Phía sau trang sách
Tội ác từ màn ảo thuật
Friedrich Dürrenmatt (1921-1990) là một họa sĩ, nhà văn và nhà viết kịch vô cùng nổi tiếng người Thụy Sĩ. Tiểu thuyết Án giả của ông được “giáo hoàng văn chương Đức” Marcel Reich-Ranicki coi là “một kiệt tác văn chương không gì sánh bằng”, tô đậm nên sự phi lý cũng như chủ nghĩa hoài nghi của nhân loại này.
Tác phẩm xoay quanh nhân vật Alfredo Traps trong một cảnh huống “từ trên trời rơi xuống”, khi chiếc Studebaker của anh tắt máy và đứng giữa đường. Lựa chọn duy nhất có thể đưa ra là đến ở tạm ngôi nhà của một cựu thẩm phán mà anh vô tình nhìn thấy bên đường. Nhưng Traps không hề biết rằng chính ở nơi đây mình sẽ tham gia vào việc giả lập một cuộc luận tội đằng sau cái chết của người sếp cũ, được thực hiện bởi những người bạn của ông chủ nhà, bao gồm một vị luật sư, một viên công tố, một tay đao phủ. Liệu Traps có phạm tội ác, và rồi công lý có được thực thi?
Cấu trúc bất ngờ
Cũng như những tác phẩm khác, Án giả có một cốt truyện vô cùng độc đáo. Nổi tiếng với các vở kịch như Bà lớn về thăm, Ba nhà vật lý… Dürrenmatt xây dựng cấu trúc của tiểu thuyết này cũng theo khuynh hướng kịch nghệ, với từng nhân vật thay nhau thể hiện, từ đó khít chặt lại những “khoảng hở” trong câu chuyện chung. Nếu Luigi Pirandello đã từng khiến cho nhiều người sửng sốt khi xây dựng cấu trúc kịch lồng trong kịch ở Sáu nhân vật đi tìm tác giả, thì Dürrenmatt cũng làm được điều tương tự, với một cốt truyện có phần phi lý đến mức khó chịu, mà như ông nói, nó phải gây hấn, vì đó chính là bổn phận của những người viết.
Do đó không hề bất ngờ khi độc giả có thể tìm thấy những điều mâu thuẫn và đầy bất khả trong tác phẩm này. Cũng như Thẩm phán và Đao phủ, Dürrenmatt xây dựng cho các nhân vật của mình ngoại hình có phần tuềnh toàng cũng như giản dị. Như được mô tả, đó là ba người đàn ông xộc xệnh, cài nhầm khuy cúc và mỗi một chân thì lại mang lẫn một chiếc khác bộ. Là đại diện “thực thi pháp luật”, thế nhưng họ khoác lên mình dáng vẻ nhếch nhác và cổ lỗ sỉ, như một châm biếm về sự vô nghĩa của nền công chính.
Ở tác phẩm này, Dürrenmatt họa nên phông nền đậm tính gothic, từ đó chuẩn bị cho một bi kịch đậm tính hư vô và đầy phi lý. Thấm đẫm trong tác phẩm này là tiếng lá cây xào xạc, là cái lặng im cũng như bặt tiếng từ chốn phố phường trong một đêm trăng dần như mất hút sau những tầng mây… Chính ở nơi đó, phiên tòa giả lập đã được thực hiện. Dürrenmatt đã tạo được nên rất nhiều vòng lặp của sự phi lý, từ vẻ ngoài cho đến “tòa án” là một bàn ăn đầy những cao lương mỹ vị…
Giễu nhại hơn nữa khi trong số đó chỉ có mỗi tên “đao phủ” khát máu là đóng bộ với hoa cẩm chướng cài trên ve áo, trong khi những người quyền uy chỉ như là kẻ bỏ đi, nhờ nhờ, nhạt nhạt, không mang theo một cá tính nào. Như bức tranh Bữa ăn tối cuối cùng của Leonardo da Vinci, trong tác phẩm này, Dürrenmatt dựng lên với việc tuyên án trong sự đủ đầy của thứ rượu vang được ủ hơn mấy mươi năm và những thức ngon đầy vẻ xa hoa. Đó là một sự tương phản gần như kệch cỡm, với bữa ăn cuối cùng và sự phi lý luôn luôn hiện diện. Tuy không có dấu chỉ nào mang yếu tố tôn giáo đặc trưng, thế nhưng không thể phủ nhận việc “nhân bội” chính khung hình ấy đã tạo cho tác phẩm này một dấu ấn khó phai.
Phi lý và hư vô
Đậm đặc trong không khí văn chương của Dürrenmatt là tính phi lý và sự hư vô. Mở đầu tác phẩm, ta không thể biết mục tiêu cũng như ý nghĩa trong phiên tòa này, nhưng chính trạng thái thấp thỏm của Traps đã truyền đến cho người đọc những sự mơ hồ cũng như hoài nghi về tính chính thống và sự đại diện của nền công chính. Càng ngày cảm giác ấy càng tăng lên khi Traps lần giở câu chuyện đời mình, từ người chào hàng bị kìm kẹp dưới ách đày ải của tay cấp trên, đến khi trở thành một người giàu sang, gia đình đầm ấm và đổi đời xe. Tất cả là nhờ một cơn đau tim của tên “bạo chúa” đã nhấn chìm anh.
Những liệu có một “tội ác xuất chúng nhất thế kỷ” nào đứng đằng sau đó? Không cần tốc ký, hồ sơ, sách luật… “bộ tứ siêu đẳng” trong những đêm thâu đã từng xét lại những vụ oan án, từ Dreyfus cho đến Socrates, từ Alexander Đại đế đến cả Jeanne d’Arc… “Bộ tứ” có phần kệch cỡm giống với “bộ tứ” trong tiểu thuyết cùng tên của Agatha Christie – những người không có gì hơn lòng tham quyền lực, một lòng mong muốn phá hủy thế giới. Như “nhà tiên tri” đi lạc thế kỷ, những con người già cỗi ấy của Dürrenmatt cũng sẽ mang lại một góc nhìn mới, nơi sự lão hóa bỗng biến họ ra thành một nhân tố vô cùng thu hút. Chẳng phải Richard Osman ngày nay với Câu lạc bộ án mạng ngày thứ Năm, các nhà văn Bắc Âu như Fredrik Backman hay Jonas Jonasson cũng như vậy sao?
Không thể phủ nhận việc tìm ra sự phi lý đã có từ thời của vị nhà văn người Thụy Sỹ nổi tiếng này. Nhà văn đoạt giải Nobel Văn chương 2023 – Jon Fosse đã từng nói rằng, với ông, chỉ cần 2 người trên một sân khấu thì đã quá đủ để tạo ra một bi kịch. Ở Án giả, đó cũng là 2 thế lực thay nhau kình chống – giữa người luận tội và người bị luận tội. Fosse nói rằng mỗi khi viết kịch ông lại ngần ngại vì sự ích kỷ của các nhân vật sẽ truyền vào mình, và rõ ràng ở đây, “bộ tứ” cầm cân nảy mực ngày càng tiến lên với sự hoang đường, theo các cấp bậc ngày càng tăng tiến. Sự điên loạn của họ không có nhất mà chỉ có hơn, từ đó mở ra cánh cửa địa ngục với người vô tội.
Và cũng theo đó, việc đặt một người vô tình gặp được trong một buổi chiều ngang những anh hùng lưu danh sử sách có phải là kiểu giễu nhại vô cùng ý nhị của Dürrenmatt? Tăng cấp hơn nữa ông cũng cho thấy cách mà logic và những lập luận không hề giống ai có thể bẻ cong sự thật, chuyển thành tội ác. Lúc còn sinh thời, Dürrenmatt đã từng nói rằng hài kịch chính là hình thức sân khấu duy nhất để thể hiện cái bi trong thời đại nguyên tử, và có lẽ vì thế nên một tình huống “cực đoan” và đầy kệch cỡm được ông chú trọng xây dựng trong cuốn sách này. Cả Jon Fosse và Dürrenmatt đã cùng thấy nó qua thể loại này, và chính từ đó mà sự hư vô cùng nỗi hoài nghi phát huy tốt nhất sức mạnh của mình.
Rốt cuộc rồi thì không phải sự thiếu nghỉ ngơi, ô nhiễm tiếng ồn, thần kinh căng thẳng… hay hôn nhân không hạnh phúc đã hủy hoại người sếp ấy, mà chính là một cao vọng vươn lên làm giàu của một cá thể mong muốn bình đẳng, và được đối xử một cách xứng đáng đúng với những gì mà y bỏ ra. Chính ở điểm này ta cũng thấy được một sự giễu nhại chủ nghĩa tư bản của Dürrenmatt, khi xem tiền tài cùng với danh vọng như là nguồn cơn và là động lực đi đến tội ác. Thẩm phán và Đao phủ rồi sẽ kế thừa chung chính motif này, trong khi Bà lớn về thăm lại là đỉnh cao của tính hiện thực trong việc châm biếm tương quan tiền tài cũng như chân lý…
Do đó pháp luật hay những chuẩn mực, đối với Dürrenmatt, không hề tồn tại. Khép lại tác phẩm, Dürrenmatt đã nêu bật được những sự phi lý và đầy hư vô của cuộc đời này. Đó là cảnh huống của những sự việc không hề liên quan rồi được móc nối một cách logic. Đó cũng là sự mong manh trong chính con người, mà phiên tòa nào, dù là tự phát, cũng sẽ chỉ ra và rồi tự hủy đi bản thân mình. Qua tác phẩm này, dù chỉ bằng dung lượng rất ngắn, thế nhưng nhà văn người Thụy Sỹ đã cho ta thấy tội ác, sự thông đồng và quyền lực có thể “bôi trơn” bộ máy số phận thế nào, làm nó sai đường từ đó cán nát rất nhiều số phận ra sao. Một tác phẩm đen tối, mang tính cảnh báo, và đầy quan trọng trong thời đại hiện nay.
Phía sau trang sách
Giải mã hạnh phúc: Khám phá nguồn gốc của niềm vui và sự hài lòng
Liệu có bí mật nào cho hạnh phúc? Đây là câu hỏi đã xuất hiện từ hàng thập kỷ trước, và nhiều triết gia, lãnh tụ tôn giáo cũng như nhà khoa học đã đưa ra câu trả lời của riêng họ. Nhưng liệu có thể dùng khoa học để giải mã sự mưu cầu hạnh phúc được không?
Hãy cùng đến với “Giải mã hạnh phúc”. Đây là một giả thuyết được đưa ra bởi chuyên gia tâm lý Jonathan Haidt, cho rằng hạnh phúc đến từ những khao khát nội tâm và đồng thời cũng đến từ các yếu tố bên ngoài. Nói cách khác thì hạnh phúc vừa là “bẩm sinh”, vừa là “nuôi dưỡng”.
Cụ thể thì như vậy nghĩa là gì? Hãy cùng phân tích các thành phần tạo nên “Giải mã hạnh phúc”, cũng như cách ứng dụng chúng vào cuộc sống để tìm kiếm niềm vui và sự hài lòng.
Bẩm sinh
Yếu tố di truyền đóng một vai trò nhất định trong cảm nhận chung về hạnh phúc của chúng ta. Một số người sinh ra đã có cái nhìn lạc quan, trong khi những người khác có thể phải vật lộn với lo âu và trầm cảm. Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ là mặc dù di truyền có thể ảnh hưởng đến mức độ hạnh phúc cơ bản, nhưng chúng không phải là yếu tố quyết định duy nhất.
Nuôi dưỡng
Môi trường và trải nghiệm cũng định hình hạnh phúc, điều này bao gồm các mối quan hệ, công việc và thậm chí cả cộng đồng nơi chúng ta sống. Bằng cách tạo ra một môi trường hỗ trợ và trọn vẹn, chúng ta có thể nuôi dưỡng hạnh phúc lớn hơn trong cuộc sống.
Cân bằng giữa mong muốn và hoàn cảnh: “Giải mã hạnh phúc” cho rằng chúng ta có thể tìm thấy hạnh phúc bằng cách cân bằng giữa mong muốn bên trong và hoàn cảnh bên ngoài. Ví dụ, nếu bạn có mong muốn mạnh mẽ về an ninh tài chính, có thể bạn cần tìm một công việc mang đến nguồn thu nhập ổn định. Mặt khác, nếu bạn có niềm đam mê sâu sắc với sự sáng tạo, việc theo đuổi một sự nghiệp cho phép niềm đam mê đó phát triển có thể quan trọng hơn.
Vậy, làm cách nào để áp dụng “Giải mã hạnh phúc” vào thực tiễn? Dưới đây là một vài mẹo giúp bạn tìm thấy niềm vui và sự hài lòng trong cuộc sống:
1. Xác định các giá trị của bản thân: Hiểu được điều gì thực sự quan trọng với bạn có thể giúp định hướng các quyết định và tạo ra một cuộc sống viên mãn hơn.
2. Nuôi dưỡng các mối quan hệ: Mối quan hệ bền chặt với gia đình và bạn bè có thể mang lại tình yêu thương, sự hỗ trợ và cảm giác được thuộc về.
3. Theo đuổi đam mê: Tham gia vào các hoạt động và sở thích mang lại niềm vui có thể làm tăng cảm giác hạnh phúc và hài lòng.
4. Thực hành lòng biết ơn: Dành thời gian để trân trọng những điều tốt đẹp trong cuộc sống, dù nhỏ bé, có thể làm tăng cảm giác hạnh phúc tổng thể của bạn.
5. Cho đi: Giúp đỡ người khác có thể mang lại ý nghĩa và sự trọn vẹn cho cuộc sống của chúng ta.
Jonathan Haidt là một nhà tâm lý học và nhà tâm lý học xã hội, nổi tiếng với các công trình nghiên cứu về tâm lý học đạo đức và tâm lý học tư tưởng chính trị. Ông là giáo sư ngành Lãnh đạo Đạo đức tại Trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York, và đã xuất bản một số cuốn sách và nhiều bài báo nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học.
Các công trình của Haidt thường tập trung vào ý tưởng rằng niềm tin và giá trị đạo đức của chúng ta được hình thành bởi nhiều yếu tố, bao gồm văn hóa, sự nuôi dạy và kinh nghiệm cá nhân. Ông lập luận rằng đạo đức không chỉ là vấn đề lý trí mà còn bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và trực giác của chúng ta.
Một trong những đóng góp đáng chú ý nhất của Haidt cho lĩnh vực tâm lý học là mô hình “trực giác xã hội” về phán đoán đạo đức. Mô hình này cho rằng các phán đoán đạo đức thường dựa trên những đánh giá tự động, vô thức về các tình huống, thay vì lý luận có ý thức và có chủ ý. Công trình này thách thức quan điểm truyền thống cho rằng việc ra quyết định đạo đức là một quá trình hoàn toàn lý trí, và nhấn mạnh tầm quan trọng của cảm xúc và trực giác trong việc hình thành niềm tin đạo đức của chúng ta.
Nghiên cứu của Haidt cũng đã khám phá vai trò của đạo đức trong hệ tư tưởng chính trị, và ông đã chỉ ra rằng những người theo chủ nghĩa bảo thủ và tự do thường có nền tảng đạo đức khác nhau. Ví dụ, những người theo chủ nghĩa bảo thủ có xu hướng coi trọng các giá trị như lòng trung thành, quyền lực và sự thiêng liêng, trong khi những người theo chủ nghĩa tự do có xu hướng coi trọng sự công bằng và chăm sóc. Haidt lập luận rằng những khác biệt về đạo đức này đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình thái độ và hành vi chính trị.
Các công trình của Haidt đã được trích dẫn rộng rãi và nhận được nhiều giải thưởng, bao gồm Giải thưởng William James Fellow từ Hiệp hội Khoa học Tâm lý. Các cuốn sách của ông được ca ngợi vì dễ tiếp cận và chứa đựng những hiểu biết sâu sắc về tâm lý con người.
Nhìn chung, những đóng góp của Jonathan Haidt cho lĩnh vực tâm lý học đã làm sáng tỏ vai trò của đạo đức và cảm xúc trong việc định hình niềm tin và hành vi, đồng thời giúp mở rộng hiểu biết về sự phức tạp của tâm trí con người.
Tóm lại, “Giải mã hạnh phúc” nhắc nhở chúng ta rằng hạnh phúc là sự kết hợp của cả bẩm sinh và nuôi dưỡng. Bằng cách cân bằng những mong muốn bên trong với hoàn cảnh bên ngoài, chúng ta có thể tạo ra một cuộc sống viên mãn và vui vẻ hơn. Vậy nên, hãy thử kiểm chứng “Giải mã hạnh phúc” và xem liệu nó có khiến bạn hạnh phúc hơn không nhé!
Lam dịch từ MindfulMac
Phía sau trang sách
Trách nhiệm thuộc về ai khi thiên nhiên hoang dã trở thành “tội phạm”?
Gấu đen đột nhập nhà dân, cây cối bị tình nghi gây ra án mạng, con nai băng qua đường không đúng luật. Nếu thiên nhiên phạm luật thì ai sẽ là người chịu trách nhiệm?
Trong thế giới ngày càng đô thị hóa, ranh giới giữa lãnh địa con người và thiên nhiên hoang dã trở nên mong manh hơn bao giờ hết, dẫn đến những cuộc "chạm trán" dở khóc dở cười. Mary Roach đã khám phá thế giới kỳ thú nơi luật pháp - con người giao thoa, xung đột với bản năng tự nhiên trong Fuzz - Khi tự nhiên phạm luật.
Giải mã "tội ác" của thiên nhiên
Mary Roach mở đầu Fuzz bằng cách đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại khơi gợi vô số vấn đề phức tạp: Điều gì xảy ra khi thiên nhiên "phạm luật"? Không chỉ là những con thú lớn như gấu hay báo sư tử gây rắc rối ở vùng ngoại ô, danh sách "tội phạm tự nhiên" của Roach còn bao gồm cả những loài chim ăn trộm nông sản, những con khỉ tinh ranh ở Ấn Độ, những hạt đậu độc gây chết người hay thậm chí là những cái cây vô tri bị xem là mối nguy hiểm tiềm tàng.
Roach không ngồi yên trong phòng viết mà xông pha thực địa. Bà tham dự một khóa học về an toàn khi gặp thú dữ, theo chân các nhà khoa học điều tra hiện trường các vụ tấn công của động vật hoang dã, thậm chí nếm thử các loại thực vật bị xem là "có vấn đề".
Khi tìm hiểu về những con voi ở Bắc Bengal thích chè chén, say xỉn, bà cho biết voi uống thứ mà dân làng thường uống: haaria, loại rượu pha chế tại nhà được lên men và dự trữ với số lượng đủ để làm say một con voi. "Theo Sĩ quan Raj, có hai điều xảy ra khi voi say xỉn. Hầu hết chỉ lạc đàn và ngủ quên. Nhưng dường như mọi đàn đều có một kẻ say xỉn hung hăng, thường là con đầu đàn hoặc voi đực đang trong kỳ musth. Trên đời, dù bạn có muốn mạo hiểm thế nào chăng nữa thì cũng phải tránh xa một con voi đực say xỉn", Roach viết.
Trọng tâm của Fuzz không phải là việc kết tội thiên nhiên mà là nỗ lực giải mã những hành vi bị xem là "phạm luật" ấy dưới góc độ khoa học. Tác giả đưa độc giả đi sâu vào thế giới của sinh thái học hành vi, di truyền học bảo tồn, khoa học pháp y động thực vật và quản lý động vật hoang dã.
Cụ thể như việc tìm hiểu các nghiên cứu tập tính nhằm hiểu rõ hơn về cách động vật di chuyển, kiếm ăn, và phản ứng với sự hiện diện của con người, từ đó xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn, như thiết kế hàng rào chống gấu, tạo hành lang di chuyển an toàn cho động vật hoang dã...
Con người nằm ở đâu trong "tội ác" này?
Một trong những thông điệp ngầm nhưng mạnh mẽ xuyên suốt Fuzz là sự tự vấn về vai trò của con người trong các cuộc xung đột với thiên nhiên. Mary Roach đặt câu hỏi: Liệu việc phá hủy môi trường tự nhiên, thay đổi cảnh quan, để thức ăn ngoài trời, vứt rác không đúng cách đã vô tình "mời gọi" động vật hoang dã vào những tình huống rắc rối?
Theo tìm hiểu của Roach, một con gấu vào khu dân cư tìm thức ăn không phải vì nó "xấu tính". Mà có thể vì nguồn thức ăn tự nhiên của nó bị suy giảm hoặc vì thùng rác của con người quá hấp dẫn, dễ tiếp cận. Bà không đổ lỗi cực đoan nhưng chỉ ra nhiều "tội ác" của thiên nhiên thực chất là hậu quả trực tiếp hoặc gián tiếp từ hành động của con người.
Cuốn sách cũng nhắc đến những tình huống tiến thoái lưỡng nan về đạo đức, thực tiễn trong việc quản lý xung đột. Từ những người ủng hộ biện pháp cứng rắn để bảo vệ tài sản và tính mạng con người, đến những nhà bảo tồn nỗ lực tìm kiếm giải pháp nhân đạo hơn, tác giả để độc giả tự suy ngẫm về sự phức tạp của việc tìm kiếm điểm cân bằng. Làm thế nào để vừa bảo vệ lợi ích của con người, vừa tôn trọng quyền sống và không gian sinh tồn của các loài khác?
Theo Nguyệt Dạ | ZNews
Phía sau trang sách
Nếu từng khóc khi xem phim “Mưu cầu hạnh phúc”, thì đây là cuốn sách bạn nên đọc
Trong bộ phim Mưu Cầu Hạnh Phúc (The Pursuit of Happyness) ra mắt vào năm 2006 của đạo diễn Gabriele Muccino, diễn viên Will Smith vào vai Chris Gardner - một người cha đơn thân thất nghiệp, vô gia cư, phải vật lộn giữa cuộc sống bấp bênh, những đêm ngủ ở nhà ga, và giấc mơ đổi đời từ một chương trình thực tập không lương. Đó là một hành trình đầy khổ đau, nước mắt, nhưng cũng là bản hùng ca của lòng kiên cường và khát khao vươn lên.
Cùng năm 2006, chuyên gia tâm lý học Jonathan Haidt cho ra đời Giải Mã Hạnh Phúc, một công trình kết nối những minh triết cổ đại với khoa học hiện đại để trả lời câu hỏi muôn thuở: Hạnh phúc là gì, và làm sao để có được nó?
Khi đặt nhân vật Chris Gardner bên cạnh các giả thuyết về hạnh phúc của Haidt, ta nhận ra: Có những chân lý không bị mài mòn bởi thời gian hay hoàn cảnh, chẳng hạn như việc hạnh phúc không đến từ việc trốn tránh khổ đau, mà từ cách ta bước xuyên qua nó.
"Con voi" và "người cưỡi voi": Cảm xúc và lý trí trong hành trình sinh tồn
Tác giả Jonathan Haidt dùng hình ảnh “con voi và người cưỡi voi” để ví von mối quan hệ giữa cảm xúc (con voi) và lý trí (người cưỡi). Trong phim, Chris Gardner nhiều lần bị cảm xúc dồn vào chân tường: Khi bị đuổi khỏi nhà, khi mất chỗ ngủ, khi con trai hỏi “Chúng ta có nhà không?”. Nhưng chính trong những khoảnh khắc ấy, “người cưỡi voi” - lý trí, bản lĩnh, lòng tin của Chris - vẫn kiên định dẫn đường.
Anh không để cảm xúc giận dữ, tuyệt vọng kiểm soát mình. Anh chọn hành động, kiên trì học hỏi, giữ vững phẩm giá ngay cả khi lau dọn toilet công cộng để có thêm chút tiền. Dù cảm xúc có lúc muốn gục ngã, anh vẫn tiếp tục hành động có lý trí, không để cơn tuyệt vọng làm tê liệt mình. Những lúc phải ngủ ở ga tàu với con trai, Chris vẫn giữ lòng tự trọng và tiếp tục cố gắng, giống như một người cưỡi đang cố gắng điều khiển một con voi đầy hoảng loạn.
Điều kiện ngoại cảnh và “ngưỡng hạnh phúc”
Sách Giải Mã Hạnh Phúc chỉ ra rằng con người có “mức độ hạnh phúc” nhất định. Ta có thể vui hoặc buồn nhất thời vì sự kiện bên ngoài, nhưng sau đó sẽ quay về mức hạnh phúc trung bình của mình. Thế nhưng, Haidt cũng lưu ý rằng có những yếu tố bên ngoài ảnh hưởng lâu dài đến hạnh phúc: nghèo đói, cô lập, hoặc bị sỉ nhục kéo dài.
Chris Gardner trải qua gần như tất cả những điều này, nhưng thay vì cam chịu, anh đã cố gắng tìm nhiều cách khác nhau để xoay chuyển số phận của bản thân, dẫu có những lúc rơi vào cảnh nghèo túng đến mức chỉ còn vỏn vẹn 30 đô la trong ví. Vì đã nỗ lực tự mình thay đổi hoàn cảnh nên khi thành công đến, anh không chỉ nhận được phần thưởng vật chất mà kèm theo đó còn là cảm giác xứng đáng, sự gắn kết với con trai, và lòng tự tôn được củng cố.
Ý nghĩa và mục đích sống: Cội nguồn của hạnh phúc bền vững
Haidt cho rằng hạnh phúc bền vững không đến từ việc theo đuổi khoái lạc (pleasure), mà đến từ việc sống có mục tiêu, có giá trị. Chris Gardner không chỉ muốn giàu mà hơn thế nữa, anh muốn trở thành một người cha xứng đáng, một con người có giá trị. Tình yêu dành cho con trai là kim chỉ nam dẫn lối, khiến anh không bỏ cuộc dù bị cả thế giới quay lưng.
Điều này khớp với một câu nói của triết gia Friedrich Nietzsche: "Nếu bạn có một lý do đủ lớn để sống, bạn có thể chịu đựng hầu hết mọi nỗi đau." (He who has a why to live for can bear almost any how).
Hạnh phúc không phải đích đến, mà là hành trình
Cuối phim, khi Chris được nhận vào làm chính thức, anh rưng rưng cố không bật khóc giữa đám đông, chạy vội đến nhà trẻ của con trai và ôm lấy con. Đó không chỉ là giây phút hạnh phúc đơn thuần, mà còn là sự giải phóng sau bao tháng ngày chịu đựng và không từ bỏ. Từ một nhân viên chào bán thiết bị y tế, cuộc đời Chris đã thay đổi. Đó là minh chứng cho giả thuyết cuối cùng của Haidt: “Hạnh phúc không phải là thứ mà bạn có thể tìm thấy, có được hoặc đạt được một cách trực tiếp. Bạn phải có được các điều kiện phù hợp và sau đó chờ đợi. Một số điều kiện đó nằm trong bạn, chẳng hạn như sự gắn kết thống nhất giữa các phần và cấp độ trong tính cách của bạn. Các điều kiện khác yêu cầu mối quan hệ với những thứ bên ngoài bạn: giống như cây cối cần mặt trời, nước và đất tốt để phát triển, con người cũng cần tình yêu, công việc và sự kết nối với một điều gì đó lớn lao hơn.”
Mưu Cầu Hạnh Phúc không kể lại con đường đạt đến thành công của một người đàn ông, mà đã khắc họa lại lòng kiên trì bền bỉ và ý chí quyết tâm vượt lên số phận. Giải Mã Hạnh Phúc không dạy ta cách để luôn hạnh phúc, mà cho ta công cụ để hiểu hạnh phúc thật sự là gì. Một bên là nhân vật trong phim, một bên là những giả thuyết được đúc kết từ hàng ngàn năm trí tuệ của nhân loại, giao nhau tại điểm giữa: sự gắn kết với cuộc sống, niềm tin vào một điều tốt đẹp và cao cả hơn chính bản thân mình.
Lam