Phía sau trang sách
Đà Lạt: Những lục địa bay
Là tác giả của những tác phẩm ăn khách bao gồm một tập tản văn, một cuốn du khảo, hai quyển biên khảo, hai cuốn tiểu thuyết viết về Đà Lạt… Có thể nói Nguyễn Vĩnh Nguyên thuộc về số ít nhà văn viết đa thể loại hướng về vùng đất tưởng như có chung cảm nhận. Mới đây, tiểu thuyết Thành phố những lục địa bay của anh đã được ra mắt, nổi bật với nghệ thuật viết độc đáo.
Đà Lạt trong những trang viết
Nghiên cứu rất sâu về vùng đất này ở nhiều khía cạnh, có thể nói Đà Lạt trong những trang viết của Nguyễn Vĩnh Nguyên vô cùng sâu sắc. Không chọn vẻ đẹp hay sự nhộn nhịp là ánh nhìn của con người ngày nay, cũng không chọn lựa chỉ vì khí hậu như những người Pháp ở thuở sơ khai… Nguyễn Vĩnh Nguyên nhìn nơi chốn này với sự tổng hòa từ các cao điểm, từ tận bên ngoài… để biết nó luôn thay đổi và không cố định.
Tựa đề Thành phố những lục địa bay có phần đặc tả được vùng đất này. Đà Lạt ẩn chìm giữa những âm vọng, từ quá khứ cho đến hiện tại, từ các sử liệu cho đến đan dệt hư cấu… Và cũng giống như biệt danh “thành phố mù sương”, nơi đây chìm ẩn sau lớp sa mỏng. Như một lập trình từ mẹ thiên nhiên, sự thiếu chính xác của những tia nhìn trong việc tạo ảnh nơi mắt con người càng khiến những thứ mà ta nắm bắt (dù thật hay không, dù đúng hay sai) thì cũng chỉ là mảnh nhỏ bé như lục địa bay.
Do đó cuốn tiểu thuyết này vô cùng phân mảnh. Đó là những chuyện và truyện đan cài cùng nhau. Nguyễn Vĩnh Nguyên đi qua ranh giới giữa các thể loại, để pha trộn nó, để hòa lẫn nó, thành một thực tế vừa nguyên bản vừa huyễn hoặc, vừa hiện thực vừa quá khứ… Cũng như Những thành phố trôi dạt hay Ký ức của ký ức, Nguyễn Vĩnh Nguyên triệt để giải cấu trúc, từ đó chính việc làm này phản ánh Đà Lạt, khi giáng cấp từ ngữ trở thành thứ cấp, để chỉ còn lại kết cấu rời rạc và khá phân mảnh.
Ta có thể thấy những viên gạch cũ của quá khứ chính là nền móng xây nên Đà Lạt có thực tồn tại, không là tiên cảnh hay chốn đào nguyên. Cũng như những cuốn du khảo và biên khảo khác, Nguyễn Vĩnh Nguyên vẫn dùng một sự hối tiếc nhìn về Đà Lạt. Đó là hành trình giữa những sử liệu trong các văn khố, nơi ông trở thành một nhà nhân học cố gắng kết nối những người quá vãng vào những sự kiện chỉ còn trên giấy.
Trong tác phẩm này, một Đà Lạt thở hắt của những tàn phai, của những phá hủy vẫn còn trở lại. Đó là di sản u buồn của những kiến trúc phong cách Rococo phù hoa những năm 40 đã bị đập phá để chỉ còn lại đường nét thô cứng, lai tạp tầm thường được nhìn từ phía yếu tố chính trị. Đó còn là những “cafra” – từ chỉ những nỗi buồn chán do sự tha hương đến từ thuộc địa của những người Pháp, với những cây đại dương cầm và bàn bi-a được mang lên đến vùng cao.
Trên nền những quá khứ ấy, Nguyễn Vĩnh Nguyên cũng cho thấy lại một hiện thực khác của những cảnh quan đang dần thay đổi. Nhặt nhạnh từng biến đổi một, ở tiểu thuyết này, ta thấy cơn sốt “hung hãn” thay đổi hầu hết mọi thứ, từ những mặt tiền diêm dúa, màu mè của thương nghiệp, cho đến khách xa tìm về Đà Lạt như chiếc “tủ lạnh”… Đó là vùng đất giữ cho những sự cắt xẻo, những sự tàn phai cũng như những sự mệt nhoài có thể yên ổn, để tránh hoại thư, để tránh mục rữa… Và giá phải trả là những đồng tiền được tiêu cho đến cuối cùng bởi việc ăn chơi.
Nghệ thuật viết độc đáo
Bên cạnh thay đổi đi theo chiều ngang của trục thời gian, Nguyễn Vĩnh Nguyên cũng mạnh mẽ đi theo chiều dọc, xa rời chân đế của những hiện thực, để đến với những tầng cao của huyễn tưởng, tưởng tượng và những ảo ảnh vọng âm. Với việc xóa nhòa thể loại, cuốn tiểu thuyết này mang đến rất nhiều góc nhìn vô cùng mới lạ. Có khi là những châm biếm của kiếp nhân sinh (thông qua bệnh dịch như Saramago), mà cũng đôi khi là một ngôi làng chìm xuống đáy hồ (như là Márquez) hoặc cả truyện cổ dân gian về một loài hổ có khuôn mặt người…
Bằng việc khai thác hai trục tọa độ, Nguyễn Vĩnh Nguyên đã dựng nên một lục địa có phần u buồn, trồi lên trên mây. Đó chính là nơi của những chuyện kể có phần rời rạc, thuộc về giấc mơ. Thành trì chốn ấy vắng ngắt, phế truất mọi chủ thể… để ta thấy được duy chỉ độc nhất là một giọng kể, nhìn từ cao điểm, ở phía bên ngoài và quan màn sương. Cái thiếu chính xác, muôn hình vạn trạng, biến dạng không ngừng giờ đây trở thành đặc trưng của đất Đà Lạt, với những thất lạc bản dạng, mọi thứ nước đôi.
Vẫn là từ ngữ mang đậm vẻ đẹp từ Đà Lạt, một thời hương xa hay những hư vô của sự thoáng qua từ Những thành phố trôi dạt… Thế nhưng thứ làm nên thành công vượt trội của cuốn sách này nằm ở cấu trúc. Với việc giải cấu trúc, Nguyễn Vĩnh Nguyên phân mảnh cuốn tiểu thuyết này, để giữa những mộng và thực, quá khứ và tương lai, hiện thực và huyền ảo… một Đà Lạt đa chiều hiện lên trong nhiều thể trạng, từ tỉnh táo, mơ hồ cho đến điên cuồng và đầy độc tố với chất gây nghiện.
Từ những mảnh nhỏ, một bức tranh đa diện về chính vùng đất với nhiều giọng nói và nhiều giọng kể đã được hiện lên, để đó không chỉ là một tiếng nói duy nhất, mà là tổng hòa của nhiều phong cách, của đa thể loại và của một người chọn lối đi riêng. Thành phố những lục địa bay là một thể nghiệm giải cấu trúc, nhưng lại đến được tận cùng của nơi chủ thể biến ảo khôn lường, không thể lường trước.
Tính bán tự truyện
Không phải là người ồn ã trong giới văn chương, Nguyễn Vĩnh Nguyên vẫn thường xuất hiện như người kiệm lời. Tuy thế ở tác phẩm này, ta vẫn thấy được đâu đó hình dáng của anh, qua việc tự thuật và những ảnh hưởng có phần quan trọng lên nghệ thuật viết. Dẫn truyện trong tiểu thuyết này là một nhà văn hướng về quá khứ. Giữa một cộng đồng lãng quên kí ức và luôn hoài nghi về tính truyền miệng, anh đã đấu tranh để nói cũng như được nói một cách không ngừng. Điều đó ít nhiều cũng là giọng điệu của Nguyễn Vĩnh Nguyên, để quá khứ và hiện tại hợp nhất, để thực và ảo có thể tái hợp… từ đó chân dung của một nhà văn, một nhà nghiên cứu thực địa hiện lên rõ ràng.
Sinh ra tại Khánh Hòa, lớn lên ở Ninh Thuận, Nguyễn Vĩnh Nguyên đến Đà Lạt lần đầu vào năm lớp 9, bởi có nguyện vọng trở thành tu sĩ. Cha đưa anh đưa đến tu viện Don Bosco, thế nhưng mọi thứ không thành, từ đó rẽ hướng đi vào văn chương. Điều này lý giải cho việc vì sao tôn giáo, thánh đường, nhà thờ và những giáo sĩ xuất hiện một cách dày đặt trong tác phẩm này. Đó là quá khứ, và là tiếng vọng mà anh mang theo vào vùng đất này.
Do đó một đoạn thuộc phần Thánh đường được viết như sau: “Nếu anh đạt đến cao điểm của tĩnh lặng rồi mà vẫn không nghe được tiếng chuông thì có nghĩa là tiếng chuông không đi vào tần số cảm nhận của anh”. Sự vụ trở thành giáo sĩ có thể không nằm gần với tần số của anh, thế nhưng Đà Lạt của những biến ảo thay hình đổi dạng đã “nhìn” thấy anh và “chạm” vào anh.
Một chi tiết khác cũng liên quan đến chính anh nằm ở mảnh ghép Lính ngự lâm. Trong những hành trình thực hiện các cuốn du khảo, biên khảo… Nguyễn Vĩnh Nguyên đã kể lại rằng mình đã tìm kiếm khắp nơi tư liệu còn lại. Những chuyến điền dã hay đi thực địa kéo gần anh lại với mảnh đất này, nơi người Đà Lạt dần dần tháo bỏ bề ngoài, từ đó ký ức riêng tư có thể tìm lại. Trong mẫu truyện đó, nhân vật chính cũng tìm về người hậu duệ là lính ngự lâm của cựu bảo hoàng, và cũng đã nhận những sự hoài nghi y hệt như thế, bởi dòng lịch sử và những nguy cơ dẫu đã trôi qua rất nhiều năm tháng thì vẫn đủ sức lật ngược tình thế.
Với Thành phố của những lục địa bay, Nguyễn Vĩnh Nguyên trong những thể nghiệm của nghệ thuật viết đã cho thấy được một Đà Lạt ảo ảnh, không dễ nắm bắt và luôn chuyển động như những sóng nước. Ôm vào trong mình những mảng lịch sử của quá khứ, huyễn hoặc, của hiện tại và sự biến đổi… con người với sự bất định của quá khứ, sự mai một của kí ức, thông qua chính tác phẩm này, đã có cơ hội tìm lại vết tích, để được hiểu thêm về một nơi chốn chiếm giữ vị trí vô cùng quan trọng.
Phía sau trang sách
Giải mã hạnh phúc: Khám phá nguồn gốc của niềm vui và sự hài lòng
Liệu có bí mật nào cho hạnh phúc? Đây là câu hỏi đã xuất hiện từ hàng thập kỷ trước, và nhiều triết gia, lãnh tụ tôn giáo cũng như nhà khoa học đã đưa ra câu trả lời của riêng họ. Nhưng liệu có thể dùng khoa học để giải mã sự mưu cầu hạnh phúc được không?
Hãy cùng đến với “Giải mã hạnh phúc”. Đây là một giả thuyết được đưa ra bởi chuyên gia tâm lý Jonathan Haidt, cho rằng hạnh phúc đến từ những khao khát nội tâm và đồng thời cũng đến từ các yếu tố bên ngoài. Nói cách khác thì hạnh phúc vừa là “bẩm sinh”, vừa là “nuôi dưỡng”.
Cụ thể thì như vậy nghĩa là gì? Hãy cùng phân tích các thành phần tạo nên “Giải mã hạnh phúc”, cũng như cách ứng dụng chúng vào cuộc sống để tìm kiếm niềm vui và sự hài lòng.
Bẩm sinh
Yếu tố di truyền đóng một vai trò nhất định trong cảm nhận chung về hạnh phúc của chúng ta. Một số người sinh ra đã có cái nhìn lạc quan, trong khi những người khác có thể phải vật lộn với lo âu và trầm cảm. Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ là mặc dù di truyền có thể ảnh hưởng đến mức độ hạnh phúc cơ bản, nhưng chúng không phải là yếu tố quyết định duy nhất.
Nuôi dưỡng
Môi trường và trải nghiệm cũng định hình hạnh phúc, điều này bao gồm các mối quan hệ, công việc và thậm chí cả cộng đồng nơi chúng ta sống. Bằng cách tạo ra một môi trường hỗ trợ và trọn vẹn, chúng ta có thể nuôi dưỡng hạnh phúc lớn hơn trong cuộc sống.
Cân bằng giữa mong muốn và hoàn cảnh: “Giải mã hạnh phúc” cho rằng chúng ta có thể tìm thấy hạnh phúc bằng cách cân bằng giữa mong muốn bên trong và hoàn cảnh bên ngoài. Ví dụ, nếu bạn có mong muốn mạnh mẽ về an ninh tài chính, có thể bạn cần tìm một công việc mang đến nguồn thu nhập ổn định. Mặt khác, nếu bạn có niềm đam mê sâu sắc với sự sáng tạo, việc theo đuổi một sự nghiệp cho phép niềm đam mê đó phát triển có thể quan trọng hơn.
Vậy, làm cách nào để áp dụng “Giải mã hạnh phúc” vào thực tiễn? Dưới đây là một vài mẹo giúp bạn tìm thấy niềm vui và sự hài lòng trong cuộc sống:
1. Xác định các giá trị của bản thân: Hiểu được điều gì thực sự quan trọng với bạn có thể giúp định hướng các quyết định và tạo ra một cuộc sống viên mãn hơn.
2. Nuôi dưỡng các mối quan hệ: Mối quan hệ bền chặt với gia đình và bạn bè có thể mang lại tình yêu thương, sự hỗ trợ và cảm giác được thuộc về.
3. Theo đuổi đam mê: Tham gia vào các hoạt động và sở thích mang lại niềm vui có thể làm tăng cảm giác hạnh phúc và hài lòng.
4. Thực hành lòng biết ơn: Dành thời gian để trân trọng những điều tốt đẹp trong cuộc sống, dù nhỏ bé, có thể làm tăng cảm giác hạnh phúc tổng thể của bạn.
5. Cho đi: Giúp đỡ người khác có thể mang lại ý nghĩa và sự trọn vẹn cho cuộc sống của chúng ta.
Jonathan Haidt là một nhà tâm lý học và nhà tâm lý học xã hội, nổi tiếng với các công trình nghiên cứu về tâm lý học đạo đức và tâm lý học tư tưởng chính trị. Ông là giáo sư ngành Lãnh đạo Đạo đức tại Trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York, và đã xuất bản một số cuốn sách và nhiều bài báo nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học.
Các công trình của Haidt thường tập trung vào ý tưởng rằng niềm tin và giá trị đạo đức của chúng ta được hình thành bởi nhiều yếu tố, bao gồm văn hóa, sự nuôi dạy và kinh nghiệm cá nhân. Ông lập luận rằng đạo đức không chỉ là vấn đề lý trí mà còn bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và trực giác của chúng ta.
Một trong những đóng góp đáng chú ý nhất của Haidt cho lĩnh vực tâm lý học là mô hình “trực giác xã hội” về phán đoán đạo đức. Mô hình này cho rằng các phán đoán đạo đức thường dựa trên những đánh giá tự động, vô thức về các tình huống, thay vì lý luận có ý thức và có chủ ý. Công trình này thách thức quan điểm truyền thống cho rằng việc ra quyết định đạo đức là một quá trình hoàn toàn lý trí, và nhấn mạnh tầm quan trọng của cảm xúc và trực giác trong việc hình thành niềm tin đạo đức của chúng ta.
Nghiên cứu của Haidt cũng đã khám phá vai trò của đạo đức trong hệ tư tưởng chính trị, và ông đã chỉ ra rằng những người theo chủ nghĩa bảo thủ và tự do thường có nền tảng đạo đức khác nhau. Ví dụ, những người theo chủ nghĩa bảo thủ có xu hướng coi trọng các giá trị như lòng trung thành, quyền lực và sự thiêng liêng, trong khi những người theo chủ nghĩa tự do có xu hướng coi trọng sự công bằng và chăm sóc. Haidt lập luận rằng những khác biệt về đạo đức này đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình thái độ và hành vi chính trị.
Các công trình của Haidt đã được trích dẫn rộng rãi và nhận được nhiều giải thưởng, bao gồm Giải thưởng William James Fellow từ Hiệp hội Khoa học Tâm lý. Các cuốn sách của ông được ca ngợi vì dễ tiếp cận và chứa đựng những hiểu biết sâu sắc về tâm lý con người.
Nhìn chung, những đóng góp của Jonathan Haidt cho lĩnh vực tâm lý học đã làm sáng tỏ vai trò của đạo đức và cảm xúc trong việc định hình niềm tin và hành vi, đồng thời giúp mở rộng hiểu biết về sự phức tạp của tâm trí con người.
Tóm lại, “Giải mã hạnh phúc” nhắc nhở chúng ta rằng hạnh phúc là sự kết hợp của cả bẩm sinh và nuôi dưỡng. Bằng cách cân bằng những mong muốn bên trong với hoàn cảnh bên ngoài, chúng ta có thể tạo ra một cuộc sống viên mãn và vui vẻ hơn. Vậy nên, hãy thử kiểm chứng “Giải mã hạnh phúc” và xem liệu nó có khiến bạn hạnh phúc hơn không nhé!
Lam dịch từ MindfulMac
Phía sau trang sách
Trách nhiệm thuộc về ai khi thiên nhiên hoang dã trở thành “tội phạm”?
Gấu đen đột nhập nhà dân, cây cối bị tình nghi gây ra án mạng, con nai băng qua đường không đúng luật. Nếu thiên nhiên phạm luật thì ai sẽ là người chịu trách nhiệm?
Trong thế giới ngày càng đô thị hóa, ranh giới giữa lãnh địa con người và thiên nhiên hoang dã trở nên mong manh hơn bao giờ hết, dẫn đến những cuộc "chạm trán" dở khóc dở cười. Mary Roach đã khám phá thế giới kỳ thú nơi luật pháp - con người giao thoa, xung đột với bản năng tự nhiên trong Fuzz - Khi tự nhiên phạm luật.
Giải mã "tội ác" của thiên nhiên
Mary Roach mở đầu Fuzz bằng cách đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại khơi gợi vô số vấn đề phức tạp: Điều gì xảy ra khi thiên nhiên "phạm luật"? Không chỉ là những con thú lớn như gấu hay báo sư tử gây rắc rối ở vùng ngoại ô, danh sách "tội phạm tự nhiên" của Roach còn bao gồm cả những loài chim ăn trộm nông sản, những con khỉ tinh ranh ở Ấn Độ, những hạt đậu độc gây chết người hay thậm chí là những cái cây vô tri bị xem là mối nguy hiểm tiềm tàng.
Roach không ngồi yên trong phòng viết mà xông pha thực địa. Bà tham dự một khóa học về an toàn khi gặp thú dữ, theo chân các nhà khoa học điều tra hiện trường các vụ tấn công của động vật hoang dã, thậm chí nếm thử các loại thực vật bị xem là "có vấn đề".
Khi tìm hiểu về những con voi ở Bắc Bengal thích chè chén, say xỉn, bà cho biết voi uống thứ mà dân làng thường uống: haaria, loại rượu pha chế tại nhà được lên men và dự trữ với số lượng đủ để làm say một con voi. "Theo Sĩ quan Raj, có hai điều xảy ra khi voi say xỉn. Hầu hết chỉ lạc đàn và ngủ quên. Nhưng dường như mọi đàn đều có một kẻ say xỉn hung hăng, thường là con đầu đàn hoặc voi đực đang trong kỳ musth. Trên đời, dù bạn có muốn mạo hiểm thế nào chăng nữa thì cũng phải tránh xa một con voi đực say xỉn", Roach viết.
Trọng tâm của Fuzz không phải là việc kết tội thiên nhiên mà là nỗ lực giải mã những hành vi bị xem là "phạm luật" ấy dưới góc độ khoa học. Tác giả đưa độc giả đi sâu vào thế giới của sinh thái học hành vi, di truyền học bảo tồn, khoa học pháp y động thực vật và quản lý động vật hoang dã.
Cụ thể như việc tìm hiểu các nghiên cứu tập tính nhằm hiểu rõ hơn về cách động vật di chuyển, kiếm ăn, và phản ứng với sự hiện diện của con người, từ đó xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn, như thiết kế hàng rào chống gấu, tạo hành lang di chuyển an toàn cho động vật hoang dã...
Con người nằm ở đâu trong "tội ác" này?
Một trong những thông điệp ngầm nhưng mạnh mẽ xuyên suốt Fuzz là sự tự vấn về vai trò của con người trong các cuộc xung đột với thiên nhiên. Mary Roach đặt câu hỏi: Liệu việc phá hủy môi trường tự nhiên, thay đổi cảnh quan, để thức ăn ngoài trời, vứt rác không đúng cách đã vô tình "mời gọi" động vật hoang dã vào những tình huống rắc rối?
Theo tìm hiểu của Roach, một con gấu vào khu dân cư tìm thức ăn không phải vì nó "xấu tính". Mà có thể vì nguồn thức ăn tự nhiên của nó bị suy giảm hoặc vì thùng rác của con người quá hấp dẫn, dễ tiếp cận. Bà không đổ lỗi cực đoan nhưng chỉ ra nhiều "tội ác" của thiên nhiên thực chất là hậu quả trực tiếp hoặc gián tiếp từ hành động của con người.
Cuốn sách cũng nhắc đến những tình huống tiến thoái lưỡng nan về đạo đức, thực tiễn trong việc quản lý xung đột. Từ những người ủng hộ biện pháp cứng rắn để bảo vệ tài sản và tính mạng con người, đến những nhà bảo tồn nỗ lực tìm kiếm giải pháp nhân đạo hơn, tác giả để độc giả tự suy ngẫm về sự phức tạp của việc tìm kiếm điểm cân bằng. Làm thế nào để vừa bảo vệ lợi ích của con người, vừa tôn trọng quyền sống và không gian sinh tồn của các loài khác?
Theo Nguyệt Dạ | ZNews
Phía sau trang sách
Nếu từng khóc khi xem phim “Mưu cầu hạnh phúc”, thì đây là cuốn sách bạn nên đọc
Trong bộ phim Mưu Cầu Hạnh Phúc (The Pursuit of Happyness) ra mắt vào năm 2006 của đạo diễn Gabriele Muccino, diễn viên Will Smith vào vai Chris Gardner - một người cha đơn thân thất nghiệp, vô gia cư, phải vật lộn giữa cuộc sống bấp bênh, những đêm ngủ ở nhà ga, và giấc mơ đổi đời từ một chương trình thực tập không lương. Đó là một hành trình đầy khổ đau, nước mắt, nhưng cũng là bản hùng ca của lòng kiên cường và khát khao vươn lên.
Cùng năm 2006, chuyên gia tâm lý học Jonathan Haidt cho ra đời Giải Mã Hạnh Phúc, một công trình kết nối những minh triết cổ đại với khoa học hiện đại để trả lời câu hỏi muôn thuở: Hạnh phúc là gì, và làm sao để có được nó?
Khi đặt nhân vật Chris Gardner bên cạnh các giả thuyết về hạnh phúc của Haidt, ta nhận ra: Có những chân lý không bị mài mòn bởi thời gian hay hoàn cảnh, chẳng hạn như việc hạnh phúc không đến từ việc trốn tránh khổ đau, mà từ cách ta bước xuyên qua nó.
"Con voi" và "người cưỡi voi": Cảm xúc và lý trí trong hành trình sinh tồn
Tác giả Jonathan Haidt dùng hình ảnh “con voi và người cưỡi voi” để ví von mối quan hệ giữa cảm xúc (con voi) và lý trí (người cưỡi). Trong phim, Chris Gardner nhiều lần bị cảm xúc dồn vào chân tường: Khi bị đuổi khỏi nhà, khi mất chỗ ngủ, khi con trai hỏi “Chúng ta có nhà không?”. Nhưng chính trong những khoảnh khắc ấy, “người cưỡi voi” - lý trí, bản lĩnh, lòng tin của Chris - vẫn kiên định dẫn đường.
Anh không để cảm xúc giận dữ, tuyệt vọng kiểm soát mình. Anh chọn hành động, kiên trì học hỏi, giữ vững phẩm giá ngay cả khi lau dọn toilet công cộng để có thêm chút tiền. Dù cảm xúc có lúc muốn gục ngã, anh vẫn tiếp tục hành động có lý trí, không để cơn tuyệt vọng làm tê liệt mình. Những lúc phải ngủ ở ga tàu với con trai, Chris vẫn giữ lòng tự trọng và tiếp tục cố gắng, giống như một người cưỡi đang cố gắng điều khiển một con voi đầy hoảng loạn.
Điều kiện ngoại cảnh và “ngưỡng hạnh phúc”
Sách Giải Mã Hạnh Phúc chỉ ra rằng con người có “mức độ hạnh phúc” nhất định. Ta có thể vui hoặc buồn nhất thời vì sự kiện bên ngoài, nhưng sau đó sẽ quay về mức hạnh phúc trung bình của mình. Thế nhưng, Haidt cũng lưu ý rằng có những yếu tố bên ngoài ảnh hưởng lâu dài đến hạnh phúc: nghèo đói, cô lập, hoặc bị sỉ nhục kéo dài.
Chris Gardner trải qua gần như tất cả những điều này, nhưng thay vì cam chịu, anh đã cố gắng tìm nhiều cách khác nhau để xoay chuyển số phận của bản thân, dẫu có những lúc rơi vào cảnh nghèo túng đến mức chỉ còn vỏn vẹn 30 đô la trong ví. Vì đã nỗ lực tự mình thay đổi hoàn cảnh nên khi thành công đến, anh không chỉ nhận được phần thưởng vật chất mà kèm theo đó còn là cảm giác xứng đáng, sự gắn kết với con trai, và lòng tự tôn được củng cố.
Ý nghĩa và mục đích sống: Cội nguồn của hạnh phúc bền vững
Haidt cho rằng hạnh phúc bền vững không đến từ việc theo đuổi khoái lạc (pleasure), mà đến từ việc sống có mục tiêu, có giá trị. Chris Gardner không chỉ muốn giàu mà hơn thế nữa, anh muốn trở thành một người cha xứng đáng, một con người có giá trị. Tình yêu dành cho con trai là kim chỉ nam dẫn lối, khiến anh không bỏ cuộc dù bị cả thế giới quay lưng.
Điều này khớp với một câu nói của triết gia Friedrich Nietzsche: "Nếu bạn có một lý do đủ lớn để sống, bạn có thể chịu đựng hầu hết mọi nỗi đau." (He who has a why to live for can bear almost any how).
Hạnh phúc không phải đích đến, mà là hành trình
Cuối phim, khi Chris được nhận vào làm chính thức, anh rưng rưng cố không bật khóc giữa đám đông, chạy vội đến nhà trẻ của con trai và ôm lấy con. Đó không chỉ là giây phút hạnh phúc đơn thuần, mà còn là sự giải phóng sau bao tháng ngày chịu đựng và không từ bỏ. Từ một nhân viên chào bán thiết bị y tế, cuộc đời Chris đã thay đổi. Đó là minh chứng cho giả thuyết cuối cùng của Haidt: “Hạnh phúc không phải là thứ mà bạn có thể tìm thấy, có được hoặc đạt được một cách trực tiếp. Bạn phải có được các điều kiện phù hợp và sau đó chờ đợi. Một số điều kiện đó nằm trong bạn, chẳng hạn như sự gắn kết thống nhất giữa các phần và cấp độ trong tính cách của bạn. Các điều kiện khác yêu cầu mối quan hệ với những thứ bên ngoài bạn: giống như cây cối cần mặt trời, nước và đất tốt để phát triển, con người cũng cần tình yêu, công việc và sự kết nối với một điều gì đó lớn lao hơn.”
Mưu Cầu Hạnh Phúc không kể lại con đường đạt đến thành công của một người đàn ông, mà đã khắc họa lại lòng kiên trì bền bỉ và ý chí quyết tâm vượt lên số phận. Giải Mã Hạnh Phúc không dạy ta cách để luôn hạnh phúc, mà cho ta công cụ để hiểu hạnh phúc thật sự là gì. Một bên là nhân vật trong phim, một bên là những giả thuyết được đúc kết từ hàng ngàn năm trí tuệ của nhân loại, giao nhau tại điểm giữa: sự gắn kết với cuộc sống, niềm tin vào một điều tốt đẹp và cao cả hơn chính bản thân mình.
Lam