Nối kết với chúng tôi

Book trailer

Chỉ ngu ngơ mới biết cười: Lời châm biếm xã hội thượng lưu từ kiều nữ nước Mỹ Edith Wharton

“Đó là một số phận đáng căm hận – nhưng làm sao để thoát khỏi nó? Cô có lựa chọn nào chăng?”

Published

on

Chi tiết tác phẩm

“Tâm kẻ khôn ngoan ở chốn phiền muộn,
tâm kẻ ngu ngơ ở chốn nô cười.”

– Ecclesiastes 7:4

Câu trích này trong Kinh Cựu Ước chính là nguồn gốc cho tiêu đề tiểu thuyết thứ tư Chỉ ngu ngơ mới biết cười (The House of Mirth, 1905) của Edith Wharton – một trong những nữ tiểu thuyết gia quan trọng nhất đầu thế kỷ 20. Bằng con mắt quan sát nhạy bén và bề dày am hiểu xã hội, nữ nhà văn một lần nữa đã để lại ấn tượng khó phai mờ với bức tranh toàn cảnh về “chốn nô cười” tức giới thượng lưu xứ cờ hoa, đang chuyển mình ở ngã rẽ thế kỷ nơi đời sống vật chất hưởng lạc dần biến mỗi cá nhân thành những món hàng phi nhân tính.

Edith Wharton là người phụ nữ đầu tiên vinh dự nhận giải Pulitzer cho Văn học năm 1921. Bàn về sức ảnh hưởng của Wharton, nhà phê bình nghệ thuật John Updike từng nói: “Nếu có một nữ tác gia người Mỹ nào của thế kỷ 20 được đánh giá cao hơn Edith Wharton thì trong đầu tôi không còn nảy ra một cái tên nào khác.” Sinh ra và lớn lên trong một gia đình New York giàu có, giữa những tập tục khuôn cứng mà bà thường phản kháng, có thể nói Edith Wharton là một trường hợp đặc biệt tuy nằm trong lòng xã hội thượng lưu nhưng sở hữu tầm nhìn sắc sảo của người đứng từ trên cao nhìn xuống. Hơn 40 tác phẩm lớn nhỏ trong 40 năm hành văn của bà là tiếng nói phê phán chính môi trường bà đang sống, là vũ khí tấn công xã hội hào nhoáng nhưng ô trọc, nơi đạo đức băng hoại, nhân bản lung lay. Trong đó, tiểu thuyết Chỉ ngu ngơ mới biết cười ra đời năm 1905 được đánh giá là một trong những tác phẩm châm biếm xã hội xuất sắc nhất và nổi tiếng nhất của Edith Wharton.

Tác phẩm lần đầu tiên ra mắt công chúng trong hình thức ấn bản nhiều kỳ trên tạp chí Scribner’s Magazine và đã bán được 140,000 bản trong năm đầu tiên phát hành. Chỉ ngu ngơ mới biết cười đã củng cố một vị trí vững chắc cho Edith Wharton trên văn đàn, mở đường cho những tiểu thuyết sau này của bà bao gồm cả tác phẩm The Age of Innocence (Thời thơ ngây) giúp mang về cho bà giải Pulitzer cho Văn học năm 1921. Chỉ ngu ngơ mới biết cười cũng là tác phẩm tiên phong cho dòng sách “tiểu thuyết tập tục” (Novel of Manners), trong đó người viết cố gắng tái hiện một hệ thống xã hội trong một giai đoạn lịch sử nhất định với những phong tục, tập quán, giá trị, quan niệm được miêu tả cặn kẽ, thường là thuộc về giai tầng đặc quyền đặc lợi. Qua các tác phẩm xuất sắc của mình và đặc biệt là Chỉ ngu ngơ mới biết cười, Edith Wharton đã sánh ngang với những tên tuổi lớn như Jane Austen, Henry James, Evenlyn Waugh trong việc đặt nền móng cho thể loại nói trên. Tiểu thuyết này cũng trở thành nguồn cảm hứng dồi dào cho môn nghệ thuật thứ bảy với ba lần được chuyển thể thành phim, hai lần vào năm 1918 và một lần năm 2000. Trong đó phiên bản điện ảnh sau này đã chiếm được đông đảo cảm tình từ phía công chúng và thậm chí thu về nhiều giải thưởng cùng đề cử danh giá với sự xuất hiện của kiều nữ Gillian Anderson – ngôi sao của loạt phim truyền hình đình đám Hồ sơ tuyệt mật (The X-Files) – trong vai nữ chính Lily Bart.

Lily Bart của Chỉ ngu ngơ mới biết cười  là nhân vật thường xuyên xuất hiện trong danh sách những nữ chính tiểu thuyết có sức ảnh hưởng nhất trong lịch sử văn chương hiện đại. Là con nhà trâm anh thế phiệt nhưng sớm táng gia bại sản, Lily Bart mất cả cha mẹ lẫn mọi vinh hoa phú quý đã vây bọc cuộc sống của cô từ rất sớm. Dưới sự cưu mang của người bác, cùng “một túi tiền eo hẹp đến khó tin”, Lily Bart nuôi quyết tâm phải sống một cuộc sống sung sướng an nhàn và cách duy nhất cô tin mình có thể đạt được điều đó là cưới một vị hôn phu giàu có để củng cố vị trí trong giới thượng lưu. Tuy nhiên, cuốn theo những sòng bài, những vũ hội thâu đêm suốt sáng, cô trở nên túng thiếu và chính từ khoảnh khắc Lily Bart vướng vào mối quan hệ làm ăn mờ ám với chồng của người bạn thân mà cô bắt đầu trượt dốc không phanh, va đập vào từng thanh chắn trên đường lăn xuống khỏi nấc thang xã hội. Edith Wharton đã miêu tả số phận bi thảm của nàng Lily Bart xinh đẹp với sự chính xác đầy chua chát, ban đầu bị “bạn thân” phản bội, rồi gia đình quay lưng, giới thượng lưu ghẻ lạnh… cứ thế cho đến khi cuối cùng cô rớt xuống tầng lớp lao động và chìm vào nghiện ngập, thậm chí may mắn lắm mới không sảy chân làm gái bán hoa. Mọi nỗ lực vươn dậy từ cú vấp ngã dường như chỉ càng làm viễn cảnh của cô trầm trọng hơn. Chuỗi những ứng viên cô có thể lấy làm chồng cũng dường như ngày càng thu hẹp lại đáng ghê tởm và thật bi kịch khi Lawrence Selden, người đàn ông duy nhất thực sự có thể cứu vớt cô khỏi số phận thê thảm này đã tới trễ một bước.

Ở Lily Bart ta thấy thấp thoáng bóng dáng của Becky Sharp trong Hội chợ phù hoa (Vanity Fair, 1848), Scarlett O’Hara trong Cuốn theo chiều gió (Gone With The Wind, 1939), những người phụ nữ cô đơn gần như không bạn bè, chỉ biết lợi dụng nhan sắc và sự khôn ngoan để chuyên tâm đeo đuổi mục đích duy nhất là sống một đời hưởng thụ. Ta cũng thấy cả hình ảnh của Anna Karenina (Anna Karenina, 1877), quý cô St. Petersburg yêu kiều mắc kẹt trong một cuộc hôn nhân tù túng và vướng vào mối quan hệ ngoài luồng cấm kỵ với Nam tước trẻ trung Vronsky. Giống như Lily Bart, Anna Karenina cũng bất lực trước guồng quay phi nhân tính của giới thượng lưu và cuối cùng đã chết chẹt dưới bánh xe tàu hỏa như để hoàn thiện cho ẩn dụ đó.

Từng có một nhà phê bình người Chicago phê phán Edith Wharton cùng tiểu thuyết Chỉ ngu ngơ mới biết cười rằng bà đã quá chìm đắm trong việc miêu tả “sự suy đồi của cái bị gọi sai lệch là ‘tầng lớp cao quý’ hay ‘giai cấp được ưu tiên.’” Thực chất thì xã hội mà Wharton khắc họa đúng là không có gì cao quý, dù nó ăn vận đủ thứ ngọc ngà châu báu xa xỉ: đó đúng là một xã hội nhỏ nhen, mờ ám, rỗng tuếch, và thậm chí thô kệch trong bản chất “tiền trao cháo múc”. Dưới vòm trời đó người phụ nữ được nuôi dạy với tư tưởng rằng cô ta suốt đời chỉ có chức năng làm vật trang trí và là công cụ tiến thân cho người chồng (nên là) giàu có của mình. “Đó là một số phận đáng căm hận – nhưng làm sao để thoát khỏi nó? Cô có lựa chọn nào chăng?” Lily Bart đã chua chát nhận xét như thế vào một đêm cô đánh bạc thua trắng. Là sản phẩm của nền văn minh sinh ra cô lẫn cha mẹ cô, Lily thiếu sót mọi kiến thức kinh tế xã hội thật chất lẫn những kỹ năng sinh tồn thiết yếu giúp cô tự nuôi sống bản thân. Làm sao có thể đổ lỗi cho Lily Bart khi cô không thể chống lại “những xu hướng được kế thừa kết hợp với những luyện tập từ sớm”, để rồi bị nhào nặn thành “một sinh vật bất lực khi ra ngoài phạm vi nhỏ hẹp của nó như loài hải quỳ bị đứt lìa ra khỏi đá. Cô được tạo tác để trang trí và làm người khác vui sướng; thiên nhiên làm tròn đầy lá hoa hồng và sơn màu cho ngực chim ruồi còn vì mục đích gì nữa?” Lily không tìm thấy niềm hạnh phúc nào trong con đường đã vạch sẵn cho cô, nhưng cô cũng không nhìn thấy một lối rẽ nào khác; cô không thể chạy thoát, không biết cách chạy thoát, không biết chạy thoát đi đâu. Lily Bart đơn giản chưa từng có được một cơ hội.

“Một xã hội phù phiếm chỉ có thể sở hữu tầm quan trọng mạnh mẽ thông qua những gì mà tính phù phiếm của nó hủy diệt,” khi viết như vậy Edith Wharton đã phát biểu ý nghĩa của toàn bộ sự nghiệp văn chương đời bà: từ trong lòng “chốn nô cười” bà nắm bắt được chính tầm quan trọng này và cống hiến gần như cả cuộc đời để khắc họa những con người phù phiếm bất hạnh ấy. Thông qua bức tranh thượng lưu mà nạn nhân chính là Lily Bart trong Chỉ ngu ngơ mới biết cười, Edith Wharton một lần nữa hoàn thành sứ mạng của mình: lên án một xã hội tôn thờ kim tiền và danh vọng, chỉ biết hủy hoại những thứ xinh đẹp và trinh bạch phía trong. Có lẽ chính vì thế mà tuy được sáng tác cách đây hơn một thế kỷ, tiểu thuyết vẫn vẹn nguyên những giá trị cốt lõi và tiếp tục cuốn hút bao thế hệ người đọc.

Hết.

Vĩnh Ngân

Book trailer

The Booker Prize 2020: The Shadow King – Chiến tranh và chiến tranh

Every sun create a shadow and not all are blest to stand in the light.

Published

on

Chưa khi nào tính nữ được đề cao như thế. Nếu năm ngoái chứng kiến những trào lưu nữ quyền, những hashtag #Metoo, những Margaret Atwood, những Bernardine Evaristo; thì năm nay với danh sách rút gọn giải Booker, ta chứng kiến 4/6 nhà văn nữ, 4/6 tiểu thuyết đề cao tính nữ và đặc biệt hơn hết, tính nữ ở đây lần đầu được khai thác triệt để và mới lạ. Cũng như Ngozi Adichie với Nửa mặt trời vàngThe Shadow King cũng đồng thời là một tiểu thuyết đậm tính nữ. Đặt trong bối cảnh chiến tranh Ethiopia chống quân xâm lược Ý những năm 1935 – 1936 thời đoạn Đệ nhị thế chiến, Maaza Mengiste đã cho thấy một lịch sử Ethiopia chịu nhiều mất mát mà cũng đồng thời qua đó, hình tượng những nữ chiến binh lần đầu hiện lên sáng rõ và đầy vận động trong văn chương tái hiện lịch sử.

*

Cuốn sách là câu chuyện kể về Hirut, Aster và đội quân chống Ý của mình. Sinh ra trong một gia đình với nề nếp quân sự, Kidane từ nhỏ chịu sự huấn luyện nghiêm khắc từ cha. Sau khi quân Ý tràn vào, vua Haile Selassie lại tị nạn ở Anh, anh đứng lên lãnh đạo đội quân của mình, cùng với Aster và Hirut. Aster là con gái một gia đình giàu có, cô bị ép kết hôn sớm không có tình yêu với Kidane và vừa chịu nỗi đau mất đi đứa con đầu lòng; trong khi Hirut là người giúp việc – nơi mẹ cô có mối gắn bó chặt chẽ với Kidane. Khi quân Ý tràn vào, Kidane dẫn đầu đội quân gồm dân làng trốn vào hang chờ thời cơ giao chiến với quân của Fucelli. Giữa tương quan một bên được trang bị tiên tiến và một bên chỉ với vũ khí thô sơ, họ trong thế giằng co. Quân Ý đến mang theo những tội ác tày trời; hơn thế, là người thích phô trương, Fucelli cho gọi Ettore như thợ chụp ảnh ghi lại những tấm hình tra tấn, giết chết tù binh nhằm một mặt răn đe dân làng theo quân kháng chiến, một mặt cho Thế giới kia thấy được sức mạnh của đế quốc này.

Quân đội của Kidane lui về cố thủ và đợi chờ thời cơ tấn công. Trong lúc này, Aster cũng thành lập đội quân của riêng mình. Tuy luôn bị Kidane gièm pha cho là vô dụng và chỉ được giao cho việc bếp núc cũng như chăm sóc thương binh, nhưng khi số người không đủ, cuối cùng những người phụ nữ cũng trở thành chiến binh kiên cường, tập luyện mỗi tối chuẩn bị cho trận chiến lớn. Trong một cuộc giao tranh, Aster và Hirut bị bắt làm tù binh, chịu sự giễu cợt của quân Ý. Từ sự đồng cảm nơi nhân tình của Fucelli – một người đàn bà Ethiopia chính gốc – hai người trốn thoát và kết cục cuối cùng là cuộc giải phóng của quân đội Kidane. Với The Shadow King, Maaza Mengiste lấy cuộc chiến này làm trung tâm, từ đó tỏa ra vòng ngoài gồm những nhân vật như người ngồi trong một hội nghị bàn tròn, mà điểm đặc biệt duy nhất, là họ ngồi tách rời nhau ra, không hẳn trong trạng thái cách ly của thời kì dịch bệnh, mà mỗi người họ là một mặt trời, mà khi đã là mặt trời sẽ tồn tại bóng. Giữa họ và những cái bóng ấy.

*

Như đã nói trên, điểm thành công nhất của The Shadow King là những khắc họa lịch sử mà nếu không nhờ Maaza, chắc hẳn sẽ không ai biết tới một Ethiopia đã từng đứng lên chống quân đội Ý như thế. Nhưng hơn thế nữa, cái hay đồng thời là việc khắc họa những nhân vật bên lề, rõ ràng, chi tiết mà đầy ấn tượng. Có đôi lúc những tưởng Maaza chỉ như đang mượn trận chiến làm nên nhân vật, bởi lẽ, các nhân vật của cô hùng vĩ và đầy ngời sáng. Cũng như tựa đề cuốn sách, Maaza gợi mở trong từng nhân vật, từng bản thể cá nhân, giữa người thật và cái bóng, giữa những nhập nhoạng chếnh choáng đứng chờ người đọc đến để mà nhận ra.

Ảnh: The New York Times

Với Aster, ban đầu đó là người đàn bà bình thường như bao người đàn bà khác. Một người đàn bà biết ghen khi chồng mình dành nhiều tình cảm cho Hirut, một người đàn bà sầu bi vào ngày giỗ đầu của con, một người đàn bà hoảng loạn nhận ra chồng mình không chút thương xót cho đứa con chết yểu. Với bộ đồ màu đen và trạng thái bi kịch sầu thảm của ngày giỗ đầu, đương lúc quân Ý tràn về từ biển, Aster – người đàn bà điên loạn, mất con, có chồng bội phản ấy – cưỡi ngựa đến các nhà thờ hét vọng đến tận thiên thanh, đòi lũ Thiên thần hạ thế. Nhưng cũng Aster, người đàn bà ấy, người gây dựng đội quân phụ nữ, người luôn mặc bộ quần áo của cha chồng mình, đứng trước toàn quân, chỉ huy trận đấu. Song song trong đó là hai nhân vật, hai con người, chuyển dời hòa nhập vào nhau.

Với Hirut, dường như là nhân vật chính của toàn câu chuyện, người chịu đầy đủ mọi thứ bi kịch. Cha mẹ mất sớm, bị Kidane cưỡng ép, mất đi gia bảo là cây súng mà cha để lại vì bị ép sung nạp cho thời chiến tranh. Chính những bi kịch trong đời sống này đã đẩy cô đến mức độ tăng tiến của cái vỡ òa, của lòng căm thù, của cái căm phẫn vẫn đang sục sôi. Cô tập luyện hàng ngày hàng giờ, những lời chỉ dẫn bắn súng của cha văng vẳng bên tai; và dù cho khi bị bắt làm tù binh ở trại quân Ý, cô vẫn kiên quyết giữ cái lạnh lùng của một chiến binh, cái vẻ ngoài không ai có thể bộc phá. Aster và Hirut, cả hai người họ như những đàn bà bộ tộc Amazon, những người trong trận đánh chiến với Achilles ở thành Troy đã làm cho chàng chìm đắm say mê. Mạnh mẽ, hoang dại mà đầy sức sống.

Nếu hai người phụ nữ được Maaza khắc họa như những điểm nhấn của tiểu thuyết này, thì Kidane và Fucelli lại như những gã tầm thường vô cùng muốn quên. Nếu Kidane sợ sệt trước những trận đấu của đội quân mình, là người u mê đứng trước Hirut; thì Fucelli luôn chứa trong mình cái bất an của những tướng lĩnh, của kẻ bị ám ảnh bởi cái chết. Y luôn nhắc nhớ mình là Achilles không thể bị đánh bại bởi các nữ chiến binh Amazon. Y luôn đeo hai đai vũ khí và một con dao cắm ngay ở chân trong khi xung quanh là bảy cận vệ. Cũng như Kidane, y say mê Fifi – người phụ nữ bản địa – nhưng may thay, đó là một người đàn bà tỉnh trí, sáng rực và ở đúng nơi khi cần thiết. Với Fucelli, ta luôn thấy ở y cái thâm độc của người ra lệnh, mà hiển hình nhất là chi tiết nắm chui Ettore – người phó nháy chụp hình – người ghi lại những khoảnh khắc đáng quên.

Ngoài hai nữ chiến binh của bộ tộc Amazon - Hirut và Aster, Ettore góp mặt trong cuốn sách này như nút giao của những bản thể nhìn nhận chiến tranh. Giữa thế bị giằng co bởi lợi lộc của quân xâm lược Ý, nhưng cũng đồng thời ờ thế bị trị khi Phát xít Đức bài trừ Do thái, trong Ettore luôn là những dằn vặt tự thân của cuộc chiến này. Giữa những tự vấn tội ác của riêng bản thân, rằng, Bởi vì, thưa cha, rằng, đây là chiến tranh. Phải thế không? khi tiếp tay cho Fucelli chụp những xác chết bị tra tấn; nay một nhận thức nào đó trỗi dậy trong anh, về những bức thư qua lại của người cha vốn kiệm lời, về những tình cảm sau cuối rốt cuộc anh cũng nhận ra, về chiến tranh, tình người về hàng vạn những điều khác. Đến cuối khi dân làng nổi dậy giết chết Fucelli, anh mới nhận ra, đây là đất nước của những bóng ma và mỗi một tấm ảnh được chụp là một tổ hợp của những hình dáng bóng ma, một sự gặt hái cái chết.

Và điểm cuối cùng, ngoài bối cảnh lịch sử cuốn hút và việc mô tả nhân vật sắc nét, The Shadow King cũng chứa trong mình kết cấu của bản hùng ca về cuộc chiến tranh, mà những đoạn chuyển được Maaza ngắt quãng bằng dòng suy nghĩ của vua Haile Selassie người Abyssinians thời bấy giờ. Ở nước Anh xa xôi, ông nghĩ về động cơ trốn chạy của mình, về nỗi luyến nhớ quê nhà, về máu thịt núi non Ethiopia. Ở đó, câu chuyện về công chúa thứ hai của xứ Abyssinian, Zenebework, bị gả ép cưới cho Gugsa vì các khế ước chính trị, bị đối xử không tình yêu, nhớ nhà nhưng vua cha không cho phép, cuối cùng chết khi sinh con đầu lòng dường như hiện diện thông qua Aster. Đến cuối tiểu thuyết, khi những ảo ảnh mộng du đưa vua Haile Selassie về lại sân ga, Hirut – nữ chiến binh của Ethiopia, con gái của Getey và Fasil, người sinh ra trong một vụ mùa bội thu – vẫn là người cuối cùng dẫn ông về lại ngai vàng của người đứng đầu, thực hiện vai trò của nữ chiến binh bộ tộc Amazon xứ Ethiopia.

Với The Shadow King và kết cấu đặc biệt của nó, Maaza Mengiste đã viết nên bản hùng ca về chiến tranh Ethiopia, về phụ nữ – những nữ chiến binh, về những mảng sáng tối trong tâm hồn mỗi một con người trong bối cảnh lấy chiến tranh làm trung tâm. Đầy năng lượng như Alice Hoffman trong Những người nuôi giữ bồ câu nhưng cũng tinh tế từ những mạch ngầm như Nửa mặt trời vàng của Ngozi Adichie, The Shadow King là cái bóng của mỗi con người, là vết nhơ rất khó gột rửa và là chứng nhân cho một thời kỳ đã qua. Dẫu không chứa đựng bất cứ một tính cá nhân cụ thể nổi trội nào, dẫu chỉ bối cảnh là thứ đặc sắc nhất; nhưng bằng lối viết dung dị, bình thản và tuần tự, The Shadow King tổng hòa, hòa hợp và vừa đủ.

Hết.

minh.

*

The Booker Prize 2020


Đọc bài viết

Book trailer

The Booker Prize 2020: This Mournable Body – Người giao sữa đã thôi loạn trí

Published

on

This Mournable Body là cuốn tiểu thuyết lạ, lạ theo mọi phương cách ta có thể gọi tên. Từ ngôi kể, góc nhìn, tình tiết, nhịp điệu,… Tsitsi Dangarembga - một cách tài tình - huyễn hoặc người đọc bằng tài năng kể chuyện theo một trường phái mà nói dễ hiểu, nếu ai cảm được, sẽ đắm chìm vào nó; còn phía ngược lại, coi đây như một trò đùa. May mắn thay ở phía tích cực, với This Mournable Body, Tsitsi đã làm một cuộc hành trình tổng hòa qua đầy đủ mọi thứ hiện sinh trên đời ở đất nước Zimbabwe xa xôi, dưới ngôi kể của một bản ngã nhân đôi, bằng giọng nói của bản thân ánh xạ trong nhân vật chính Tambudzai. Ở đó, từ chính trị, hành chính công, nghèo đói, sắc tộc, sinh thái, phụ nữ, giáo dục cho đến cộng hưởng và xung đột văn hóa, thành thị và nông thôn… xoay vần như những tiểu hành tinh quanh quỹ tích là trung tâm câu chuyện.

Tsitsi Dangarembga
Ảnh: The New York Times

This Mournable Body là phần tiếp theo và cũng là cuối cùng của bộ ba tiểu thuyết Nervous Conditions, kể về hành trình lớn lên, trưởng thành và những va vấp của nhân vật chính – Tambudzai. Tương tự Những cảnh đời tỉnh lẻ của J. M. Coetzee, bộ ba cuốn sách đồng thời là câu chuyện của chính tác giả – một kiểu hồi ký hư cấu về quãng đời, sự nghiệp và góc nhìn mọi thứ xung quanh. Với hai phần trước đó gồm Nervous Conditions năm 1988 và The Book of Not năm 2006, This Mournable Body tiếp tục là câu chuyện sau khi Tambudzai nghỉ việc ở công ty quảng cáo, rơi vào trạng thái thất nghiệp và lận đận tài chính. Không lâu sau đó, cô đến ở thuê nhà một bà góa lập dị kính Chúa, gặp những con người với lối sống buông bỏ và khiến cô bị ám ảnh bởi tuổi trẻ hoang phí của mình.

Sau đó một cơ hội khác đến – trở thành giáo viên sinh học ở một trường trung học. Thế nhưng vẫn những ám ảnh thất bại, những dục vọng vươn lên khiến Tambudzai không kiềm chế được bản thân khi bị học sinh trêu ngươi, và cái kết là hành hung Elizabeth khiến cô bé bị mất thính lực gần như hoàn toàn. Trở về từ trung tâm thần kinh, cô về nhà người chị em họ hàng và chứng kiến những xung động văn hóa trong căn nhà này. Sau đó theo Tracey – đồng nghiệp cũ từ công ty quảng cáo – về làm cho doanh nghiệp lữ hành sinh thái vừa mới mở cửa – và thế là một ước vọng khác mở ra nhưng lại vẫn tiếp tục thất bại.

*

Với This Mournable Body, hai điều mà Tsitsi đã làm được và nổi bật nhất có thể kể đến: một là không khí co cụm lạnh tanh mà bà tạo ra; và hai, là những phông nền hiện sinh bà muốn truyền đi. Lạ lẫm mà bức thiết, This Mournable Body đôi khi mang đến cảm giác của Người giao sữa từ Anna Burns. Thế nhưng khác biệt ở đây là rất rõ ràng. Nếu Anna Burns mang đến thời kỳ Nhiễu nhương của Ireland chỉ qua lãnh địa tưởng tượng của những câu chuyện lặp đi lặp lại hàng ngày, dễ đoán, của những chi tiết trùng lặp như một mụ già loạn trí; thì This Mournable Body được kiểm soát tốt hơn, rộng mở hơn trong sự tập trung vừa đủ. Với một không gian co cụm cả trong văn chương và mặt địa lý thực tại ngoài đời, những đối ngẫu trong Người giao sữa không quá khó đoán về tình hình địa-chính trị Ireland. Và This Mournable Body khắc phục tốt điều đó, rộng mở trong cảnh tăm tối điêu tàn của thế giới hiện tại, nhưng phản ánh tốt ở một mức độ nào đó hiện trạng của Harare, Zimbabwe.

Tinh thần trơ trơ lãnh cảm đến mức tối đa cũng được Tsitsi khắc họa rõ ràng đến tận cùng của sự chịu đựng. Ngôi kể hầu hết trong cuốn sách này được biến đổi từ góc nhìn của ngôi thứ nhất. Ở đây, Tambudzai không hẳn là nhân vật chính, mà vai trò đó thuộc về một bản thể khác trong con người cô, một giọng nói – mà nói đúng hơn – là của Tsitsi, nếu nhìn nhận đây như một hồi ký hư cấu. Những câu văn dài miêu tả trạng thái của bản ngã này cùng những nút thắt ngập đầy không một điềm báo. Tsitsi như một cây bút tràn đầy năng lượng mới lạ, theo một trường phái mà hẳn nhiên, cũng rất khó chịu đối với người đọc. Nếu nói This Mournable Body không có nút thắt thật sự không đúng. Chúng có và nằm rải rác ở mọi chi tiết trong đây, nhưng với không khí lãnh cảm của một tiểu thuyết "thần kinh", Tsitsi không mào đầu, câu dẫn, không rào trước đoán sau; chỉ một câu và mọi thứ gọn ơ, để rồi những gì còn lại trong đầu người đọc chỉ là một câu rủa thầm đầy bản năng, cái quái gì vừa xảy ra?

Nếu Llosa mang đến hình tượng cơn đau âm ỉ ở khúc ruột như điềm báo trước, thì ở đây, Tsitsi hay Tambuzai có tiếng linh cẩu cười – hình tượng tượng trưng cho mọi khúc quanh của tiểu thuyết này. Từ người bỏ mặc Gertrude bị hành hung trên chuyến xe bus vì cách ăn mặc đến hành động bạo lực lên Elizabeth khi bị chế nhạo; Tambudzai cho người đọc thấy một sự lạnh lùng được đẩy đến tận cùng. Tsitsi trong toàn tiểu thuyết không đưa ra hướng giải quyết, bà câu dẫn và để nguyên đó, chỉ kể tiếp câu chuyện. Từ những ám ảnh thất bại trong công việc đến tuổi xuân trôi qua nơi căn nhà thuê của bà Góa sùng đạo; Tambudzai nghĩ đến cái chết. Thế nhưng, hành động quyên sinh cuối cùng ấy thật ra là một mặt khác của sự im lặng đẩy đến đỉnh cao, hay cơn ăn năn cuối cùng cũng đã thức tỉnh?

Thế nhưng vượt ra ngoài khuôn khổ của những lãnh cảm trơ trơ, của những lạnh lùng cố hữu; đến cuối tiểu thuyết, Tsitsi cho người đọc một hướng giải quyết dĩ hòa vi quý. Với riêng cá nhân, cái kết rõ ràng là rất đáng tiếc. Cả một tiểu thuyết bà đã cố gắng vẽ nên Zimbabwe trì trệ khốn đốn với lối sống buông thả, với nghèo nàn lạc hậu, với tham nhũng phi pháp để từ đó nhập nhoạng con người nguyên tử của cộng đồng đó, của xã hội đó cũng bị cuốn vào, hòa mình vào đấy. Thế nhưng cuối cùng, tình cảm gia đình lại quay trở lại và là cứu cánh. Hành động vùng lên của bà mẹ khi nghĩ Tambudzai bị giễu cợt bởi người du khách đòi cô chụp cùng khi bà khỏa thân nhảy múa điệu vũ thật sự rất khó đồng cảm. Ở một khía cạnh nào đó, cái kết này có thể hợp lý; nhưng nếu xét thêm về những triển vọng trong một tổng thể đã đi xuyên suốt, nó phá vỡ gần như hoàn toàn cái lạnh tanh của những diễn biến nội hàm trong đầu Tambudzai mà toàn tiểu thuyết đã cố gầy dựng.

*

Tsitsi đã làm nên một trận địa của những diễn biến thần kinh trong đầu Tambudzai để từ đó phóng chiếu ra một xã hội Zimbabwe đầy những nhiễu nhương và loạn lý. Với ba cuốn sách như hồi ký hư cấu trong lối viết lạnh tanh, sắc nét nhưng đầy dự cảm, Tsitsi đưa tên mình vào danh sách của những nhà văn quan trọng bậc nhất văn học Phi châu – lãnh địa vốn bấy lâu nay vẫn còn bỏ ngõ bởi những rào cản ngôn ngữ hay địa hạt xuất bản. Cũng như Chinua Achebe, Alice Walker hay Doris Lessing từng khen ngợi, đây rõ ràng là bộ ba những "cuốn tiểu thuyết tất cả chúng ta vẫn hằng mong đợi".

Hết.

minh.

*

The Booker Prize 2020

Đọc bài viết

Book trailer

Cuốn sách của Nàng Thơ: Sách phong cách sống ra đời giữa năm đại dịch

Published

on

By

Nicky Khánh Ngọc – Biên tập viên làm đẹp tạp chí ELLE Việt Nam, đồng thời là chủ nhân blog làm đẹp Nàng Thơ vừa cho ra mắt cuốn sách đầu tay mang tên Cuốn sách của Nàng Thơ. Ấn phẩm 168 trang viết về đời sống của người phụ nữ thành thị với các lát cắt khác nhau: tình yêu, đời sống, làm đẹp, thời trang và nơi chốn.

Văn phong vừa trữ tình vừa dí dỏm, cuốn sách được mong chờ sẽ trở thành người bạn tri kỷ của phụ nữ hiện đại, những người “vừa phù phiếm vừa trí tuệ” mải mê trên hành trình “self-love” yêu thương bản thân không có hồi kết. Chia sẻ vì sao lại cho ra mắt sách về phong cách sống trong thời điểm nhiều biến động vì đại dịch corona, tác giả Nicky Khánh Ngọc cho biết:

“Một phần của cuốn sách này đã được tôi viết từ trước và đăng rải rác trên các trang mạng xã hội của mình. Tuy nhiên năm 2020 với những biến cố mang tính biến đổi cả thế giới lẫn con người, tôi nhận thấy lúc này tinh thần self love, tự yêu thương bản thân là chìa khóa quan trọng của mọi người, nhất là phụ nữ. Tự yêu thương, tự chăm sóc, tự chiêm nghiệm để luôn có được sự tĩnh tâm cũng như phong cách sống đẹp, đó là cách để phụ nữ đứng vững trước tác động của tình yêu riêng tư hay biến cố lớn lao. Thế là tôi cố gắng hoàn thành cuốn sách này để đánh thức Nàng Thơ trong mỗi người”.

Trải dài trên các trang sách là những suy tưởng về các vấn đề khác nhau trong cuộc sống phái đẹp: làm sao để vượt qua đổ vỡ tình cảm, làm bạn với cô đơn, tìm được niềm tin giữa mất mát, cho đến việc làm sao để chọn được màu son đỏ đẹp, trang phục phù hợp để hẹn hò, cách để được yêu, và những cảm xúc trên các miền đất mà tác giả đã đi qua khắp thế giới.

Cuốn sách của Nàng Thơ cũng là một ấn phẩm được đầu tư sản xuất công phu với chất liệu và thiết kế theo chuẩn mực của sách phong cách sống quốc tế. Sách có sự minh họa từ ảnh và tranh nguyên bản của hai nghệ sĩ trẻ Hạnh Trần và Duy Thanh dưới bàn tay chỉ đạo mỹ thuật của Nguyễn Phan Thùy Dương – giám đốc sáng tạo tu nghiệp tại Milan.

Lời tác giả

Cuốn sách này có thể là rất nhiều thứ, cũng có thể không là gì cả - tùy vào việc rung động của tôi và bạn có gặp được nhau không. Cuốn sách này cũng không có mục đích nào ngoài việc kể cho bạn nghe những điều tôi đã trải qua, đã hiểu được, đã dũng cảm viết thành lời. Mong trên đường xa vạn dặm của bạn, có những khi cần một ai ở bên vỗ về, bạn sẽ nhớ đến Nàng Thơ.

Mỗi người đều là Nàng Thơ trong chính thế giới riêng tư nhỏ bé của mình. Mỗi khuyết điểm, mỗi sai lầm, mỗi vết cắt, từng mong chờ, yêu đương, run rẩy của mọi người phụ nữ đều khác biệt, đều diệu kỳ như những mảy bụi của sao trời. Có những trải nghiệm chỉ riêng mình biết, riêng mình cất giữ nhưng có sức mạnh hình thành và thay đổi một vũ trụ tâm hồn. 

Thông tin tác giả

Nicky Khánh Ngọc Hiện đang là Senior Beauty Editor của tạp chí ELLE. Cô sở hữu blog cá nhân Nàng Thơ chuyên về làm đẹp được nhiều bạn đọc yêu thích. Những bí quyết làm đẹp mà Khánh Ngọc chia sẻ luôn mang đến nhiều hơn sự hữu ích. Đó còn là cách chia sẻ luôn hóm hỉnh và thú vị. Nicky không quá hướng đến vẻ hoàn mỹ trong việc làm đẹp mà dường như luôn có một khao khát mãnh liệt đánh thức “Nàng Thơ” trong mỗi cô gái. (Theo ELLE Network)

  • Facebook: https://www.facebook.com/nicky.k.ngoc
  • Instagram: https://www.instagram.com/nickykhanhngoc/
  • Blog: https://nangthonicky.com/

Trích dẫn sách

“Mỗi người đều là Nàng thơ trong chính thế giới riêng tư nhỏ bé của mình. Mỗi khuyết điểm, mỗi sai lầm, mỗi vết cắt, từng mong chờ, yêu đương, run rẩy của mọi người phụ nữ đều khác biệt, đều diệu kỳ như những mây bụi của sao trời.
Không có bông tuyết đầu mùa nào giống nhau. 
Hành trình của tôi có thể chẳng mấy đặc biệt. Hành trình của bạn có khi đáng để kể hơn. Tôi mong những ai cầm trên tay cuốn sách này sẽ luôn đẹp, thơm và được yêu.”

*

“Trong mỗi người đều tồn tại một đứa trẻ 5 tuổi thèm khát tình yêu và sự đoái hoài. Ấu thơ ấy, bạn đã làm gì để có được ai đó quan tâm cúi xuống ẵm bồng? Liệu bạn còn mang phản ứng đó theo mình đến tận ngày hôm nay không? Đứa trẻ 5 tuổi đó có khi đang chờ bạn một lần ngồi nghe nó kể nó đã từng sợ và vẫn luôn sợ như thế nào, dù mỗi ngày đều phải cười. Bạn ngồi chơi với Cơn Giận một chốc. Cơn Giận nói bạn nghe tên thật của em ấy là Buồn Đau.”

*

“Cho đến đâu để người nhận thấy quý? Trao tặng đến mức nào để không biến nhau thành gánh nặng? Yêu thương bảo bọc khác với cuộc sống ký sinh như thế nào? Ta đang yêu nhau hay ta đang nghiện tình yêu như nghiện một loại chất cấm? Ta muốn người đạt được ước mơ, một cách đường hoàng ngay thẳng - hay ta đang làm người yếu dần đi trong tình yêu này?”

*

“Tình yêu có lẽ là một cuộc hành hương: một hành trình dài đòi hỏi nhiều thời gian nhiều hy vọng ấp ủ có khi chẳng nhận được đáp đền từ ai, cả mồ hôi cả của cải, với trái tim trong trẻo nhất cất bước đi trên dặm đường dài gió bụi. Đường đi xa ngái, đôi khi chẳng gặp được người nhưng lại thấy rõ chính ta.”

*

“Bắt đầu tình yêu dạy cho tôi cách cho đi, nhưng kết thúc tình yêu dạy cho tôi cách quay về.”

*

“Nói ra thì tàn nhẫn nhưng quả thật, bạn không thể đem nhu cầu được yêu thương, được che chở, chiều chuộng, được thấy an toàn, được có đôi của bản thân đặt lên vai một người khác.”

*

“Một là thật yêu hai là thật ghét. Tình yêu, sao có thể dễ nắm bắt được?”

*

“Hương thơm luôn gắn liền với ký ức, giấc mơ và sự tưởng tượng. Mà ký ức thì không thể tách rời một người, một nơi chốn nào đó mà ta chỉ muốn giữ cho riêng mình.”

*

“Có những vùng đất xa xôi đã trôi về miền ký ức nào, xa rồi nhưng không thể phai mờ hẳn bởi mùi hương không bao giờ cho ai được quyền lãng quên.”

*

“Có những ngày sau này, tôi thấy lòng buồn, lại nhớ về những đóa hoa hồng không vì ai mà cũng nở đó. Lại thấy trái tim mình như được lọc sạch.”

*

“Năm tháng có thể xóa nhòa nhiều thứ, nhưng mùi hương của người đó nắm giữ chìa khóa mở ra ký ức. Vòng tay ngày hôm qua vẫn còn đây, cùng với những quấn quýt, nồng say, và lặng im chỉ đôi ta biết.”

*

“Hành trình dù dài dù ngắn, dù là đêm sa mạc Sahara cát trắng thinh không hay tối đi nghe opera trong nhà thờ Peterskirche thành Vienna, thì quan trọng vẫn là khoảnh khắc đó đang ở bên ai, đang cảm thấy gì, đang hạnh phúc không.”

*

“Somewhere beyond right and wrong there’s a garden. I’ll meet you there” - Rumi
Rồi có ngày sẽ chẳng còn đúng sai, rồi có ngày sẽ chỉ còn yêu nhau thôi chẳng còn phán xét gì.”

Một số hình ảnh quyển sách

Cuốn sách của Nàng Thơ cũng là một ấn phẩm được đầu tư sản xuất công phu với chất liệu và thiết kế theo chuẩn mực của sách phong cách sống quốc tế.

“Mỗi người đều là Nàng thơ trong chính thế giới riêng tư nhỏ bé của mình. Mỗi khuyết điểm, mỗi sai lầm, mỗi vết cắt, từng mong chờ, yêu đương, run rẩy của mọi người phụ nữ đều khác biệt, đều diệu kỳ như những mây bụi của sao trời."

“Có những ngày sau này, tôi thấy lòng buồn, lại nhớ về những đóa hoa hồng không vì ai mà cũng nở đó. Lại thấy trái tim mình như được lọc sạch.”

Mong trên đường xa vạn dặm của bạn, có những khi cần một ai ở bên vỗ về, bạn sẽ nhớ đến Nàng Thơ.

Đọc bài viết

Cafe sáng