứa bé có gien nghệ sĩ trong máu và điều này không phải do tôi chọn, nhưng tôi đã từ bên trong cánh cửa này bước ra trước cuộc đời nhọc nhằn và cũng đầy mộng ảo.”
Trích Sống cho Người, Sống cho Mình – Nghệ sĩ Kim Cương
Vào giữa thập niên 1950, giới mộ điệu sân khấu kịch nghệ, cải lương miền Nam bùng nổ cái tên được giới Ký giả đề tặng “Kỳ Nữ” không ai khác chính là Nghệ Sĩ Kim Cương – Cô Đào Bi đa tài của nền “ẩm thực sân khấu” lúc bấy giờ và được đón nhận hết sức nồng nhiệt. Đã qua nhiều thập kỷ, giới mộ điệu sân khấu, có người sinh cùng thời, cũng có những thế hệ trẻ sau này, có người biết nhiều, cũng có người chỉ còn nghe đến những cái tên đã trở thành biểu tượng” như “Lá Sầu Riêng”, đến “Trà Hoa Nữ” hay thậm chí là “Lan và Điệp” thì sẽ nghĩ ngay đến Kim Cương, như một phản xạ vô điều kiện. Và họ, vẫn chưa thôi tìm hiểu về một Nhân Vật như Cô – một Kỳ nữ Kiệt Xuất của sân khấu miền Nam lúc bấy giờ. Đề tài khai thác một cách sâu sắc nhất về cuộc đời của những Nghệ Sĩ Đi Cùng Năm Tháng như Cô vẫn luôn và sẽ là những đề tài không hồi kết.
Tưởng chừng là đơn giản, những phải đến khi trải qua quá nửa cuộc đời, có nhọc nhằn nghiệt ngã, có hạnh phúc nở hoa, Nghệ sĩ Kim Cương mới thật sự muốn viết lại cuốn hồi ký – chút chương sử của cuộc đời mình. Trong Hồi Ký Nghệ Sĩ Kim Cương: Sống Cho Người – Sống Cho Mình, Người “Kỳ Nữ Kim Cương” thay giới mộ điệu, tự nói về mình, bằng mảnh ghép chân thật nhất.
Ngoài ra, bạn có thể đọc thêm về những người phụ nữ phi thường khác thông qua những gợi ý dưới đây:
Phụ nữ trong văn chương
Không phải ngẫu nhiên mà các nghệ sĩ xưng nguồn cảm hứng sáng tác của mình là “nàng thơ”. Chính nét đẹp về sự bí ẩn của phụ nữ là yếu tố khiến người ta ví von như cảm hứng thăng hoa của nhiều tác phẩm nghệ thuật. Trong văn chương, những nàng thơ không chỉ mang vẻ đẹp dịu dàng huyền bí, họ còn mang theo mình thân phận của thời cuộc và nỗi lòng khó giải bày. Hãy cùng điểm qua một trong những nàng thơ đã làm thổn thức trái tim nhiều người trong văn chương qua một vài cuốn sách dưới đây:
1. Tháo Gỡ Phép Màu
JULIE YIP-WILLIAMS (1976 – 2018) là một phụ nữ Việt Nam gốc Hoa, theo gia đình sang Mỹ từ nhỏ. Cô bị khiếm thị bẩm sinh nhưng đã vượt khó, tốt nghiệp luật sư tại Harvard Law School, làm việc ở một văn phòng luật danh tiếng và có một gia đình nhỏ hạnh phúc. Cô sống cùng chồng và hai con gái tại Brooklyn. Ở tuổi ba mươi bảy, cô bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư đại tràng, khiến cuộc sống của cô hoàn toàn thay đổi. Julie qua đời vào tháng Ba năm 2018 sau một thời gian chống chọi với căn bệnh. Cô đã sống một cuộc đời được định nghĩa bởi sự nỗ lực và tự lực phi thường.
Trong Tháo Gỡ Phép Màu – một cuốn sách cảm động đến nao lòng và chất chứa một cuộc đời mỗi lúc một dễ tổn thương, JULIE YIP-WILLIAMS đã cởi bỏ lớp vỏ bọc bên ngoài và định nghĩa lại về chiến thắng. Tác phẩm không chỉ xoáy sâu vào khiếm khuyết và bệnh tật của cô ấy, mà còn thể hiện tình yêu, sự chân thật, niềm hy vọng, sự ích kỷ, thậm chí là cơn giận dữ.
2. Huyền Trân
Huyền Trân công chúa là cuốn tiểu thuyết không chỉ tái hiện tài tình cuộc đời của nàng công chúa tuyệt sắc thời Trần, không gian văn hóa và lịch sử Đại Việt và Chiêm Thành thế kỷ XIV mà còn đặt ra vấn đề ứng biến đối với những nét tương đồng cũng như dị biệt văn hóa, bên cạnh trách nhiệm, tình yêu với con người, đất nước và dân tộc.
Nếu như chúng ta vẫn thường “lo ngại” lịch sử ở những con số, những sự kiện, tính cứng nhắc, khô khan thì qua thể loại Tiểu thuyết lịch sử này người đọc sẽ có thể dễ dàng hiểu và cảm thụ được những sự kiện, những con người lịch sử ấy một cách nhẹ nhàng, đầy chất văn nhưng cũng không kém phần kịch tính.
3. Truyện Kiều Văn Xuôi: Dành Cho Người Trẻ
Truyện Kiều là tác phẩm thơ nổi tiếng nhất của nền Thi ca Việt Nam. Người trẻ nào trong thời gian học Trung học cũng có dịp được nghe về Truyện Kiều và học một ít về Truyện Kiều. Nhưng vì Truyện Kiều là một tác phẩm cổ điển và lại có nhiều điển tích cho nên đối với người trẻ, thưởng thức hết được cái hay của Truyện Kiều là một chuyện không dễ.
Vì vậy tác giả Thích Nhất Hạnh đã cống hiến Truyện Kiều Văn Xuôi như một lời mời mọc những người trẻ trở về thưởng thức những cái hay, cái đẹp của Truyện Kiều. Đọc xong Truyện Kiều Văn Xuôi, người trẻ sẽ thấy thoải mái khi trở về với nguyên tác bằng thơ.
Dưới đây là một vài gợi ý khác cho bạn về những nàng thơ và thân phận của họ trong văn chương:
Những người phụ nữ được gọi là Mẹ
Chẳng ai đong đếm được tình yêu của mẹ và dù ở thời kỳ nào, người ta vẫn không ngừng bất ngờ với những điều một người mẹ có thể làm cho con. Dẫu biết bao nhiêu ngôn từ và trang giấy cũng không nói hết tấm lòng của một người mẹ, nhưng những gợi ý sau đây có thể giúp bạn hiểu phần nào.
1. Mẹ – Biểu Hiện Của Tình Thương
Nói đến mẹ là nói đến tình thương bao la, có thể yêu thương con hơn bản thân mình. Mẹ là tất cả những ngọt ngào, êm dịu, ngọt lành để ta lớn lên tươi mát, hồn nhiên.
Mẹ – Biểu Hiện Của Tình Thương còn là bài học về cách hành xử của đất, của nước, của lửa, của gió. Dù người ta có rải lên đất những thứ tinh sạch, thơm tho hay những thứ hôi hám và dơ dáy; dù người ta có đổ xuống nước những chất đẹp đẽ đầy hương thơm hay giặt rửa những thứ dơ bẩn và hôi hám; dù người ta có ném vào gió những hương thơm hay sự hôi thối; dù người ta có quăng vào lửa những cái xấu xa dơ bẩn hay đẹp đẽ thanh cao thì đất vẫn thản nhiên, nước không oán hờn, gió không chán chuờng, lửa không buồn tủi… Và vì thế hãy là cái tâm rộng lớn của đất để chuyển hóa, của nước để lưu chuyển, của gió để di động, của lửa để thiêu đốt.
2. Hôm Nay Mẹ Có Vui Không?
Không có công thức trong việc dạy con, không có phương pháp nào là đúng hay sai nhưng chắc chắn có nhiều con đường để trở thành một người mẹ tốt. Một trong những con đường đơn giản nhất đó là trở thành một người mẹ hạnh phúc.
Hôm Nay Mẹ Có Vui Không không chỉ là câu chuyện của một người mẹ đơn thân dũng cảm và kiên cường để hạnh phúc và trao hạnh phúc cho con, đó còn là kinh nghiệm quý báu mà bất cứ người mẹ nào cũng nên biết, đó là cách nuôi dưỡng hạnh phúc của chính mình.
“Vân Anh chia sẻ bản thân mình, như cách cô sống. Cô hạnh phúc, vui sướng khi được bày tỏ, mở rộng con người mình, bóc từng lớp tâm lý, đời sống của mình để tự hiểu mình nhiều hơn. Và người đọc cứ thế mà đi theo cô trong hành trình dẫn dắt đó. Có ai đó, bắt gặp mình trong cô, sẽ nhận về thêm những kinh nghiệm sống. Có ai đó hoàn toàn khác cô thì sẽ như có thêm biên độ mới để hiểu biết về những cuộc đời đi qua tổn thương và tự phục hồi.”
Nhà thơ – nhà báo KHÁNH CHI
3. Hôm Nay Con Lại Nổi Giận Với Mẹ
Vì luôn nghĩ rằng tình yêu mà mẹ dành cho con là một điều quá đỗi hiển nhiên, vậy nên con vẫn hay tỏ ra cố chấp và nổi giận vô cớ với mẹ. Dẫu nói rằng con mong mẹ hạnh phúc, con mong mẹ mãi vui, nhưng rốt cuộc con chỉ biết ích kỷ nghĩ đến cảm xúc của mình, để rồi quên mất rằng thì ra mẹ cũng đang đau lòng, lẻ loi và muộn phiền biết bao. Thế nên mẹ ơi, con xin lỗi và… cảm ơn mẹ nhiều. Tuy không thể gánh vác thay mẹ tất thảy mọi chuyện trên đời nhưng giờ đây con sẽ luôn ở bên cổ vũ, ủng hộ và bảo vệ mẹ. Con muốn trở thành một cô con gái ấm áp như gió xuân, mỗi ngày yêu thương mẹ nhiều hơn.
Hôm Nay Con Lại Nổi Giận Với Mẹ là cuốn sách gửi gắm yêu thương từ con gái dành tặng mẹ.
Ngoài ra, mời bạn xem qua những những gợi ý dưới đây để hiểu hơn về những khó khăn và tấm lòng của người mẹ:
Nhân ngày 8/3, Bookish.vn xin gửi lời cảm ơn và chúc tốt đẹp nhất đến một nửa thế giới. Cảm ơn nét bí ẩn đẹp đẽ của những phụ nữ đã khiến thế giới này sống động và đáng sống biết bao.
Phía sau trang sách
Trách nhiệm thuộc về ai khi thiên nhiên hoang dã trở thành “tội phạm”?
Gấu đen đột nhập nhà dân, cây cối bị tình nghi gây ra án mạng, con nai băng qua đường không đúng luật. Nếu thiên nhiên phạm luật thì ai sẽ là người chịu trách nhiệm?
Trong thế giới ngày càng đô thị hóa, ranh giới giữa lãnh địa con người và thiên nhiên hoang dã trở nên mong manh hơn bao giờ hết, dẫn đến những cuộc "chạm trán" dở khóc dở cười. Mary Roach đã khám phá thế giới kỳ thú nơi luật pháp - con người giao thoa, xung đột với bản năng tự nhiên trong Fuzz - Khi tự nhiên phạm luật.
Giải mã "tội ác" của thiên nhiên
Mary Roach mở đầu Fuzz bằng cách đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại khơi gợi vô số vấn đề phức tạp: Điều gì xảy ra khi thiên nhiên "phạm luật"? Không chỉ là những con thú lớn như gấu hay báo sư tử gây rắc rối ở vùng ngoại ô, danh sách "tội phạm tự nhiên" của Roach còn bao gồm cả những loài chim ăn trộm nông sản, những con khỉ tinh ranh ở Ấn Độ, những hạt đậu độc gây chết người hay thậm chí là những cái cây vô tri bị xem là mối nguy hiểm tiềm tàng.
Roach không ngồi yên trong phòng viết mà xông pha thực địa. Bà tham dự một khóa học về an toàn khi gặp thú dữ, theo chân các nhà khoa học điều tra hiện trường các vụ tấn công của động vật hoang dã, thậm chí nếm thử các loại thực vật bị xem là "có vấn đề".
Khi tìm hiểu về những con voi ở Bắc Bengal thích chè chén, say xỉn, bà cho biết voi uống thứ mà dân làng thường uống: haaria, loại rượu pha chế tại nhà được lên men và dự trữ với số lượng đủ để làm say một con voi. "Theo Sĩ quan Raj, có hai điều xảy ra khi voi say xỉn. Hầu hết chỉ lạc đàn và ngủ quên. Nhưng dường như mọi đàn đều có một kẻ say xỉn hung hăng, thường là con đầu đàn hoặc voi đực đang trong kỳ musth. Trên đời, dù bạn có muốn mạo hiểm thế nào chăng nữa thì cũng phải tránh xa một con voi đực say xỉn", Roach viết.
Trọng tâm của Fuzz không phải là việc kết tội thiên nhiên mà là nỗ lực giải mã những hành vi bị xem là "phạm luật" ấy dưới góc độ khoa học. Tác giả đưa độc giả đi sâu vào thế giới của sinh thái học hành vi, di truyền học bảo tồn, khoa học pháp y động thực vật và quản lý động vật hoang dã.
Cụ thể như việc tìm hiểu các nghiên cứu tập tính nhằm hiểu rõ hơn về cách động vật di chuyển, kiếm ăn, và phản ứng với sự hiện diện của con người, từ đó xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn, như thiết kế hàng rào chống gấu, tạo hành lang di chuyển an toàn cho động vật hoang dã...
Con người nằm ở đâu trong "tội ác" này?
Một trong những thông điệp ngầm nhưng mạnh mẽ xuyên suốt Fuzz là sự tự vấn về vai trò của con người trong các cuộc xung đột với thiên nhiên. Mary Roach đặt câu hỏi: Liệu việc phá hủy môi trường tự nhiên, thay đổi cảnh quan, để thức ăn ngoài trời, vứt rác không đúng cách đã vô tình "mời gọi" động vật hoang dã vào những tình huống rắc rối?
Theo tìm hiểu của Roach, một con gấu vào khu dân cư tìm thức ăn không phải vì nó "xấu tính". Mà có thể vì nguồn thức ăn tự nhiên của nó bị suy giảm hoặc vì thùng rác của con người quá hấp dẫn, dễ tiếp cận. Bà không đổ lỗi cực đoan nhưng chỉ ra nhiều "tội ác" của thiên nhiên thực chất là hậu quả trực tiếp hoặc gián tiếp từ hành động của con người.
Cuốn sách cũng nhắc đến những tình huống tiến thoái lưỡng nan về đạo đức, thực tiễn trong việc quản lý xung đột. Từ những người ủng hộ biện pháp cứng rắn để bảo vệ tài sản và tính mạng con người, đến những nhà bảo tồn nỗ lực tìm kiếm giải pháp nhân đạo hơn, tác giả để độc giả tự suy ngẫm về sự phức tạp của việc tìm kiếm điểm cân bằng. Làm thế nào để vừa bảo vệ lợi ích của con người, vừa tôn trọng quyền sống và không gian sinh tồn của các loài khác?
Theo Nguyệt Dạ | ZNews
Chuyện người cầm bút
Tác giả gốc Việt Viet Thanh Nguyen nhận thêm giải thưởng văn học
Giải thưởng Thành tựu Văn học Kenyon Review vừa công bố sẽ trao giải năm 2025 cho nhà văn gốc Việt Viet Thanh Nguyen.
Trên website chính thức, Kenyon Review công bố Giải thưởng Thành tựu Văn học năm 2025 sẽ trao cho tác giả Viet Thanh Nguyen. Lễ trao giải diễn ra vào ngày 7/11 tại New York.
Giải thưởng này "tôn vinh những văn nghiệp xuất sắc, ghi nhận những cá nhân có tầm ảnh hưởng và quan trọng đã định hình nền văn học Mỹ".
Nhà văn Viet Thanh Nguyen (Nguyễn Việt Thanh) sinh năm 1971 tại Buôn Ma Thuột. Ông đến Mỹ cùng gia đình vào năm 1975 và sinh sống tại Pennsylvania, sau đó chuyển đến California. Hiện ông đang là giáo sư tại Đại học Nam California, đồng thời là học giả, nhà văn, diễn giả... Ông cũng sáng lập và đồng điều hành The Diasporic Vietnamese Artists Network (Mạng lưới nghệ sĩ Việt Nam hải ngoại). Ngoài ra, ông là thành viên Hội đồng giải thưởng Pulitzer và là giám khảo của các giải thưởng văn học quan trọng khác tại Mỹ.
Tiểu thuyết đầu tay The Sympathizer (2015) của ông thắng giải Pulitzer năm 2016 hạng mục tác phẩm hư cấu, đã được HBO chuyển thể thành loạt phim truyền hình ngắn tập… Một số tác phẩm khác của ông là Người tị nạn (2017), The Committed (2021, phần tiếp theo của The Sympathizer). Ông là chủ biên cuốn Kẻ ly hương - tuyển tập gồm tác phẩm của 17 tác giả từ nhiều nước như Mexico, Bosnia, Iran, Afghanistan, Ukraine, Hungary, Chile, Ethiopia, Việt Nam, kể lại câu chuyện nhập cư của mình.
Ông từng nhận học bổng từ Quỹ Guggenheim và MacArthur. Một số sáng tác gần đây nhất của ông là A Man of Two Faces: A Memoir, A History, A Memorial; To Save and to Destroy: Writing as an Other...
Thành lập năm 2002, Giải thưởng Thành tựu Văn học Kenyon Review hướng đến vinh danh những cây bút có sự nghiệp xuất sắc, đã định hình văn học Mỹ bằng tầm nhìn, trí tưởng tượng và phong cách nghệ thuật độc đáo trong sáng tác. Giải được trao hàng năm tại đêm gala gây quỹ tại New York City, với mục đích hỗ trợ học bổng và quỹ nội bộ của Kenyon Review.
Một số tác giả nổi bật từng đoạt giải: năm 2005 Umberto Eco (Lịch sử cái đẹp, Tên của đóa hồng, Số không), năm 2007 Margaret Atwood (Chuyện người tùy nữ), năm 2012 Elie Wiesel (Đêm).
Theo ZNews
Top sách hay
Soi mình trong mắt muôn loài: 4 cuốn sách buộc con người định nghĩa lại mối quan hệ với thế giới tự nhiên
Bạn có biết, một nàng chim di vằn có thể học hỏi cách kén chồng từ “hội chị em”? Một con bạch tuộc có thể đọc vị con người qua làn da chạm? Hay hải ly, loài gặm nhấm nhỏ bé bị săn lùng đến mức gần như tuyệt chủng thực ra lại là kỹ sư thủy lợi vĩ đại, giúp ngăn chặn lũ lụt và cháy rừng? Và khi trật tự của con người va chạm với bản năng sinh tồn của tự nhiên, ai mới thực sự là kẻ phạm luật?
Trong một thế giới mà con người thường tự đặt mình ở vị trí trung tâm, khoa học hiện đại đang dần vén màn, hé lộ những điều kinh ngạc về đời sống nội tâm, trí tuệ và cấu trúc xã hội phức tạp của những sinh vật cùng chia sẻ mái nhà Trái Đất. Chúng không chỉ tồn tại một cách thụ động, mà còn biết tư duy, cảm nhận và cùng kiến tạo nên hành tinh này.
Chùm sách khoa học thường thức dưới đây, gồm Chim chóc chưa bao giờ ngốc, Tâm tư của bạch tuộc, Đế chế hải ly và Fuzz - Khi tự nhiên phạm luật, là bốn lăng kính đặc sắc soi chiếu vào thế giới động vật kỳ diệu. Mỗi cuốn sách vừa là lời mời, vừa là lời nhắc nhở để chúng ta học cách chung sống với thiên nhiên một cách khiêm tốn và hài hòa hơn.
Bộ ba chân dung loài: Khi khoa học phá tan định kiến
Động vật là giống loài vô tri, vô cảm ư? Hoàn toàn không. Ba cuốn sách đầu tiên sẽ chứng minh điều ngược lại, mở ra cuộc đối thoại sống động với ba loài vật phi thường, những đại diện xuất chúng của ba vương quốc: không trung, đại dương và đất liền.
Với Chim chóc chưa bao giờ ngốc, tác giả Jennifer Ackerman thực hiện một sứ mệnh đầy tham vọng – “giải oan” cho một giống loài thường bị đánh giá thấp. Cụm từ "não chim" từ lâu đã trở thành một lời miệt thị cho sự ngốc nghếch. Tuy vậy, bằng những nghiên cứu sâu rộng, Ackerman đã khắc họa loài chim như những thiên tài ẩn sau lớp lông vũ: quạ New Caledonia biết chế tạo và sử dụng công cụ phức tạp để kiếm ăn; giẻ cùi bụi miền Tây ghi nhớ chính xác hàng trăm nơi cất trữ thức ăn và biết ưu tiên đào trước những loại sắp hỏng; còn một cặp chim bạn đời có thể song ca hoàn hảo để giữ vững mối gắn kết đôi lứa. Không dừng lại ở việc liệt kê tập tính loài, tác giả còn đào sâu vào cấu trúc thần kinh học, chỉ ra mật độ neuron dày đặc bên trong khối óc nhỏ bé giúp chim xử lý thông tin nhanh chóng và hiệu quả. Đọc xong cuốn sách, bạn sẽ không thể nhìn những sinh vật bay lượn quanh mình như cũ được nữa.
Nếu chim chóc khiến ta phải xét lại định kiến về trí tuệ, thì Tâm tư của bạch tuộc lại mở ra một thế giới sâu thẳm hơn, nơi cảm xúc và ý thức hiện hữu trong một sinh thể xa lạ đến mức tưởng như đến từ hành tinh khác. Với ba trái tim, máu màu xanh và bộ não quấn quanh cổ họng, bạch tuộc là hiện thân của điều kỳ dị trong tự nhiên, nhưng cũng là minh chứng sống động cho khả năng kết nối vượt mọi ranh giới loài. Sy Montgomery bước vào Thủy cung Boston không phải với tư cách nhà nghiên cứu, mà như một người bạn. Những cuộc gặp gỡ giữa bà và bốn cá thể bạch tuộc Athena, Octavia, Kali và Karma là hành trình giàu cảm xúc, nơi cái chạm của xúc tu trở thành thứ ngôn ngữ tinh tế hơn mọi lời nói. Không cố gắng chứng minh rằng bạch tuộc “giống con người”, cuốn sách lựa chọn cách lắng nghe sự khác biệt bằng tất cả sự tôn trọng và cởi mở. Tâm tư của bạch tuộc không đơn thuần là một công trình khoa học, mà còn là lời tự sự đầy rung động của cá nhân tác giả về thiên nhiên, con người và cách chúng ta sống cùng nhau.
Hoàn thiện bộ ba chân dung là Đế chế hải ly, một khúc tráng ca về người hùng thầm lặng của hệ sinh thái. Trong suốt lịch sử tồn tại, con người chưa bao giờ thôi tin rằng mình là kiến trúc sư duy nhất có quyền kiểm soát, can thiệp và định hình mọi cảnh quan. Nhưng nhà báo môi trường Ben Goldfarb sẽ khiến bạn nghĩ lại, cúi mình và thán phục một loài gặm nhấm đang lặng lẽ hàn gắn thiên nhiên tốt hơn bất kỳ ai trong chúng ta. Bằng việc xây đập, hải ly tạo ra ao hồ và những vùng ngập nước trù phú, làm chậm dòng chảy, ngăn chặn lũ lụt và hạn hán, chống xói mòn và cháy rừng, từ đó nuôi dưỡng sự sống cho vô số loài khác. Đế chế hải ly là bản giao hưởng của sinh thái học, khoa học và triết học, nơi lời giải cho khủng hoảng môi trường không phải là kiểm soát nhiều hơn, mà là học cách khiêm tốn hơn và cộng tác với thiên nhiên.
Khi thiên nhiên phản kháng: Ai phạm luật ai?
Sau khi đã say sưa chiêm ngưỡng trí tuệ, tâm tư và quyền năng của các loài, độc giả sẽ được kéo trở lại mặt đất, một cách hài hước và sắc bén với Fuzz - Khi thiên nhiên phạm luật của tác giả Mary Roach. Bằng giọng văn châm biếm đặc trưng, bà đặt ra một câu hỏi oái oăm: Vậy chuyện gì sẽ xảy ra khi những sinh vật thông minh và đáng yêu... đột nhập vào nhà bạn, phá hoại mùa màng, hay thậm chí tấn công con người?
Cuốn sách là một chuyến phiêu lưu vào vùng giao tranh kỳ lạ giữa luật lệ của nhân loại và bản năng của tự nhiên. Roach không ngồi yên trong phòng để viết. Bà xông vào thực địa như một thám tử, điều tra các "vụ án": gấu đen liên tục xâm nhập gia cư bất hợp pháp ở Aspen, báo hoa mai "sát nhân hàng loạt" ở một ngôi làng Ấn Độ, hay đàn chim bị coi là "kẻ phá hoại nông sản". Qua đó, bà phơi bày sự phức tạp và đôi khi nực cười trong nỗ lực của con người nhằm quản lý tự nhiên như…tội phạm. Cuốn sách không kết tội bất kỳ loài nào. Thay vào đó, nó chỉ ra rằng động vật hoang dã thường chỉ phản ứng trong tuyệt vọng, khi môi trường sống của chúng bị con người xâm lấn hay biến đổi. Kết hợp giữa điều tra khoa học, quan sát xã hội và hài hước rất Mỹ, cuốn sách không đưa ra câu trả lời cuối cùng, nhưng gợi mở một chân lý đơn giản: muốn chung sống với tự nhiên, luật lệ không thể chỉ đến từ một phía.
Tái định vị con người trong thế giới tự nhiên
Từ trí tuệ ẩn sau lớp lông vũ đến cảm xúc lan truyền qua làn da bạch tuộc, từ tài năng tái thiết thầm lặng của hải ly đến sự phản kháng bản năng của gấu, báo và chim trời – mỗi loài đều lên tiếng theo cách riêng của mình. Những trang sách tưởng chỉ kể chuyện muôn loài, hóa ra lại là hành trình soi chiếu vào chính tâm trí con người: về vị trí của chúng ta trên Trái Đất, và về tương lai mà ta muốn cùng đi tới, không chỉ với nhau mà với cả những người hàng xóm động vật mà từ nay ta đã học được cách để lắng nghe.
Hoàng Thảo